Lobotomin Hiç de Kısa Olmayan Tarihine Kısa Bir Bakış...

Lobotomin Hiç de Kısa Olmayan Tarihine Kısa Bir Bakış... Ekşi Sözlük
Yazar Michael A. Gallea Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
5 dakika
4,053 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Lobotomi, beynin prefrontal korteks bölgesindeki bağlantıları kesmek suretiyle yapılan bir nörolojik ameliyat (nöroşirürji) yöntemidir. Daha spesifik olarak, psikocerrahi alanında yer alır ve lobotominin yavaş yükselişi ancak hızlı düşüşü, bir konuda merak uyandırmaktadır: Acaba insanlar bugünün hangi uygulamasına gelecekte dehşetle bakacaklar? Gottlieb Burckhardt’ın bu konuda şöyle bir yorumu var:

Her hekimin farklı bir doğası vardır. Bir tanesi “premum non nocere” yani “zarar vermeme” ilkesine dayanırken, diğeri “melius anceps remedium quam nullum” yani “hiç denememektense, tehlikeli bir yolu denemek daha iyidir” ilkesine dayanır. Benim seçimim ikinci seçenekten yana.

Beyin cerrahisi ve psikiyatrinin eksik tanımlanmış kombinasyonu olan psikocerrahi, uzun zamandır tıptaki en tartışmalı alanlardan biridir. Karmaşık bir tıbbi belirsizlik ve etik konusundaki bölünmeler ile hem hekimlerin hem de filozofların kafasını karıştırıyor. Psikocerrahi alanındaki belki de en bilinen terimlerden biri lobotomidir ve lökotomi, topektomi ve farklı sklerozan unsurlarının nöroenjeksiyonu gibi çeşitli prosedürleri tanımlamak için geniş çapta kullanılır.

Psikocerrahinin Kökeni

Psikocerrahinin kökenleri, Taş Devri’nde yapılan bazı kraniotomilerin (kafatasından kemik çıkarma operasyonu) kanıtlarıyla, MÖ 5100'e kadar izlenebilir. Arkeolojik bulgular, tarih öncesi şamanların bıçaklı bir cerrahi alet ile kişinin kafatasında bir delik açarak kemiği kesmeyi de içeren bir işlem olan trefinasyon yoluyla beyne ulaştıklarını göstermektedir.

Reklamı Kapat

Trefinasyonun tarihin erken zamanlarından itibaren yapıldığı belgelenmiştir. Sadece tıp literatüründe değil, aynı zamanda bazı görsel sanat eserlerinde de görülür. Örneğin Rönesans ressamlarından Hieronymus Bosch, en popüler eserlerinden biri olan “The Extraction of the Stone of Madness”da (1494) psikocerrahi trefinasyonunu tasvir etmiştir. Açıkçası, beyin ve davranış arasındaki karmaşık ilişkinin kontrolünde psikocerrahi, uzun zamandır büyük bir role sahiptir.

19. yüzyılın ortalarına kadar psikocerrahi bildiğimiz bir tanıma sahip değilken, bilim camiası nöropsikiyatriye damga vuran bir vaka olan Phineas Gage ile ilgilenmeye başladılar. Bu talihsiz işçi, çalıştığı sırada meydana gelen bir patlamada 109 cm uzunluğunda ve 3 cm kalındaki bir çubuğun prefrontal lobuna saplanmasıyla yaralandı. Şaşırtıcı olan ,bu kazadan sonra Gage’in kayda değer bir fiziksel şikâyeti olmamasıydı; ancak onu tanıyanlara göre, kazadan önceki ve sonraki Gage aynı kişi değildi. Bir zamanlar saygın ve ideal vatandaşken; kolayca sinirlenebilir, çekingen ve aşırı derecede kararsız hale gelmişti. Gage'nin doktoru, vakayı yakından takip etti ve aşağıdaki açıklamayı yayınladı:

Yaralanmasından önce onu tanıyanlar tarafından iyi bir eğitim almamış olmasına rağmen zeki bir iş adamı, dengeli, kurnaz ve kafasına koyduğunu yapan biri olarak tanımlanıyordu. Bu bakımdan zihni kazadan sonra kökten bir şekilde değişti ve tanıdıkları kararlı bir şekilde "O artık Gage değil." demeye başladılar.

Phineas Gage vakası, insanları beynin farklı bölümlerinin spesifik işleyişine ve çeşitli psikiyatrik hastalıkların klinik patolojisiyle nasıl ilişkili olabileceğine dair bütün bir araştırma alanına teşvik etti.

Lobotominin Başlangıcı

Ön lobun gelişmekte olan anlama yetisinden ve insan davranışını şekillendirmedeki yadsınamaz gücünden esinlenen İsviçreli psikiyatrist Gottlieb Burckhardt, beyin-davranış bağlantısı hakkındaki teorilerini bir cerrahi uygulamaya çeviren ilk doktordu. Diğer tedavilerden sonuç alamayan küçük bir şizofreni hastası grubu ile çalışan Burckhardt, hastalığı tedavi etmek için hastanın beyninin bölümlerini çıkardı. Onun deyimiyle bu, “daha hararetli bir şizofreni durumdan daha sakin bir şizofreni boyutuna çevirmek” idi. Burckhardt, 1891'de bildirdiği dönüm noktası niteliğindeki araştırması ile altı şizofreni hastasında, değişen derecelerde başarı ile 10 yıl boyunca çok sayıda açık beyin ameliyatı gerçekleştirdi ve belgeledi. Sonuçlar, altı hastadan üçünün başarılı bir şekilde "sakinleştirilmesi" ve ameliyat sonrası komplikasyon sebebiyle vefat eden hastalar arasında değişiyordu.

Burckhardt, ameliyat sonucunun "en sakinleştirici yöntem" olmasını amaçlasa da, araştırması son derece rahatsız edici ve çok etkisiz olduğu için, tıp camiası tarafından sert bir şekilde reddedildi. Bu yüzden Burckhardt, sonuçlarının yayınlanmasından sonra araştırmasını bıraktı ve psikocerrahi keşifleri birkaç yıl sonra unutuldu.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

1930'ların başlarında psikocerrahi, ani ve şaşırtıcı derecede hızlı bir canlanma yaşadı. Avrupa'da Portekizli nörolog António Egas Moniz ve meslektaşı Almeida Lima, frontal korteksler ile talamus arasındaki bağlantıları araştırırken, Burckhardt’ın araştırmasının bazı ilkelerini yavaşça yeniden uygulamaya başladılar. İkili, Burckhardt'ın cerrahi tekniğini daha da iyileştirmek için, beyne lökotom adı verilen geri çekilebilir bir tel halkanın yerleştirilmesini içeren ve lökotomi adı verilen süreçleri daha düzenli olan bir yöntem geliştirdi. Henüz gelişme aşamasında olan ve geliştirmek için yeterli sonuçlar vermeyen bu araştırma, Moniz ve Lina’nın tuttuğu kötü kayıtlara rağmen, bazı siyasi nedenler sebebiyle psikolojik hastalıkların tedavisinde birincil yöntem olarak kullanılmaya başlandı.

Lobotomi, Avrupa çapında popüler hale gelirken, prosedür aynı zamanda bu konuya ilgili ve istekli olan Kuzey Amerikalı tıp kitlesine de tanıtıldı. Nörolog Walter Freeman ve beyin cerrahı James Watts, meslektaşlarının bulduğu sonuçları geliştirmek amacıyla bu değişimi desteklediler. İkili, prosedürü, lökotomun yerleştirilmesi için 1 cm’den daha küçük çaptaki delikten başka bir şeye ihtiyaç duyulmayacak şekilde geliştirdi. Bu, şüphesiz tedaviyi daha kolay ve daha az müdahale gerektiren bir hale getirdi; ama hala ameliyat sonrası komplikasyonların doğal olarak getirdiği risklere sahipti. Bunlar, enfeksiyonlardan ölümlere kadar değişen bir yelpazedeydi.

Freeman, yörünge kemiğinden geçip, prefrontal kortekse geçebilen basit ve buz kıracağına benzeyen bir aletten başka bir şey gerektirmeyen transorbital yaklaşımı geliştiren İtalyan bir meslektaşının çalışmasına hayran kalarak, bu yöntemi 1930'ların sonlarında hızla ve hevesle benimsedi. Freeman ve Watts’ın çalışmaları, lobotomiyi fazlasıyla basitleştirdi ve beyin cerrahına veya steril bir ortama ihtiyaç duymadan yapılabilir hale geldi. Bir müddet sonra Freeman'ın geliştirdiği ve steril olmayan bu yöntem, Watt’ı çalışmadan uzaklaştırdı. İkili, zamanla bağlarını kopardı; ancak Freeman, transorbital lobotomiyi Kuzey Amerika'da yaygınlaştırmak için tutkulu çabasına devam etti. Lobotomiyi destekleyen kanıt eksikliği, nihayet Freeman ve psikocerrahi meslektaşlarını durduruncaya kadar on binlerce psikiyatri hastasına değişen derecelerde başarı ile bu prosedürü uyguladılar.

Lobotominin Düşüşü

Lobotominin yükselişi sıralı ve yavaş bir şekilde gerçekleşirken düşüşü bir anda olmuş gibi görünüyor. Prosedür hakkında artan şüphelerin ortasında, Moniz, daha önceki çalışmaları nedeniyle 1949 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü'ne layık görüldü. Bir anda, küresel tıp topluluğu eleştirel gözünü Burckhardt, Moniz ve Lima ile Freeman ve Watt'ın araştırmalarına çevirdi ve bu da düşüşün başlamasına sebep oldu. Eleştirmenler, Nobel Ödülü için gerekli olan kriterlerden olan “insanlık için en büyük faydayı” sağlamadığı, aksine büyük bir zarara sebebiyet verdiğini savundu ve bu lobotomi karşıtlığını hızlı bir şekilde tıp literatürüne yerleştirdi.

Reklamı Kapat

Lobotominin gerçekten popülerliğini yitirmesi, psikofarmasotik pazarda kloropromazinlerin tanıtılmasına kadar gerçekleşmedi. Kloropromazin, şizofreni tedavisi üzerinde pozitif etkisi olan ilk psikoterapik ilaçtı ve pazardaki ilk yılında yaklaşık iki milyon hasta üzerinde uygulandı. Halihazırda mevcut olan daha güvenli ve daha güvenilir bir seçenek ile lobotomi resmi olarak gözden düştü.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 8
  • İnanılmaz 5
  • Muhteşem! 3
  • Korkutucu! 1
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: BC Medical Journal | Arşiv Bağlantısı
  • G. Burckhardt. (1891). Ueber Rindenexcisionen, Als Beitrag Zur Operativen Therapie Der Psychosen. Yayınevi: Allgemeine Zeitschrift fur Psychiatrie und psychisch-gerichtliche Medicin. doi: 10.3931/e-rara-17197.
  • K. Anastasia. (1984). History Of Frontal Lobotomy In The United States, 1935-1955. Neurosurgery, sf: 765-772. doi: 10.1227/00006123-198406000-00022. | Arşiv Bağlantısı
  • K. W. Alt, et al. (1997). Evidence For Stone Age Cranial Surgery. Nature, sf: 360-360. doi: 10.1038/387360a0. | Arşiv Bağlantısı
  • S. Rifkinson-Mann. (1988). Cranial Surgery In Ancient Peru. Neurosurgery, sf: 411-416. doi: 10.1227/00006123-198810000-00001. | Arşiv Bağlantısı
  • M. Faria. (2016). Violence, Mental Illness, And The Brain - A Brief History Of Psychosurgery: Part 1 - From Trephination To Lobotomy. Scientific Scholar, sf: 49. doi: 10.4103/2152-7806.110146. | Arşiv Bağlantısı
  • G. A. Mashour, et al. (2005). Psychosurgery: Past, Present, And Future. Brain Research Reviews, sf: 409-419. doi: 10.1016/j.brainresrev.2004.09.002. | Arşiv Bağlantısı
  • J. I. Ordia. (1989). Neurologic Function Seven Years After Crowbar Impalement Of The Brain. Surgical Neurology, sf: 152-155. doi: 10.1016/0090-3019(89)90204-8. | Arşiv Bağlantısı
  • H. Damasio, et al. (1994). The Return Of Phineas Gage: Clues About The Brain From The Skull Of A Famous Patient. ISBN: 264. Yayınevi: Science. sf: 1102-1105.
  • J. M. Harlow. (1868). Recovery From The Passage Of Iron Bar Through The Head. ISBN: 2. Yayınevi: Publ Mass Med Soc. sf: 327-347.
  • Y. Joanette. (1993). From Theory To Practice: The Unconventional Contribution Of Gottlieb Burckhardt To Psychosurgery. ISBN: 45. Yayınevi: Brain Lang. sf: :572-587.
  • E.S. Valenstein. (1996). Great And Desperate Cures: The Rise And Decline Of Psychosurgery And Other Radical Treatments For Mental Illness. Yayınevi: New York: Basic Books.
  • W. Freeman, et al. (1937). Prefrontal Lobotomy In The Treatment Of Mental Disorders. ISBN: 30. Yayınevi: South Med J.. sf: 23-31.
  • J. D. Pressman, et al. (1988). Sufficient Promise: John F. Fulton And The Origins Of Psychosurgery. Bulletin of the History of Medicine, sf: 1-22. | Arşiv Bağlantısı
  • J. Lindsten. The Nobel Prize In Physiology Or Medicine. (26 Haziran 2001). Alındığı Tarih: 10 Aralık 2020. Alındığı Yer: The Nobel Prize | Arşiv Bağlantısı
  • R. P. Feldman, et al. (2001). Psychosurgery: A Historical Overview. Neurosurgery, sf: 647-659. doi: 10.1097/00006123-200103000-00041. | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 17/09/2021 13:49:14 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9707

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Deniz
Canlılık Cansızlık
Kafatası
Bilim İnsanları
Darwin
Tarih
Mikrobiyoloji
Lipit
Canlılık
Kitap
Cinsel Yönelim
Ribozim
Sosyal Medya
Epidemik
Savunma
Tehdit
Bilinç
Zaman
Tarım
Madde
Görüş
Hastalık Dağılımı
Hareket
Köpek
Genel Görelilik
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın