Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Beyin ve Baş Bölgesindeki Damarlar: Sizi "Siz" Yapan Damarları Tanıyın!

Beyin ve Baş Bölgesindeki Damarlar: Sizi "Siz" Yapan Damarları Tanıyın!
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Yukarıdaki fotoğrafta 2012 yılı Wellcome Fotoğrafçılık Ödülü'nü kazanan bir canlı beyin fotoğrafını görmektesiniz. University College London Nöroloji Enstitüsü'nden Robert Ludlow tarafından bir epilepsi ameliyatında çekildi. Ödül jürisinde bulunan Prof. Dr. Alice Roberts şöyle söylüyor:

Bu, insan beyninin muhteşem bir fotoğrafı. Sadece nörocerrahlar tarafından görülen bir görüntü. Atardamarları, toplardamarları ve gri maddeyi pembe kana bulanmış halde görebiliyoruz. Fotoğrafçının yetenekleri sayesinde normalde kafatasımız içerisinde gizlenen bir şeyi görebiliyoruz. Atardamarlar oksijenli kandan ötürü parlak kızıl olarak gözüküyorlar. Toplardamarlar koyu bir mor ve gri madde de pembe olarak gözüküyor. Gerçekten sıra dışı.

Beynin normal fonksiyonlarını sürdürebilmesi, ona sürekli olarak oksijen taşınabilmesiyle mümkün olmaktadır. Dolayısıyla beynimizdeki damarların düzgün çalışması ve beynin önemli bölgelerine doğrudan ulaşmaları çok büyük önem arz eder. Bu sayede beyne hem oksijen ve besin maddeleri taşınmış olur, hem de diğer dokular ve organlarda olduğu gibi beynin atıkları toplanabilir. Bu sebeple beynimizde yoğun bir damar ağı bulunur. 

Aslında beynimize kan taşıyan damarlar beyne özel değildir. Boynumuza, kafatasımızı saran dokuya ve yüzümüze de kan taşıyan sağ ve sol karotit damarlar ile sağ ve sol omurga (vertebral) damarları bu görevi üstlenirler. Karotit damarlar da iki temel birime ayrılırlar: Dış karotit damar yüzümüze ve kafatası dokularına kan taşır. İç karotit damar ise beynimizin motor fonksiyonlarımızdan ve bilinçli kararlarımızdan büyük oranda sorumlu olan serebrumun 5'te 3'lük bir kısmına kan götürür. Bu damar; görsel anılarımızdan, duyusal verileri işlemekten, konuşma dilini algılamaktan, yeni hafızaları depolamaktan, duygularımıza ve sözcüklere anlamlar yüklemekten sorumlu temporal lop ile görsel korteks olarak da bilinen oksipital lobu beslemez. Geri kalan kısımlara ise vertebrobasilar damar kan götürür. Bu damar, ayrıca dengemizden ve birçok motor fonksiyonun koordinasyonundan sorumlu olan serebellumun (beyincik) bir kısmına ve beyin köküne de kan götürür.

Beyninizde bulunan damarlar içerisinde kapakçıklar bulunmaz ve onları saran bir kas dokusu bulunmadığından bu damarların duvarları aşırı incedir. Eğer ki bu damarlarda herhangi bir hasar oluşacak olursa, beynin diğer yarısında fonksiyon bozuklukları görülür. Bu sorunlar iç karotit damarlarda olacak olursa özellikle aktivasyonda azalma (zayıflık), uyuşukluk ve felç olarak; omurga damarlarında olacak olursa körlük veya felç olarak kendini gösterir.

Beynimizde bulunan damarlar sadece yukarıda bulunanlardan ibaret değildir. Willis Halkası'ndan ön serebral damarlara, orta serebral damarlara, arka serebral damarlara, lentikulostriat damarlara kadar birçok farklı damar ağı da bulunur. Daha detaya inilecek olursa bazal damarlar, terminal damarlar, büyük serebral damarı gibi birçok alt birim de sayılabilir. Ancak bu detaylar çok fazla teknik terminolojiye boğacağından şimdilik atlıyoruz.

Boyun ve Başınızdaki Damarların Haritası

Bu damarlar, boyun ve baş bölgesindeki damarların bir parçasıdır. Onlar da, haritalanacak olursa, şu şekilde gözüküyor:

Görselde bir insanın boynundaki ve başındaki damarlar gözükmektedir.
Görselde bir insanın boynundaki ve başındaki damarlar gözükmektedir.

Başımızın içerisinde evrim tarihinin gördüğü en "masraflı" organı olan beyin bulunduğundan, bu organı beslemek için çalışan yapıların da sayısı kat kat fazla olabilmektedir. Beynimiz, vücudumuzun sadece %2'lik bir kısmı olmasına rağmen, tüm vücudumuzdaki kan-enerji-besin kaynaklarının %15-20 arasını tek başına tüketmektedir. Dolayısıyla türümüze kattığı zeka, düşünme, karmaşık işlemleri çözebilme gibi getirileri, pek ucuz evrimsel adaptasyonlar değildir. Ancak şuradaki yazımızdan okuyabileceğiniz gibi, böylesine masraflı bir organ öylesine güçlü bir seçilim baskısı altında kalmıştır ki, masrafları dengelenebilmiş ve hatta getirileri yanında önemsiz hale gelebilmiştir.

Sadece beyne odaklanacak olursak ise gördüğümüz budur:

Bu gördüğünüz, beyin damarlarına ait sanat ödüllü bir kalıptır. Yani beynimizdeki damarların içlerindeki boşluğun kalıplanmasıyla elde edilmiş bir modeldir.

Bu kalıpları üretmek için ölmüş bir hayvanın tüm kardiyovasküler (kalp ve damar) sistemi veya sadece belli bir organındaki damarların içi sıvı plastik ile doldurulur. Bu plastik başta akışkandır ve damarların içinde gezerek doldurur. Ancak sonradan hızla donarak katılaşır. Bundan sonra, asit veya alkalin bir çözelti kullanarak plastiğin haricindeki tüm dokular çözündürülür ve yok edilir. Böylece geriye sadece damarları doldurmuş ve şeklini almış katı plastik kalır. Bu kalıp, canlının tüm damar sisteminin veya en azından bir organındaki tüm damarların birebir kopyasıdır.

Sonrasındaysa elektron mikroskobu kullanarak bu kalıbın yüzeyi incelenir. Böylece damarlara ait çok faydalı bilgiler elde edilir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 7
  • Muhteşem! 5
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Bilim Budur! 1
  • Güldürdü 1
  • İnanılmaz 1
  • Umut Verici! 1
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • S. Pappas. Living Brain Image Wins Photography Prize. (25 Haziran 2012). Alındığı Tarih: 14 Aralık 2019. Alındığı Yer: LiveScience | Arşiv Bağlantısı
  • UCL. Medical Photographer Wins Wellcome Image Awards 2012. (21 Haziran 2012). Alındığı Tarih: 14 Aralık 2019. Alındığı Yer: University College London | Arşiv Bağlantısı
  • D. Cressey. Wellcome Image Award Celebrates The Small — Not For The Squeamish. (20 Haziran 2012). Alındığı Tarih: 14 Aralık 2019. Alındığı Yer: Nature | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 01/12/2020 21:44:21 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/2449

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Deizm
Covıd-19
Kanat
Parçacık
Maske
Sperm
Cinsiyet
Hayvan Davranışları
Bakteri
Göğüs
Göğüs Hastalığı
Cinsel Seçilim
Sars Mers
Kültür
Viral
Ay Görevleri
Mars
Hava
Kara Delik
Sars
Sosyal Mesafelendirme
Homo Sapiens
Jüpiter
Evren
Eğilim
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Özgür bir toplum, içinde güvenle sevilmeyen kişi olabildiğiniz toplumdur.”
Adlai Stevenson
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol