Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Tifolu Mary'nin Hikayesi: 19. Yüzyılın Başında Yaşanan Tifo Salgınındaki En Meşhur Süper Bulaştırıcı!

Tifolu Mary'nin Hikayesi: 19. Yüzyılın Başında Yaşanan Tifo Salgınındaki En Meşhur Süper Bulaştırıcı!
Dönemin yerel gazetesinde "Tifolu Mary" olarak Marry Mallon
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Mary Mallon 1901-1907 yılları arasında zengin kişilerin evlerinde aşçılık yapmıştır. Çalıştığı evlerdeki aile bireylerine tifo bulaştırdığının anlaşılması üzerine 1910 yılına kadar karantinada kalmıştır. 1910 yılında, aşçılık yapmaması şartıyla serbest bırakıldığı halde, bu şarta uymayarak aşçılık yapmaya devam etmiş ve halk sağlığı için ciddi bir tehlike oluşturmuştur.

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Tifo, Salmonella enterica serotip typhi (S. typhi)’nin neden olduğu akut sistemik bir enfeksiyon hastalığıdır ve sadece insanlarda enfeksiyona neden olmaktadır. Salmonella cinsi bakteriler, Enterobacteriaceae ailesinde yer alan gram negatif, fakültatif anaerobik, sporsuz, kamçılı basillerdir.

Salmonella cinsi bakterilerin neden olduğu enfeksiyonlar, dünya genelinde özellikle altyapı ve hijyen eksikliği olan bölgelerde sıklıkla görülmeye devam etmektedir. En önemli bulaş kaynağı, akut tifolu hastalar ve kronik taşıyıcılardır. Bu kişilerin idrar ve dışkıları ile kontamine olmuş yiyecek ve suyun vücuda alınması sonucunda diğer kişilere bulaşma olabilmektedir. Hastalık oluşturan enfeksiyoz doz yaklaşık olarak 105 mikroorganizma olarak belirlenmekle beraber, bu sayının bireyler (bağışıklık sistemi) ve farklı koşullarda değişebileceği gösterilmiştir. Güncel çalışmalar ise bu sayının daha düşük olabileceği üzerinde durmaktadır.

Tifo, yüksek ateş, gastroenterit, yorgunluk, kas ağrısı, cilt döküntüleri gibi klinik tablolara yol açmaktadır.

Tifoya neden olan Salmonella typhi
Tifoya neden olan Salmonella typhi
Creative Biolabs

1948'de tifo ateşinin tedavisi için kloramfenikolün kullanılmaya başlanması ile hastalık kolayca tedavi edilmeye başlamıştır. Ancak bu ilaca karşı direncin gelişmesiyle beraber tifo ateşi, tekrar önemli bir hastalık ve ölüm nedeni haline gelmiştir. 19. yüzyılda Birleşik Devletler ve Avrupa'nın aşırı kalabalık ve sağlıksız kentsel koşullarında önemli bir hastalık ve ölüm nedeniyken, temiz su ve iyi kanalizasyon sistemlerinin sağlanması, bu bölgelerde tifo insidansında önemli bir azalmayı sağlamıştır. Günümüzde tifo, sıhhi koşulların zayıf kaldığı ve gelişmekte olan ülkelerde görülmeye devam etmektedir.

Tifolu Mary’nin Hikayesi

Mary Mallon (bilinen adıyla Tifolu Mary) 1869 yılında İrlanda'da doğmuştur. 1884 yılında İrlanda’dan Amerika Birleşik Devletleri'ne göç etmiştir ve 1901-1907 yılları arasında farklı evlerde aşçılık yapmıştır. İlk olarak, New York’un Mamaroneck bölgesindeki bir evde aşçı olarak çalışmaya başlamıştır ancak çalışmaya başladıktan 2 hafta sonra, evde oturanlarda tifo hastalığı görülmesi üzerine evden ayrılmak zorunda kalmıştır.

Bu olaydan sonra 1901 yılında Manhattan’a geçmiştir ve Manhattan’da bir evde çalışmaya başlamıştır. Ancak çalışmaya başladıktan kısa bir süre sonra evin fertlerinde ateş ve ishal görülmeye başlamıştır ve evin çamaşır işlerinden sorumlu kişi tifo sebebiyle hayatını kaybetmiştir.

Bu durum üzerine Mary buradan da ayrılmak zorunda kalmıştır ve bir avukatın evinde çalışmaya başlamıştır. Mary, bu evde uzun süre çalışmak istemektedir, ancak çalışmaya başladıktan sonra evde yaşayan 8 kişiden 7’sinde tifo görülür.

Bu şüpheli durum üzerine George Soper olayın nedenini araştırması için davet edilir ve bu konu üzerinde çalışmaya başlar. Sober, Mary’nin aşçı olduğunu da göz önünde bulundurarak olayları çözmeye çalışmıştır. Mary, o zamana kadar 8 ailenin evinde aşçılık yapmıştır ve 7 ailede tifo görülmüştür. Toplam 22 kişi enfeksiyondan etkilenmiş, hatta bazı kişiler hayatlarını kaybetmişlerdir. Aynı yıl New York’ta yaşayan yaklaşık 3.000 kişi de Salmonella typhi tarafından enfekte olmuştur ve Mary’nin salgının ana kaynağı olduğu düşünülmektedir.

Mary Mallon aşçılık yaptığı dönemde çok sayıda insana tifo bulaştırmıştır.
Mary Mallon aşçılık yaptığı dönemde çok sayıda insana tifo bulaştırmıştır.
National Geographic

Sober, olaydaki gizemi çözerek Mary’nin tifo taşıyıcısı olduğundan şüphelenmiştir. 1907'den itibaren, Sober Manhattan'da Mary Mallon'u takip etmeye başlamıştır ve Mary’nin aktivitesi ile diğer kişilere hastalık bulaştırarak ölümlere sebebiyet verdiğini açıklamıştır (Mary’den dışkı, gaita ve kan örneği almak istediğinde ise Mary bu duruma karşı çıkarak her defasında kaçmıştır). Böylece Sober, ABD’deki Salmonella typhi vakalarının "sağlıklı taşıyıcısı"nı bulan ilk kişi olmuştur ve bulgularını Journal of the American Medical Association’da yayınlamıştır (Marineli 2013). Bu durumun düzelmesini isteyen Sober, birkaç gün sonra polis memurlarıyla beraber Mary’nin çalıştığı yere gitmiştir ve Mary tutuklanmıştır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

New York Sağlık Departmanı, Marry’nin tifo taşıyıcısı olduğunu açıklamıştır ve Mary numune vermeye zorlanmıştır. Mary’nin dışkı örneği, Salmonella typhi için pozitif bulunmuştur. Bu nedenle Mary, North Brother Island'da bulunan Riverside Hastanesi’nde 1910 yılına kadar karantinada tutulmuştur.

Riverside Hastanesi'nde karantinada
Riverside Hastanesi'nde karantinada
National Geographic

1910'da, Mary'nin serbest bırakılmasına karar verilmiş; ancak aşçılık yapması yasaklanmıştır. Mary ise bu karara uymamıştır. İsmini Mary Brown olarak değiştirerek Manhattan'daki Sloane Hastanesi’nde aşçı olarak çalışmaya başlamıştır ve üç ay içinde en az 25 kişiye hastalık bulaştırmıştır. Bu olaydan sonra "Tifolu Mary" (İng: "Tifoid Mary") olarak damgalanmıştır ve günümüzde de çizgi filmlerin, şakaların konusu olmuştur. Tıp literatüründe de hastalık taşıyıcı olarak yerini almıştır.

Mary, daha önce karantinada kaldığı adadaki hastanede ömür boyu karantina ile cezalandırılmıştır. Haberciler ve muhabirler bu konu ile yakından ilgili oldukları için sıklıkla karantina bölgesine Mary’i ziyarete gitmişlerdir.

1932 yılının Noel sabahında Mary’e bir paket teslim etmeye giden kişi onun yerde hareketsiz yattığını görmüştür. Mary felç geçirmiştir ve bir daha yürüyememiştir. Felçli olduğu 6 sene boyunca Riverside Hastanesi’ndeki sağlık çalışanları Mary ile ilgilenmiştir. Mary Mallon, 1938 yılında hayatını kaybetmiştir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 13
  • Korkutucu! 7
  • Tebrikler! 6
  • Merak Uyandırıcı! 5
  • Grrr... *@$# 5
  • Muhteşem! 3
  • Umut Verici! 3
  • Güldürdü 2
  • Üzücü! 2
  • Bilim Budur! 1
  • İğrenç! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/10/2020 09:21:18 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8744

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Köpek
Astrofotoğrafçılık
Taksonomi
Organ
Ses
Memeli
Deizm
Kimya
Cinsellik
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
Mühendislik
Bakteri
Makale
Depresyon
Diş
Pandemi
Doktor
Maskeler
Tutarlılık
Hastalık
Öğrenme Alanı
Kas
Dünya Dışı Yaşam
Mistisizm
Homo Sapiens
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Okunmayan bir hikaye, hikaye değildir; odun artığı üzerindeki ufak siyah çiziktirmelerden ibarettir. Bir hikayeyi hikaye yapan okurudur, okunmasıdır.”
Ursula K. Le Guin
Geri Bildirim Gönder