Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Astronomlar, Venüs Atmosferinde Fosfin ve Dolayısıyla Yaşam İzi Bulgusuna Meydan Okuyor: "Fosfin Bulgusu İstatistiki Olarak Anlamlı Değil!"

Astronomlar, Venüs Atmosferinde Fosfin ve Dolayısıyla Yaşam İzi Bulgusuna Meydan Okuyor: "Fosfin Bulgusu İstatistiki Olarak Anlamlı Değil!"
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

2020'nin Eylül ayında bir grup bilim insanı, Venüs'ün üst atmosferinde fosfin isimli bir molekülün izlerini bulduklarını ilan etmişlerdi. İlgili yazımızdan da okuyabileceğiniz gibi fosfin, Dünya'da yaşamın potansiyel izlerinden birisi olarak görülmektedir; dolayısıyla Venüs'teki bulgu da yaşama işaret ediyor olabilirdi.[1]

Fosfin bulunan her yerde yaşam olmak zorunda değildir; çünkü cansız süreçler de fosfin üretebilir: Örneğin Jüpiter'de de bol miktarda fosfin vardır; fakat oradaki fosfin miktarı, cansız süreçlerle izah edilebilecek düzeydedir. Venüs'teki miktarı izah edebilecek düzeyde fosfin üretebilen bir cansız süreç ise bilinmemektedir - hatta birden fazla cansız sürecin toplamı bile o düzeyde fosfin üretememektedir. Bu durum, Venüs'te yaşam olma umudunu doğurmaktadır. Ancak ham verileri analiz eden bir astronom ekibi, bırakın Venüs'te yaşam izi bulunmasını, bulunanın fosfin olduğu iddiasına bile meydan okuyorlar.

Fosfin keşfini yapmakta kullanılan teleskoplardan birisi olan Atacama Büyük Milimitre ve Alt-Milimetre Dizisi (ALMA) teleskonundan elde edilen verileri yeniden inceleyen ve Hollandalı 5 bilim insanından oluşan ekip, henüz hakem denetiminden geçmemiş olan yeni makalelerinde, orijinal makalede fosfini bulmakta kullanılan 267 GHz frekansındaki spektroskopik çizginin istatistiki olarak anlamlı bir sonuç üretmediğini, yöntemde hata olduğunu ileri sürüyorlar.[2]

Araştırmacılar bu sonuca ulaşabilmek için ham ALMA verisini ve orijinal makaledeki algoritmaların birebir aynısını kullandılar. Hatta orijinal makaleyi yazan ekip, bu makaleyi yazan ekibe ulaşarak güncel verilerini de ilettiler. Ancak sonuç değişmiyor gibi gözüküyor: Yeni analize göre, orijinal çalışmada ALMA verilerine eğri oturtmakta kullanılan yöntem, hatalı sonuçlar üretiyor. Daha güvenilir yöntemler kullanıldığında, fosfine işaret eden spektrum çizgisinin istatistiki olarak anlamlı bir şekilde üretilemediği ileri sürülüyor.

Bu tür araştırmalarda kullanılan astronomik verilerde sinyal-gürültü oranı oldukça düşüktür. Bu oran, istenen ve bilgi yüklü sinyalin, arka plan gürültüsüne oranını verir. Bu oran ne kadar yüksekse, elinizde gürültüye nazaran o kadar fazla bilgi var demektir. Ne kadar düşükse, anlamlı bilgi taşıdığını sandığınız sinyaliniz, o kadar gürültüye bulanmış haldedir. Bir sinyal, gürültüden ne kadar yüksekse (yani gürültüden ne kadar net ayrıştırılabiliyorsa), o kadar anlamlıdır. Eğer sinyal-gürültü oranı düşükse, veri de anlamsız olabilir. İşte bu yeni çalışmaya göre ALMA verisi, çok düşük sinyal-gürültü oranına sahiptir: Araştırmacılara göre verinin analizine ve eğrinin nasıl oturdulduğuna bağlı olarak sadece 2 ve 1 değerine sahip iki ayrı sinyal-gürültü oranı buldular.

Bir termogravimetrik analiz cihazının gürültü seviyesinin analizi. Bu cihaz, mekanik açıdan pek iyi yalıtılmış değildir. Eğrinin orta kısmında daha düşük gürültü bulunmaktadır; çünkü geceleri civarda daha az insan vardır ve ölçüm daha az etkilenir.
Bir termogravimetrik analiz cihazının gürültü seviyesinin analizi. Bu cihaz, mekanik açıdan pek iyi yalıtılmış değildir. Eğrinin orta kısmında daha düşük gürültü bulunmaktadır; çünkü geceleri civarda daha az insan vardır ve ölçüm daha az etkilenir.
wİKİMEDİA

Orijinal makalenin yayınlandığı Nature Astronomy çalışmasında uzmanlar, verilerini izah etmek için 12. dereceden bir polinom kullanmışlardı. Bu tür yüksek dereceli polinomlar, eldeki veriden anlamsız sonuçlar çıkarmakta da kullanılabilir. Örneğin yeni makalede araştırmacılar, birebir aynı polinom ve yöntemi kullanarak 10 sigma değerinden büyük 5 diğer çizgi daha üretebildiklerini gösterdiler. Fosfine ait olduğu gösterilen çizgi ise 2 sigma değerine sahip - ki bu, bilimde yaygın olarak kullanılan 3 sigma değerinden düşük ve bu nedenle istatistiki olarak anlamlı olmayabilir. İşte bunlara dayanarak yeni makalede yazarlar, fosfin bulgusunun anlamlı olmadığını iddia ediyorlar.

Unutmayın: Bilim insanları Venüs'e gidip de fosfin bulmuyorlar (şimdilik). Teleskoplar, atmosferden geçen ışığı topluyor, bilim insanları da bu ışığın niteliklerine bakarak çeşitli kimyasal maddelerin izlerini tespit edebiliyorlar. Kimi zaman bu veriler, birden fazla teleskop ve bağımsız incelemelerle doğrulanıyor veya yanlışlanıyor. Ama bu tür çalışmalar hataya oldukça açık, çünkü yukarıda da izah ettiğimiz gibi sinyal gürültüsü oldukça yüksek olabiliyor ve kullanılan veri analiz yöntemleri de sonucu yorumlama biçimini etkileyebiliyor.

İşin daha kötüsü, orijinal makalenin dayandığı verilerin, erken veri işleme döneminde keşfedilen bir "veri hatası" dolayısıyla ALMA veritabanından kaldırıldığı sonradan ortaya çıktı. Yani fosfin bulgusunun dayandığı ham verilerin kendisi de pek güvenilir olmayabilir.

Söylenene göre bu veritabanından kaldırma kararı, araştırmacılar veriyi kullanmaya karar vermeden önce alındı; ancak bilim insanlarının bu karardan haberi olmadığı düşünülüyor. Yani ortada bilim insanlarının dürüstlüğüne yönelik bir sorun bulunmuyor. Öyle ki, kendi bulgularını doğrulamak veya yanlışlamak isteyen, Nature Astronomy makalesinin başyazarı Jane Greaves, daha fazla veri toplamak istedi; ancak başaramadı.

Neden dersiniz? COVID-19 pandemisi... Pandemi dolayısıyla ALMA teleskobuna erişim aşırı kısıtlandı, hatta kimi durumda imkansız hale geldi. Greaves de daha fazla gözlem izni alamadı. Bu nedenle, veri analizi için teleskobun eski gözlem kayıtlarına ve veri tabanlarına başvurdular. Ne yazık ki, eski verilerde fosfin izine rastlayamadılar - ki bu da, daha fazla veri ve gözlem gerektiğini doğruluyor.[3]

ALMA ekibi, Nature Astronomy makalesinin yazarlarıyla yakın temastalar ve yeni analizler yaparak sonucu netleştirmeye veya çürütmeye çalışıyorlar. En nihayetinde, olağanüstü iddialar, olağanüstü kanıtlar gerektirir. Hiç kimse bu ilkeden muaf değildir.

Bilim Böyle Çalışır!

Elbette bunda anormal bir durum yok: Bilim, böyle çalışır! Bir makale yayınlandıktan sonra, bilim insanları o makaleyi didik didik ederek yanlışlamaya çalışırlar. Kimisi, verileri kendi elleriyle analiz ederek, orijinal makaledeki sonuçların tekrar edilir olup olmadığına bakarlar. Yani amaç, kendi hüsnükuruntularımızı doğrulamak değil, kendi hatalarımızı açığa çıkarmaktır; ancak bu sayede gerçek olanla olmayanı ayıklayabiliriz.

Bu, Venüs'te fosfin çalışmasıyla ilgili olarak yayınlanan tek makale de değil. Daha önceden bir grup bilim insanı, aşırı yüksek fosfin verisinden yola çıkarak Venüs'te ne miktarda yaşam olması gerektiğini hesaplamaya çalışmışlardı.[4] Bir diğer ekip, fosfin bulgusunun volkanik faaliyet ile açıklanabileceğini ve yaşama ihtiyaç olmadığını ileri süren bir diğer makale yayınlamışlardı.[5]

Ne fosfin (veya bunun yaşam izi olduğu) bulgusu ne de bu çürütme çabaları nihai değildir. Bilim, neredeyse hiçbir zaman tek bir makaleye dayanarak ilerlemez, her zaman bir yönde veya diğer yönde yeterince verinin ve inceleme makalesinin birikmesi gerekir ki, hangi tespitin daha sağlam temellere dayandığını tespit edebilelim. Bir diğer deyişle, zaman içerisinde değişiyor olması bilimin zaafı değil, tam tersine sahip olduğumuz en güçlü araç olduğunun işaretidir: Çünkü bilimde fikir değiştirme, bireysel arzulardan değil, ortaya konan veri ve analizlerden kaynaklanır.

Venüs'te yaşam izlerine yönelik süreç de henüz sonlanmış değildir. Bilim insanları araştırmalarını sürdürüp, yeni veriler ve analizler ortaya koydukça bu hikayenin gidişatı da değişecektir. Bilimseverlere ve bilim anlatıcılarına düşen, bu çalışmaları yakından takip etmek ve o veya bu görüşü partizan bir şekilde savunmak yerine, eldeki verileri, bunların anlamını ve zaman içinde nasıl değiştiğini olabildiğince net bir şekilde anlamak ve anlatmaktır.

En nihayetinde gerçek, bizim tespitimizden bağımsız olacaktır: Venüs'te (herhangi miktarda) fosfin ya vardır, ya yoktur. Yaşam da aynı şekilde... Bilimde yapılmaya çalışılan, gerçeği inşa etmek değil, tespit etmektir. Veriler güncellenip, daha güvenilir hale gelecek biçimde analiz edilip işlendiğinde, gerçek de er ya da geç ortaya çıkacaktır. Sonuç, hoşumuza gitse de gitmese de...

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Umut Verici! 6
  • Tebrikler! 5
  • Üzücü! 5
  • Bilim Budur! 2
  • İnanılmaz 2
  • Grrr... *@$# 2
  • Muhteşem! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • İğrenç! 1
  • Korkutucu! 1
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ J. S. Greaves, et al. (2020). Phosphine Gas In The Cloud Decks Of Venus. Nature Astronomy, sf: 1-10. doi: 10.1038/s41550-020-1174-4. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ I. A. G. Snellen, et al. Re-Analysis Of The 267-Ghz Alma Observations Of Venus: No Statistically Significant Detection Of Phosphine. (19 Ekim 2020). Alındığı Tarih: 01 Kasım 2020. Alındığı Yer: arXiv.org | Arşiv Bağlantısı
  • ^ T. Encrenaz, et al. A Stringent Upper Limit Of The Ph$_3$ Abundance At The Cloud Top Of Venus. (15 Ekim 2020). Alındığı Tarih: 01 Kasım 2020. Alındığı Yer: arXiv.org | Arşiv Bağlantısı
  • ^ M. Lingam, et al. On The Biomass Required To Produce Phosphine Detected In The Cloud Decks Of Venus. (16 Eylül 2020). Alındığı Tarih: 01 Kasım 2020. Alındığı Yer: arXiv.org | Arşiv Bağlantısı
  • ^ N. Truong, et al. Hypothesis Perspectives: Might Active Volcanisms Today Contribute To The Presence Of Phosphine In Venus's Atmosphere?. (24 Eylül 2020). Alındığı Tarih: 01 Kasım 2020. Alındığı Yer: arXiv.org | Arşiv Bağlantısı
  • E. Gough. Astronomers Challenge Recent Findings About Venus. "No Statistically Significant Detection Of Phosphine". (22 Ekim 2020). Alındığı Tarih: 01 Kasım 2020. Alındığı Yer: Universe Today | Arşiv Bağlantısı
  • N. V. Patel. Not Finding Life On Venus Would Be Disappointing. But It’s Good Science At Work.. (31 Ekim 2020). Alındığı Tarih: 01 Kasım 2020. Alındığı Yer: MIT Technology Review | Arşiv Bağlantısı
  • N. Drake. Promising Sign Of Life On Venus Might Not Exist After All. (23 Ekim 2020). Alındığı Tarih: 01 Kasım 2020. Alındığı Yer: National Geographic | Arşiv Bağlantısı
  • G. Villanueva, et al. No Phosphine In The Atmosphere Of Venus. (27 Ekim 2020). Alındığı Tarih: 01 Kasım 2020. Alındığı Yer: arXiv.org | Arşiv Bağlantısı
  • L. Grossman. Doubts Over A ‘Possible Sign Of Life’ On Venus Show How Science Works. (28 Ekim 2020). Alındığı Tarih: 01 Kasım 2020. Alındığı Yer: Science News | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/11/2020 07:30:20 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9500

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Sıcaklık
Wuhan Koronavirüsü
İnsanlık
Köpek
Coğrafya
Zooloji
Asteroid
Evrimsel Süreç
Rna
Değişim
Bilgi Felsefesi
Homo Sapiens
Aslan
Evrimsel Tarih
Ara Geçiş Türleri
Hastalık Kontrolü
İklim Değişikliği
Karanlık Enerji
Öğrenme Teorileri
Farmakoloji
Renk
Süpernova
Matematik
Diş Hekimi
Hayvan
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Mikroskop insana önemini gösterdi; teleskop da önemsizliğini...”
Manly P. Hall
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol