Beyin Sisi Nedir? COVID-19 Kaynaklı da Olabilen Beyin Sisi ile Nasıl Başa Çıkabilirsiniz?

Beyin Sisi Nedir? COVID-19 Kaynaklı da Olabilen Beyin Sisi ile Nasıl Başa Çıkabilirsiniz? San Francisco Neuropsychology
Yazar Anthony J. Ocon Pedram Türkoğlu Editör Pedram Türkoğlu  MuratKılıç Podcast Seslendirmeni Murat Kılıç
6 dakika
15,816 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat
Tıbbi İçerik Uyarısı

Bu içerik tıp ve sağlık ile ilişkilidir. Sadece bilgi amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bireysel bir tıbbi tavsiye olarak görülmemelidir. Evrim Ağacı'ndaki hiçbir içerik; profesyonel bir hekim tarafından verilen tıbbi tavsiyelerin, konulan bir teşhisin veya önerilen bir tedavinin yerini alacak biçimde kullanılmamalıdır.

Daha Fazla Bilgi Al

Günlük hayatta aniden beynimizin durduğunu veya yavaş çalıştığını hissettiğimiz zamanlar olabilir. Bu durum bazen psikolojik anlamda stresli bünyemize veya altta yatan herhangi bir sağlık sorununa bağlanabileceği gibi, yalnızca uzun süren sedanter yaşantımıza (sürekli hareketsizlik durumu) da bağlanabilir. İnsan beyni uzun süre meşgul edilmediği takdirde veya bir patolojik olgu nedeniyle işlev kaybına uğradığında, bu uyarı eksikliklerine karşı bir çeşit uyuşukluk hâli ile yanıt verebilir: Buna basitçe beyin sisi diyoruz.

Beyin sisi, odaklanma problemleri, çoklu düşünebilme ve uzun ve kısa süreli bellek kapasitesinde azalma ile karakterize olan, farklı fiziksel veya psikolojik nedenlere bağlı olarak oluşabilen bir durumdur. Aslında tıbbi veya bilimsel bir terim değildir; daha çok psikolojik belirtileri tarif etmek için kullanılan bir kavramdır. Westminster Üniversitesi'nde bilişsel sinirbilim çalışan Catherine Loveday, beyin sisini şöyle tanımlıyor:

Beyin sisi, zayıf bilişsel işlevlere neden olur. Adeta belleğimiz, dikkatimiz, yaratıcı düşünme ve problem çözme yeteneğimizin üzerini örten bir örtü gibidir.

Beyin Sisine Neden Olan Durumlar

Kronik Yorgunluk Sendromu (KYS)

Nedenleri henüz tam olarak aydınlatılamasa da beyin sisine yol açtığı rapor edilen birtakım olgular vardır. Bunlardan belki de en önemli olanı, kronik yorgunluk sendromudur (veya kısaca "KYS"). Kronik yorgunluk sendromu, hem fiziksel hem de bilişsel olarak kendini gösteren, genelde 6 aydan uzun süren yoğun halsizlik durumuyla karakterizedir ve çeşitli nedenler sonucunda günlük yaşantıyı güçleştirmektedir. Sendromun nedeni olarak özellikle azalmış beyin kan akımı gösterilmiştir ve yapılan fMRI (Fonksiyonel MR) taramaları sonucunda, KYS'ye sahip bireylerin zor zihinsel görevleri yerine getirebilmek için kortikal ve subkortikal beyin bölgelerinin normalden daha yüksek aktivite sergilemesi gerekebileceği görülmüştür. Bir diğer KYS nedeni olarak ortostatik intolerans ve buna bağlı taşikardi gösterilmiştir. Bu temel olarak uzun süre hareketsiz bir (oturur veya yatar) pozisyondayken aniden ayağa kalktığımızda gelişen hipotansiyon ve ani halsizlik durumudur.

Reklamı Kapat

KYS belirtileri genel olarak hafif bilişsel bozuklukla sınırlandırılsa da, KYS'yi tecrübe etmiş olan bireyler bu belirtileri beyin sisi olarak ifade etmişlerdir. KYS nedenli beyin sisi belirtileri olarak yavaş düşünme, odaklanmada güçlük, kafa karışıklığı, unutkanlık ve halsizlik rapor edilmiştir.

Beyin sisi ve KYS oluşum şeması
Beyin sisi ve KYS oluşum şeması
Frontiers in Physiology

Azalmış Sosyal Etkileşim

Beyin sisine neden olan diğer bir güçlü faktör olarak, azalmış sosyal etkileşim ve sıradan, tekdüze bir yaşantı gösterilmektedir. Her günü bir öncekiyle aynı geçirmek, her zaman aynı işlerle aynı şekilde meşgul olmak sonucunda, beynin kendini bir nevi "tasarruf modu"na aldığını söyleyebiliriz. Westminster Üniversitesi'nde bilişsel sinirbilim çalışan Catherine Loveday'in, bu durumu önlemek için önerileri şunlar:

Bir parkta yürürken telefonla bir iş toplantısına katılabiliyorsak, değişen manzara ve egzersiz sayesinde daha uyanık olduğumuzu ve daha iyi konsantre olabileceğimizi görebiliriz. Ayrıca evde farklı odalarda vakit geçirmenizi öneririm – ya da yalnızca bir odanız varsa, odanın nasıl göründüğünü değiştirmeyi deneyin. Yeniden dekore edin demiyorum - ama duvarlardaki resimleri değiştirebilir veya en küçük alanda bile çeşitlilik için bir şeyleri hareket ettirebilirsiniz. Bu ortama az da olsa bir farklılık katacak ve beyninizi az da olsa işler halde tutacaktır.
Beyin sisi kısmen 'bozuk sosyal etkileşimden' kaynaklanır.  İllustrasyon: Franz Lang
Beyin sisi kısmen 'bozuk sosyal etkileşimden' kaynaklanır. İllustrasyon: Franz Lang
The Guardian

Her günün aynı şekilde geçirilip sosyalleşmeden uzak durmanın tercih edildiği zamanların fazla olması durumunda, kümülatif olarak beynin hatıraları işleme mekanizmasının da etkilendiği düşünülür. Bellek merkezi olan hipokampüs, bireysel anıların başarılı ve her birinin ayrı bir şekilde kodlanmasını sağlar. Böylece bir anıyı diğerinden ayırt edebilir ve onları verimli bir şekilde kaydedebilir. Sisli bir beyin sisli anılar kaydedecektir ve bunları tekrar hatırlamak da görece zor olacaktır. Cambridge Üniversitesi'nde bilişsel sinirbilim çalışan profesör Jon Simons'a göre:

Bu gidişle ileride anılarımızı ayırt etmek çok zor olacak. Bir ya da iki yıl içinde, geçen yılki belirli bir olaya bakıp, 'Bu ne zaman oldu ki?' diyeceğiz.

COVID-19

Hem viral enfeksiyon açısından hem de pandeminin zorunlu kılmış olduğu evde izolasyondan dolayı beyin sisine neden olan faktörlerden biri olarak koronavirüs de gösteriliyor. Yapılan son çalışmalarla koronavirüsün beyin sisi oluşturma mekanizması daha da aydınlatılmış durumda. Bilim insanlarına göre koronavirüsün, belirli beyin hücrelerine doğrudan saldırıp beyin kan akımını azaltması veya beyinde, beyin hücrelerine zarar verebilecek bağışıklık moleküllerini uyarmasının söz konusu olabileceği düşünülüyor.

Koronavirüs enfeksiyonu sonucunda bireylerde bilişsel aktivite kaybının rapor edilmesi sonucunda yapılan sinirbilimsel araştırmalarla, virüsün kan-beyin bariyerini geçip geçemediği konusunda farklı sonuçlara varılmıştır. Örneğin bir çalışmada virüsün kan-beyin bariyerini geçemediği, ancak burun boşluğunda (nazal kavite) olfaktör mukozaya yerleşmesi sonucunda beyin hücreleri ile -sınırlı da olsa- bir etkileşime girebildiği sonucuna varılmıştır.[1] Virüsün olfaktör mukoza ile teması sonrası olfaktör sinirleri enfekte etmesi ve sinir boyunca ilerleyerek beyne ulaşması da bir diğer çalışmanın sonucudur.[2]

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Farklı bir çalışmada, koronavirüsün kan-beyin bariyerini aşabildiğinden bahsedilmektedir. Ancak burada bahsedilen, muhtemelen bütünlüğü bozulmuş bir kan-beyin bariyeridir. Koronavirüs kaynaklı veya hali hazırda var olan iskemi, ensefalit veya kardiyovasküler hastalıklardan kan-beyin bariyerinin geçirgenliğini artırması söz konusudur. Ayrıca viral enfeksiyon sırasında gelişen sitokin fırtınasının da bariyer geçirgenliğini artırdığı, yapılan çalışmalara göre anlaşılmıştır.[3]

Diğer bir çalışmaya göre koronavirüsün beyne geçişi için, enfekte olmuş bağışıklık hücrelerinin virüse taşıyıcılık etme olasılığı neden olarak gösterilmiştir. Koronavirüsle enfekte hücrelerin; menenjit, vaskülit gibi patolojilerin oluşturduğu "geçiş kapılarından" beyne ulaşabileceği fark edilmiştir.[4]

Koronavirüsün beyne geçişinin 3 farklı olası mekanizması.
Koronavirüsün beyne geçişinin 3 farklı olası mekanizması.
SciElo Brazil

İnflamasyon

Nörolojik bozuklukların sebebi olarak görülen nöroinflamasyon olgusunun da beyin sisi oluşumuna katkıda bulunduğu düşünülmektedir. Bu nedenle nöroinflamasyonun eşlik ettiği (ya da yol açtığı) bilişsel fonksiyon bozukluklarında beyin sisi belirtilerine rastlamak şaşırtıcı olmayabilir. Örneğin nöron inflamasyonu ve oksidatif stresin yoğun olarak gözlendiği Alzheimer hastalığında bozulan bilişsel fonksiyonlara ek olarak beyin sisine benzer belirtilerin gözlendiği söylenebilir.

Anksiyete

Zihinsel kaynakları tüketen faktör olarak tanımlanan anksiyete (kaygı bozukluğu), beyni oldukça yorar. Birey normal görevlere odaklanabilmek için daha fazla çaba sarf etmelidir ve bunun sonucunda beyin sisi tecrübe edilebilir. Bunun yanı sıra depresyon, ADHD gibi bozukluklar da beyin sisine neden olabilmektedir. Bu gibi durumlarda uzmanlara göre yeterli uyku, bol su içme, iyi beslenme, fiziksel hareket ve olabildiğince stressiz bir yaşantı ile beyin sisi belirtileri belli bir dereceye kadar azaltılabilmektedir.

Reklamı Kapat

Diğer

Beyin sisinin yukarıda saydığımız sebeplerinden başka; vitamin eksikliği, açlık, susuzluk, yasadışı madde ve alkol kullanımı, kronik hastalıklar, belirli ilaçlar (örneğin kemoterapötikler) tetikleyici olarak gösterilebilir.

Ne Zaman Doktora Danışılmalı?

Eğer fiziksel aktivite sonrası yorgunluk, yetersiz uyku, soğuk algınlığı ya da yoğun stresin yaşandığı ortamlar gibi, beyin sisine sebep olabilecek açık faktörler biliniyorsa bu olumsuzluklardan olabildiğince kaçınmak suretiyle beyin sisi önlenebilmektedir. Çoğu zaman geçicidir ve ciddi bir olgu söz konusu değildir. Ancak sebepsiz şekilde, kişinin günlük yaşantısını çok güçleştiren bir tablo varsa doktora danışılmalıdır.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 23
  • Muhteşem! 19
  • Merak Uyandırıcı! 11
  • Bilim Budur! 5
  • İnanılmaz 5
  • Korkutucu! 3
  • Üzücü! 2
  • Umut Verici! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Frontiers in Physiology | Arşiv Bağlantısı
  • ^ M. Marshall. Covid And The Brain: Researchers Zero In On How Damage Occurs. (18 Temmuz 2021). Alındığı Tarih: 18 Temmuz 2021. Alındığı Yer: Nature | Arşiv Bağlantısı
  • ^ M. Puccioni-Sohler, et al. Advances And New Insights In The Neuropathogenesis Of Dengue Infection. (20 Temmuz 2021). Alındığı Tarih: 20 Temmuz 2021. Alındığı Yer: PubMed | Arşiv Bağlantısı
  • ^ M. A. Erickson, et al. Neuroimmune Axes Of The Blood–Brain Barriers And Blood–Brain Interfaces: Bases For Physiological Regulation, Disease States, And Pharmacological Interventions. (20 Temmuz 2021). Alındığı Tarih: 20 Temmuz 2021. Alındığı Yer: Pharmacological Reviews | Arşiv Bağlantısı
  • ^ C. C. Bergmann. Coronavirus Infection Of The Central Nervous System: Host–Virus Stand-Off. (20 Temmuz 2021). Alındığı Tarih: 20 Temmuz 2021. Alındığı Yer: Nature Reviews | Arşiv Bağlantısı
  • M. Sarner. Brain Fog: How Trauma, Uncertainty And Isolation Have Affected Our Minds And Memory. (18 Temmuz 2021). Alındığı Tarih: 18 Temmuz 2021. Alındığı Yer: The Guardian | Arşiv Bağlantısı
  • A. J. Ocon. Caught In The Thickness Of Brain Fog: Exploring The Cognitive Symptoms Of Chronic Fatigue Syndrome. (18 Temmuz 2021). Alındığı Tarih: 18 Temmuz 2021. Alındığı Yer: Frontiers | Arşiv Bağlantısı
  • T. C. Theoharides, et al. Brain “Fog,” Inflammation And Obesity: Key Aspects Of Neuropsychiatric Disorders Improved By Luteolin. (18 Temmuz 2021). Alındığı Tarih: 18 Temmuz 2021. Alındığı Yer: Frontiers | Arşiv Bağlantısı
  • NHS. Chronic Fatigue Syndrome (Cfs/Me). (18 Temmuz 2021). Alındığı Tarih: 18 Temmuz 2021. Alındığı Yer: NHS | Arşiv Bağlantısı
  • Medical News Today. What To Know About Anxiety And Brain Fog. (18 Temmuz 2021). Alındığı Tarih: 18 Temmuz 2021. Alındığı Yer: Medical News Today | Arşiv Bağlantısı
  • C. Iadecola, et al. (2021). Effects Of Covid-19 On The Nervous System. CellPress, sf: 2-8. | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 20/10/2021 17:45:16 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10744

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Şüphecilik
Elementler
Makina
Renk
Kütle
Hematoloji
Güve
Astrofotoğrafçılık
Enzim
Deri
Sosyal Mesafelendirme
Sars-Cov-2
Kuş
Genetik
Doğa Yasaları
Kilo
Safsata
Yılan
Nükleotit
Kemik
Elektromanyetizma
Bilimsel
Onkoloji
Doğa
Besin Değeri
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın