Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Bilim Tarihinde Yazılmış En Kısa 5 Makale!

Bilim Tarihinde Yazılmış En Kısa 5 Makale! thecollegetoday
13 dakika
23,322
  • Kimya
  • Fizik

Çoğu araştırmacı, bir bilimsel makalenin veya araştırma makalesinin uzun olması gerektiğini düşünür. Bu yaygın inanışın aksine, bir araştırma makalesinde önemli olan makalenin ne kadar uzun olduğu değil, kelime başına düşen etkinin ne kadar önemli olduğudur. Yani az kelimeyle çok şey anlatabilmek, asıl önemli olandır. Bu düşünceleri desteklemek için sizlere şimdiye kadar yazılmış en kısa 5 bilimsel makaleyi anlatacağız. Makaleleri açıklarken sıralamayı, başlık hariç gövdesi en kısa olan makaleden en uzuna doğru yaptığımızı belirtmek isteriz.

Bomboş Bir Psikoloji Makalesi: Yazar Tıkanması!

Bilim tarihindeki en kısa makale, "Bir Yazar Tıkanması Vakasının Kendi Kendine Tedavisinin Başarısızlığı" başlıklı makaledir. 1974 yılında klinik psikolog Dennis Upper tarafından The Journal of Applied Behavior Analysis (Uygulamalı Davranış Analizi Dergisi) adlı dergide yayınlanmıştır.[1] Bu dergi, SCImago Journal Rank sitesi tarafından uygulamalı psikoloji alanında yayın yapan dergiler arasında 54 numara olarak kabul edilir. Makalenin en ilginç yanı ise, başlık ve eğlenceli bir dipnot haricinde gövdesinde tek bir kelime bile kullanmamasıdır. Evet yanlış okumadınız: Bu makale, sıfır kelime ile yazılmıştır! Makalenin diğer ilginç yanı, bilim dünyasında sürekli ciddi bir ortamın olduğunu düşünenlere karşı bilimsel makalelerin mizah yapılabildiğini göstermiş olmasıdır.

Bu Reklamı Kapat

"Bir 'Yazar Bloğu' Vakasının Kendi Kendine Başarısız Tedavisi" adlı makale
"Bir 'Yazar Bloğu' Vakasının Kendi Kendine Başarısız Tedavisi" adlı makale
NCBI

Bu makaleyi anlamak için bize tek yardımcı olacak kısım, makalenin başlığıdır. Anlaşılacağı üzere konu, "yazar tıkanması" (veya diğer tabiriyle "boş sayfa korkusu") ile ilgilidir. Yazar tıkanması, yazma arzusu olan yetenekli bir yazarın, ilhâm kaybı gibi gerekçelerle yazamaz hale gelmesi, bir sonraki cümleyi üretememesi durumudur. Hem bilimkurgu gibi kurgu tipinde yazan yazarlarda, hem de bilimsel makaleler gibi kurgu-dışı alanda faaliyet gösteren yazarlarda görülen, rahatsızlık verici bir bilişsel sorundur. "Yazar tıkanması" terimini ilk olarak Amerikalı psikanalist Edmund Bergler 1940'larda kullanmıştır ve daha sonra bu kullanım popüler hale gelmiştir.

Peki vaka gerçekten var mı? Bazı yazarların konu hakkındaki sözleri bu soruya cevap niteliği olabilir.

Bu Reklamı Kapat

Korku, gerilim ve suç türlerinde dünyaca eserleri olan Stephen King, şöyle diyor:

Hiç gelmediği haftalar veya aylar olabilir, buna yazar tıkanması denir.

Büyülü gerçeklik akımının en büyük öncülerinden biri olarak gösterilen Gabriel Garcia Marquez ise yazar tıkanmasını şu sözlerle vurguluyor:

Ne eksik ne de fazla, yazarların en korkunç hayaletinin mutlak çaresi: sabahları boş sayfayla yüzleşmenin verdiği ıstırap.

Diğer taraftan belki de bu makaleyi en iyi destekleyen açıklama, Meksikalı-Amerikan yazar, yapımcı, müzisyen ve film yönetmeni Robert Rodriguez'dir. Rodriguez'e bir röportaj sırasında sorulduğunda şu yanıtı veriyor:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Boş sayfayla yüzleşmek istemezsin. Yazmamak için her şeyi yaparsın.

Daha birçok yazardan "yazar tıkanması" ile ilgili görüşler duymak mümkündür. Dolayısıyla yazarlar üzerinde böyle bir vakanın gerçekten olabileceği görülüyor. Elbette bu durum tüm yazarlar için geçerli olmayabilir. Sonuç olarak Upper bu makalesinde "Yazar Tıkanıklığı" sorununu aşmanın yolunun sadece boş sayfaya bakmak olduğunu anlatmaya çalışmıştır. Bu boş sayfaya bakarak tıkanıklığın giderileceğini düşünmüştür. Böylelikle hiç kelime kullanılmadan bir bilimsel makale bu şekilde yayınlanmıştır.

Bomboş Bir Kimya Makalesi

İki numaralı makalemiz "Kimyasal İçermeyen Tüketici Ürünlerine Kapsamlı Bir Genel Bakış" başlıklı makale, iki kimyager Alexander F. G. Goldberg ve CJ Chemjobber tarafından Nature Chemistry adlı dergide (daha doğrusu derginin resmî blogunda), 2014 yılında yayınlanmıştır. Daha sonra 2016 yılında Wiley Online Library (Wiley Çevrimiçi Kitaplığı) tarafından yayımlanan Chemiefreie Haushaltsprodukte (Kimyasal İçermeyen Ev Ürünleri) dergisinde yayınlanmıştır.[2] Nature Chemistry dergisi, SCImago Journal Rank sitesi tarafından sadece kimya alanında yayın yapan dergiler arasında 5 numara olarak kabul edilir. Makalenin ilginç olan tarafı ise bir bütün olarak referanslar, başlık ve özet haricinde hiç kelime kullanılmamasıdır.

Sıfır kelime kullanılarak yazılan kimya makalesi
Sıfır kelime kullanılarak yazılan kimya makalesi
ciencias

Yazarlar, dergide yayınlanması amacıyla gönderdikleri makaleye yazdıkları kapak mektubunda, amaçlarının ne olduğunu şöyle izah ediyorlar:

"Kimyasal içermez" olarak pazarlanan yaygın ürünlerle ilgili kapsamlı bir araştırmayı tamamladık ve böylelikle uygun şekilde etiketlenen ürünlerin ayrıntılı bir analizini hazırladık. Uzun lafın kısası, makalemizin gövdesine bakarsanız, pek bir şey bulamadığımızı görebilirsiniz. "Kimyasal içermez" teriminin popüler kullanımının, kimyagerler arasında büyük ilgi gördüğüne, bulgularımızın genel olarak uygulanabilir olduğuna ve analizimizin yeterince sağlam olduğuna inanıyoruz. Ek olarak, bu konu kimya camiasındaki birçok çevrede sıklıkla tartışılsa da, konu hakkında bilgimize göre bu uzunlukta hiçbir hakemli çalışma rapor edilmemiştir. Bu nedenlerden dolayı yazımızın yayınlanması için uygun gördüğümüz dergi Nature Chemistry'dir. Bu makalenin kimya eğitimi ve bilim savunuculuğu için pratik bir kaynak olarak hizmet edeceğini ve burada açıklanan örneklerin uygun pazarlama ve etiketleme uygulamaları için faydalı bir rehberlik sağlayacağınızı umuyoruz.

Söylemek istedikleri, özetle şu: Kimyasal içermeyen bir ürün var olamaz! Günümüzdeki "kimyasal-karşıtı" akım, tamamen bilim-dışıdır. Bu konuda kendinizi eğitmek isterseniz, buradaki yazımızı okuyabilirsiniz. Diğer taraftan Nature Chemistry dergisinin baş editörü, yazarların oldukça sıra dışı olan makalesine, bir o kadar özgün bir yorum getirerek, şöyle demiştir:

Bu makaleyi dergide yayınlayamayacağımızı düşündük çünkü bu, bu önemli makalenin basılması için kimyasalların kullanılması anlamına geliyordu… Ve bu kimyasal içermeyen bir makale için doğru olmazdı - dolayısıyla başta yayınlayamadık. Bununla birlikte, her gün böyle gönderiler de almıyoruz… Bizi önce güldüren, sonra düşündüren gönderiler... Bu yüzden ne yapabileceğimizi uzun uzun düşündük. PDF dosyasını bir araya getiren üretim ekibimize çok teşekkür ederek, makaleyi blogumuzda (ama tamamen Nature Chemistry formatında) yayınlamaya karar verdik.

Makalenin yayınlanma süreci bu şekilde gelişmiştir. Hiç kelime kullanmadan makalenin bize ne anlatmak istediği özet bölümünden anlaşılıyor:

Bu Reklamı Kapat

Tüketici veya kozmetik üreticileri, ürünlerini pazarlama kampanyalarında ve etiketlerde "Kimyasal İçermez" terimini yaygın olarak kullanmaktadırlar. Bu tür durumlarda söz konusu ürünün sağlıklı bir şekilde üretildiğini ve sentetik bileşenlerden arındırıldığını düşünmek oldukça yanlıştır. Losyonlar ve kozmetikler, bitkisel takviyeler, ev temizleyicileri, gıda maddeleri ve içecekler de dahil olmakla birlikte birçok ürünü temel analizden geçirdik. Aynı zamanda kapsamlı bir inceleme yaptık. Burada,"Kimyasal içermez" olarak etiketlenen ve gerçekten iddia ettiği gibi hiçbir kimyasal içermeyen bildiğimiz bütün tüketici ürünlerini açıklamaktayız.

Bu özet kısmından sonra, "Kimyasal İçermez" ürünlerin listesini boş bir sayfa olarak görüyoruz. Popüler söylemlerin aksine yaptıkları araştırmada buldukları sonuç "kimyasal içermeyen" herhangi bir ürünün var olmadığıdır. Bu oldukça ilginç olan makale, hiç kelime kullanılmadan yayınlanmıştır.

Sadece 2 Kelime ve 2 Şekilden Oluşan Makale

Üç numaralı makalemiz, "n2+1n^2+1 Birim Olan Eşkenar Üçgenler, Kenarı n+εn+\varepsilon Birim Olan Bir Eşkenar Üçgeni Kapsayabilir mi?" başlıklı makaledir. 2005 yılında iki Matematikçi John Conway ve Alexander Soifer tarafından The American Mathematical Monthly adlı dergide yayınlanmıştır. Bu dergi, SCImago Journal Rank sitesi tarafından sadece matematik alanında yayın yapan dergiler arasında 51 numara olarak kabul edilir. Makalenin ilginç olan tarafı ise, bir bütün olarak referanslar ve başlık haricinde sadece 2 kelime ve 2 şekilden ibaret olmasıdır.

2 Kelime ve 2 Şekilden Oluşan Makale
2 Kelime ve 2 Şekilden Oluşan Makale
fermatslibrary

Bu makalenin yazarları bilerek bu kadar kısa bir makale kaleme almışlardır. Çalışmaları, yaygın olarak "en kısa matematik makalesi" olarak kabul edilir. İki matematikçi bu makaleyi yayınlamadan önce dünya rekorunun geleceğinden dolayı heyecan duymalarına rağmen, bir problem ile karşılaşmışlardır. The American Mathematical Monthly dergisi, dergilerinde birçok kısa veya uzun makalelere yer verdiklerini ancak bu makalenin dergide yayınlanamayacak kadar kısa olduğunu, bir iki satır cümle eklenmesinin makalenin yayınlanmasına yeterli olacağını açıklamıştır. Yazarlarımız bu durumu kendi aralarında konuştuktan sonra dergiye şu şekilde bir yazı göndermişlerdir:

Genel olarak sadece kısa bir makalenin ve özellikle de bu makalenin sadece büyüklüğünden dolayı dergi için biraz kısa olması gerektiği fikrine saygı duymakla birlikte katılmıyoruz. Nicelik ve nitelik arasında bir bağlantı var mı? Güzel bir açık problem oluşturduk ve bu problemin iki farklı kanıtını yaptık. Açıklanacak başka ne var?

Yazarların ısrarı üzerine editör, makaleyi yayınlamayı kabul etmiştir. Ne var ki bu makalenin "uzunluğu", yanıltıcıdır; çünkü makalenin anlattığı şeyi, makalenin kendisi kadar kısa bir alanda açıklamak mümkün değildir. Yine de anlatmak istediğini kısaca açıklamaya çalışalım.

Bu Reklamı Kapat

Öncelikle makalenin başlığı olan "n2+1n^2+1 Birim Olan Eşkenar Üçgenler, Kenarı n+εn+\varepsilon Birim Olan Bir Eşkenar Üçgeni Kapsayabilir mi?" bize önemli bilgiler veriyor. Aslında burada sorunun temel mantığı şu soruya dayanıyor: "Belirli bir boyuttaki eşkenar üçgeni kaplamak için kaç tane eşkenar üçgene ihtiyaç vardır?" Yani bu soru, bizim için bir pusula görevi görebilir.

Açıklama 1

Tümevarım yöntemi kullanılarak "Belirli bir boyuttaki eşkenar üçgeni kaplamak için kaç tane eşkenar üçgene ihtiyaç vardır? sorunun yanıtı
Tümevarım yöntemi kullanılarak "Belirli bir boyuttaki eşkenar üçgeni kaplamak için kaç tane eşkenar üçgene ihtiyaç vardır? sorunun yanıtı

Görüldüğü üzere basit örneklerle nn kenarlı eşkenar üçgenin, n2n^2 tane birim eşkenar üçgeni kapsayacağı çok açık görülmektedir. Peki eşkenar üçgenin kenarını nn'den biraz daha fazla yaparsak? Örneğin; n+εn+\varepsilon kenarlı olsun. Bu durumda kaç tane birim eşkenar üçgene ihtiyaç vardır? n2n^2 fazlasına ihtiyaç olacağını düşünebilirsiniz. Çünkü nn kenarlı eşkenar üçgen de zaten n2n^2 dir. Yani en az n2+1n^2+1 birim eşkenar üçgene ihtiyaç vardır. Zaten makalede de n2+1n^2+1 ile yapabilir mi diye sorulmuştur. Ancak makalede "Evet" veya "Hayır" şeklinde yanıt verilmemiş, bunun n2+2n^2+2 ile yapılabileceğini ifade etmiştir. Gelin biz de n2+2n^2+2 ile nasıl yapılabildiğine bakalım.

Görüldüğü üzere öncelikle nn kenarlı eşkenar üçgenimizi 11 birim çıkarma işlemi yaparak n−1n-1 kenarlı eşkenar üçgen elde ediyoruz. Sonra nn kenarlı eşkenar üçgene ek olarak ε\varepsilon birim artırıyoruz. Şu anda herhangi başka işleme ihtiyaç duymuyoruz. Ancak bizden istenen n+εn+\varepsilon kenarlı üçgene en az kaç tane birim üçgen sığdırabileceğimiz olduğunu hatırlatmakta yarar var. Diğer taraftan görselde sağ taraftaki kısma bakılacak olursa n−1n-1 kenarlı üçgenden elde edilen birim eşkenar üçgen sayısı (n−1)2(n-1)^2 dir.

Alt kısma gelindiğinde ise açık yeşille gösterilen üçgenleri oluşturmak için şöyle bir yol izlenilmiş: Kenar uzunluğu n+εn+\varepsilon olduğundan en az n+1n+1 olarak alınması gerekiyor. Böylece açık yeşil renkli olan üçgenlerden n+1n+1 tane olmuş olur. Son olarak arada kalan siyah üçgenlerden oluşan bölgeye bakılacak olduğunda bu kısım, kenarları 11 birim olan nn uzunluğunda bir bölgedir. Buradan da nn tane eşkenar birim üçgen elde edilir. Elde edilenleri toplarsak sonuç olarak n+εn+\varepsilon kenarlı eşkenar üçgeni n2+2n^2+2 tane birim eşkenar üçgen ile kaplamış oluruz.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Medikal Embriyoloji (Langman)
  • Boyut: 18 X 25
  • Sayfa Sayısı: 400
  • ISBN No: 9786053557876
Devamını Göster
₺330.00
Medikal Embriyoloji (Langman)

Açıklama 2

Makalenin yazarlarına göre her ne kadar açıklanacak başka bir şeyin olmadığı görülse de birinci açıklama karışık gelmiş olabilir. Bundan dolayı ikinci bir açıklama makalenin daha iyi anlaşılmasına yardımcı olabilir. Bu açıklama daha dar bir bakış açısı ile yapılmıştır.

İkinci Açıklama
İkinci Açıklama

Az önce söylediğimiz gibi daha dar bir bakış açısıyla mantığını anlatmaya çalışalım. Örneğimiz başlangıçta 22 birim olan bir eşkenar üçgenin 44 tane birim eşkenar üçgenlerle kaplanacağı bariz görülmektedir. Eğer 22 birimlik eşkenar üçgenin kenar uzunluğunu ε\varepsilon birim artırsaydık kaç tane birim eşkenar üçgen ile kaplamamız gerekirdi?

Ortadaki şekle bakılacak olursa, birer birim olan 3 tane eşkenar üçgeni 2+ε2+\varepsilon birim olan eşkenar üçgenin köşelerine yerleştiririz. Bu yerleşimde orta kısımda boş kalan bölge bir altıgen olmuş olur. Bu altıgeni birim eşkenar üçgenlerle kaplamak için en sağdaki şekil bize yardımcı olmakla birlikte 33 tane olduğunu görürüz. Dolayısıyla kenarı 2+ε2+\varepsilon birim bir eşkenar üçgeni kaplamak için en az n2+2n^2+2 tane birim eşkenar üçgene ihtiyaç duyarız. Böylelikle bir kenarı n+εn+\varepsilon birim olan bir eşkenar üçgeni kaplamak için en az n2+2n^2+2 tane birim eşkenar üçgen gereklidir. Makalede söylenmek istenen de budur.

Sadece 2 Cümleden Oluşan Fizik Makalesi

Dört numaralı makalemiz, "Proton ve Elektron Kütlelerinin Oranı" başlıklı makaledir. 1951 yılında fizikçi Friedrich Lenz tarafından American Physical Society adlı dergide yayınlanmıştır. Bu topluluk, dünyanın en büyük ikinci fizik örgütünü oluşturmakta ve topluluğa bağlı 13 tane farklı dergi bulunmaktadır. Bu dergilerin, SCImago Journal Rank sitesinde farklı sıralamaları mevcuttur.

Bahsi geçen makaleyi ilginç kılan özellik, bir bütün olarak referanslar ve başlık haricinde 2 cümle ve toplamda 27 kelimeden oluşmasıdır.

Sadece 2 cümleden oluşan Fizik makalesi
Sadece 2 cümleden oluşan Fizik makalesi
fermatslibrary

Makaleye geçmeden önce, protonun kütlesinin elektronun kütlesine oranından bahsedelim. Proton kütlesinin elektron kütlesine oranı, bir tür temel sabittir. Ancak bu oran, yine de ölçülmesi gereken bir sayıdır. Bu sabitin değeri olduğundan çok farklı olsaydı, atomlar hiç oluşmayabilirdi ve Evren'imiz yıldızlardan, galaksilerden ve insanlardan yoksun olurdu. Eğer bu sabitin değeri zamanla değişmiş olsaydı, Evren'in evrimi için geniş kapsamlı sonuçları olabilirdi.

Görüldüğü üzere bu oran, Evren için oldukça fazla öneme sahiptir ve oran hakkında detaylı bilgi başka bir yazının konusudur. Makaleyi incelemeye geçecek olursak başlıktan anlaşılacağı üzere proton ve elektronun kütlelerinin oranından bahsedilmiştir. Direkt olarak makale ise:

Protonun elektron kütlesine oranı için şu andaki en kesin değer 1836.12±0.051836.12\pm0.05 'dir. Bu sayının6π5=1836.126\pi^5=1836.12 ile aynı olduğunu belirtmek ilgi çekebilir.

Günümüzdeki daha hassas yöntemlerle ölçülen bu oran 1836.15267343±0.000000111836.15267343\pm0.00000011 olarak verilmektedir.[3]

Sadece 2 Cümleden Oluşan Matematik Makalesi

Geldik 5 numaraya... Burada sözünü ettiğimiz makalenin yayınlandığı dergi de öyle bilinmedik bir ülkenin umursanmayan bir dergisi değil. Amerikan Matematik Cemiyeti'nin 1 numaralı dergisi olan, matematik alanında yapılan çalışmaların yayınlandığı en saygın dergiler arasında yer alan; hatta SCImago Journal Rank sitesi tarafından sadece matematik alanında yayın yapan dergiler arasında 1 numaralı olarak kabul edilen Bulletin of the American Mathematical Society (Amerikan Matematik Cemiyeti Bülteni) isimli dergi. Makaleyi özel kılansa, böylesine saygın bir dergide yayınlanmasına rağmen, bir bütün olaran referanslar ve başlık haricinde sadece 2 cümleden oluşuyor olmasıdır. Makalenin başlığı, "Benzer Kuvvetlerin Toplamına Dair Euler'in Varsayımına Karşı Gelen Örnek" olarak atılmıştır. 

Euler'in "Benzer Kuvvetlerin Toplamı Varsayımı"nı kelimelerle anlatması birazcık zor; ancak deneyelim: Herhangi bir sayının herhangi bir kuvveti, en az o aldığımız kuvvet kadar (veya daha fazla) sayının, o kuvvetin aynısının toplamına eşit olabilir. Bundan tabii ki bir şey anlamak pek mümkün değil. Ama şöyle düşünebilirsiniz: Diyelim ki 20 sayısının 6. kuvvetini (20620^6) aldınız. Yani 64.000.000 sayısı... İşte Euler, 1769 senesinde, bu sayıyı başka diğer sayıların 6. kuvvetinin toplamı olarak ifade etmek istiyorsak, en az 6 tane sayı kullanmamız gerektiğini varsaymıştır.

Bu Reklamı Kapat

İşte Lander ve Parkin tarafından 1967 yılında yazılan söz konusu makale, Euler'in 200 sene önce ileri sürdüğü bu varsayımı 2 cümleyle çürütmektedir. O cümleler de şöyle:

CDC 6600 üzerinde doğrudan yapılan bir araştırma, 275 + 845 + 1105 + 1335 = 1445 olduğunu, yani 5. kuvvetlerden 4 sayının toplamının bir diğer 5. kuvvetten sayıya eşit olabileceğini gösterdi. Bu, n>2 olmak üzere n. kuvvetten bir sayının n adet n. kuvvetten sayının toplamına eşit olması gerektiğini ileri süren Euler'in varsayımına karşı bir örnektir.

Görebileceğiniz gibi yazarlar, 5. kuvvetini aldıkları bir sayıyı (bu durumda 144 sayısını), sadece 4 sayının 5. kuvvetini kullanarak ifade edebildiler. Böylece Euler'in varsayımı çürütülmüş oldu. Makale yazarlarının söylediğine göre bu, 5. kuvvet için bulunabilecek en küçük eşitlik. Siz de bunu çürütmeye çalışabilirsiniz.

İşte bu kadar. Üstüne bir başlık, yazarların isimleri ve sadece 1 adet kaynak (Euler'in varsayımını izah eden bir makale). Bu kadar "basit". Ya da bilim insanlarının (özellikle de matematikçilerin) söylediği gibi: quod erat demonstrandum. 

İspatlanması gereken şey, ispatlandı.

Bu durumda ispatlanan, varsayımın aksi olmuş oldu.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 16
  • Bilim Budur! 8
  • Muhteşem! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • İnanılmaz 3
  • Güldürdü 1
  • Umut Verici! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 30/09/2022 22:52:36 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11262

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Spor
Uzaylı
İnternet
Ara Tür
Teknoloji
Transkripsiyon
Cinsel Seçilim
Yatay Gen Transferi
Yapay
Demir
Tardigrad
Yeme
İklim
Sars-Cov-2
Doğum
Kuşlar
Eşcinsellik
Psikoloji
Güneş
Alan
Hayvanlar Alemi
Yörünge
Sinir Sistemi
İntihar
Alkol
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.