Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Tifolu Mary'nin Hikayesi: 19. Yüzyılın Başında Yaşanan Tifo Salgınındaki En Meşhur Süper Bulaştırıcı!

Tifolu Mary'nin Hikayesi: 19. Yüzyılın Başında Yaşanan Tifo Salgınındaki En Meşhur Süper Bulaştırıcı!
Dönemin yerel gazetesinde "Tifolu Mary" olarak Marry Mallon
4 dakika
16,058
Tüm Reklamları Kapat

Tifo, Salmonella enterica serotip typhi (S. typhi)’nin neden olduğu akut sistemik bir enfeksiyon hastalığıdır ve sadece insanlarda enfeksiyona neden olmaktadır. Salmonella cinsi bakteriler, Enterobacteriaceae ailesinde yer alan gram negatif, fakültatif anaerobik, sporsuz, kamçılı basillerdir.

Salmonella cinsi bakterilerin neden olduğu enfeksiyonlar, dünya genelinde özellikle altyapı ve hijyen eksikliği olan bölgelerde sıklıkla görülmeye devam etmektedir. En önemli bulaş kaynağı, akut tifolu hastalar ve kronik taşıyıcılardır. Bu kişilerin idrar ve dışkıları ile kontamine olmuş yiyecek ve suyun vücuda alınması sonucunda diğer kişilere bulaşma olabilmektedir. Hastalık oluşturan enfeksiyoz doz yaklaşık olarak 105 mikroorganizma olarak belirlenmekle beraber, bu sayının bireyler (bağışıklık sistemi) ve farklı koşullarda değişebileceği gösterilmiştir. Güncel çalışmalar ise bu sayının daha düşük olabileceği üzerinde durmaktadır.

Tifo, yüksek ateş, gastroenterit, yorgunluk, kas ağrısı, cilt döküntüleri gibi klinik tablolara yol açmaktadır.

Tüm Reklamları Kapat

Tifoya neden olan Salmonella typhi
Tifoya neden olan Salmonella typhi
Creative Biolabs

1948'de tifo ateşinin tedavisi için kloramfenikolün kullanılmaya başlanması ile hastalık kolayca tedavi edilmeye başlamıştır. Ancak bu ilaca karşı direncin gelişmesiyle beraber tifo ateşi, tekrar önemli bir hastalık ve ölüm nedeni haline gelmiştir. 19. yüzyılda Birleşik Devletler ve Avrupa'nın aşırı kalabalık ve sağlıksız kentsel koşullarında önemli bir hastalık ve ölüm nedeniyken, temiz su ve iyi kanalizasyon sistemlerinin sağlanması, bu bölgelerde tifo insidansında önemli bir azalmayı sağlamıştır. Günümüzde tifo, sıhhi koşulların zayıf kaldığı ve gelişmekte olan ülkelerde görülmeye devam etmektedir.

Tifolu Mary’nin Hikayesi

Mary Mallon (bilinen adıyla Tifolu Mary) 1869 yılında İrlanda'da doğmuştur. 1884 yılında İrlanda’dan Amerika Birleşik Devletleri'ne göç etmiştir ve 1901-1907 yılları arasında farklı evlerde aşçılık yapmıştır. İlk olarak, New York’un Mamaroneck bölgesindeki bir evde aşçı olarak çalışmaya başlamıştır ancak çalışmaya başladıktan 2 hafta sonra, evde oturanlarda tifo hastalığı görülmesi üzerine evden ayrılmak zorunda kalmıştır.

Bu olaydan sonra 1901 yılında Manhattan’a geçmiştir ve Manhattan’da bir evde çalışmaya başlamıştır. Ancak çalışmaya başladıktan kısa bir süre sonra evin fertlerinde ateş ve ishal görülmeye başlamıştır ve evin çamaşır işlerinden sorumlu kişi tifo sebebiyle hayatını kaybetmiştir.

Bu durum üzerine Mary buradan da ayrılmak zorunda kalmıştır ve bir avukatın evinde çalışmaya başlamıştır. Mary, bu evde uzun süre çalışmak istemektedir, ancak çalışmaya başladıktan sonra evde yaşayan 8 kişiden 7’sinde tifo görülür.

Tüm Reklamları Kapat

Bu şüpheli durum üzerine George Soper olayın nedenini araştırması için davet edilir ve bu konu üzerinde çalışmaya başlar. Sober, Mary’nin aşçı olduğunu da göz önünde bulundurarak olayları çözmeye çalışmıştır. Mary, o zamana kadar 8 ailenin evinde aşçılık yapmıştır ve 7 ailede tifo görülmüştür. Toplam 22 kişi enfeksiyondan etkilenmiş, hatta bazı kişiler hayatlarını kaybetmişlerdir. Aynı yıl New York’ta yaşayan yaklaşık 3.000 kişi de Salmonella typhi tarafından enfekte olmuştur ve Mary’nin salgının ana kaynağı olduğu düşünülmektedir.

Mary Mallon aşçılık yaptığı dönemde çok sayıda insana tifo bulaştırmıştır.
Mary Mallon aşçılık yaptığı dönemde çok sayıda insana tifo bulaştırmıştır.
National Geographic

Sober, olaydaki gizemi çözerek Mary’nin tifo taşıyıcısı olduğundan şüphelenmiştir. 1907'den itibaren, Sober Manhattan'da Mary Mallon'u takip etmeye başlamıştır ve Mary’nin aktivitesi ile diğer kişilere hastalık bulaştırarak ölümlere sebebiyet verdiğini açıklamıştır (Mary’den dışkı, gaita ve kan örneği almak istediğinde ise Mary bu duruma karşı çıkarak her defasında kaçmıştır). Böylece Sober, ABD’deki Salmonella typhi vakalarının "sağlıklı taşıyıcısı"nı bulan ilk kişi olmuştur ve bulgularını Journal of the American Medical Association’da yayınlamıştır (Marineli 2013). Bu durumun düzelmesini isteyen Sober, birkaç gün sonra polis memurlarıyla beraber Mary’nin çalıştığı yere gitmiştir ve Mary tutuklanmıştır.

New York Sağlık Departmanı, Marry’nin tifo taşıyıcısı olduğunu açıklamıştır ve Mary numune vermeye zorlanmıştır. Mary’nin dışkı örneği, Salmonella typhi için pozitif bulunmuştur. Bu nedenle Mary, North Brother Island'da bulunan Riverside Hastanesi’nde 1910 yılına kadar karantinada tutulmuştur.

Riverside Hastanesi'nde karantinada
Riverside Hastanesi'nde karantinada
National Geographic

1910'da, Mary'nin serbest bırakılmasına karar verilmiş; ancak aşçılık yapması yasaklanmıştır. Mary ise bu karara uymamıştır. İsmini Mary Brown olarak değiştirerek Manhattan'daki Sloane Hastanesi’nde aşçı olarak çalışmaya başlamıştır ve üç ay içinde en az 25 kişiye hastalık bulaştırmıştır. Bu olaydan sonra "Tifolu Mary" (İng: "Tifoid Mary") olarak damgalanmıştır ve günümüzde de çizgi filmlerin, şakaların konusu olmuştur. Tıp literatüründe de hastalık taşıyıcı olarak yerini almıştır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Mary, daha önce karantinada kaldığı adadaki hastanede ömür boyu karantina ile cezalandırılmıştır. Haberciler ve muhabirler bu konu ile yakından ilgili oldukları için sıklıkla karantina bölgesine Mary’i ziyarete gitmişlerdir.

1932 yılının Noel sabahında Mary’e bir paket teslim etmeye giden kişi onun yerde hareketsiz yattığını görmüştür. Mary felç geçirmiştir ve bir daha yürüyememiştir. Felçli olduğu 6 sene boyunca Riverside Hastanesi’ndeki sağlık çalışanları Mary ile ilgilenmiştir. Mary Mallon, 1938 yılında hayatını kaybetmiştir.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
31
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 23
  • Tebrikler! 13
  • Korkutucu! 10
  • Grrr... *@$# 8
  • Merak Uyandırıcı! 7
  • Muhteşem! 4
  • Umut Verici! 4
  • Güldürdü 3
  • Üzücü! 3
  • İğrenç! 3
  • Bilim Budur! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/05/2024 19:54:52 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8744

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Karanlık Madde
Veri Bilimi
Uçuş
Dna
Irk
Yiyecek
Göç
Metabolizma
Kitlesel Yok Oluş
Doğa Yasası
Afrika
Araştırma
Böcek
Retrovirüs
Tümör
Taksonomik Sınıflandırma
Bebek Doğumu
Canlılık Cansızlık
Organizma
Elementler
Ekonomi
İlişki
Oyun
Mühendislik
Böcek Bilimi
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
H. Aslan, et al. Tifolu Mary'nin Hikayesi: 19. Yüzyılın Başında Yaşanan Tifo Salgınındaki En Meşhur Süper Bulaştırıcı!. (20 Mayıs 2020). Alındığı Tarih: 25 Mayıs 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/8744
Aslan, H., Bakırcı, Ç. M. (2020, May 20). Tifolu Mary'nin Hikayesi: 19. Yüzyılın Başında Yaşanan Tifo Salgınındaki En Meşhur Süper Bulaştırıcı!. Evrim Ağacı. Retrieved May 25, 2024. from https://evrimagaci.org/s/8744
H. Aslan, et al. “Tifolu Mary'nin Hikayesi: 19. Yüzyılın Başında Yaşanan Tifo Salgınındaki En Meşhur Süper Bulaştırıcı!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 20 May. 2020, https://evrimagaci.org/s/8744.
Aslan, Hacer. Bakırcı, Çağrı Mert. “Tifolu Mary'nin Hikayesi: 19. Yüzyılın Başında Yaşanan Tifo Salgınındaki En Meşhur Süper Bulaştırıcı!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, May 20, 2020. https://evrimagaci.org/s/8744.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close