Arkeoloji, Sadece Kazı ile Yapılmaz! Kazı Olmaksızın Keşfi Mümkün Kılan 6 Arkeoloji Yöntemi...

Arkeoloji, Sadece Kazı ile Yapılmaz! Kazı Olmaksızın Keşfi Mümkün Kılan 6 Arkeoloji Yöntemi...
LIDAR teknolojisi sayesinde Guatemala'da ortaya çıkarılan devasa Maya şehri
National Geographic
Yazar Mark Horton Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
4 dakika
1,973 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Son on yılda arkeolojide, arkeologların kazmadan toprağın içindekileri görmesini sağlayan önemli gelişmeler yaşandı. Jeofizik, toprak kimyası ve uzaktan algılama sistemlerindeki gelişmeler, antik sit alanlarının bulunmasını ve arkeologların bu sitleri küresel bir boyutta anlamlandırmasını hızlandırıyor.

Bu yazıda, bu tekniklerden en önemli altı tanesini ele alacağız. Bunların her biri ayrı ayrı önemli; ancak gelecek, bu teknikleri birleştirmekte yatıyor. Kim bilir, belki de bir gün gözlemciyi yerin altına indiren, GPS bağlantılı bir sanal gerçeklik gözlüğü üretmek mümkün olacaktır?

Burada sayacağımız yöntemlerle gerçek kalıntılar bulamazsınız ve gördüğünüz şeyin kaç yıllık olduğunu söyleyemezsiniz; fakat bu yaklaşım, kazı yapıp nesnelere zarar verme riskine girmekten çok daha sürdürülebilirdir. Objelere zarar verme riskini elemeye ek olarak bu teknoloji, gömülü arkeolojiyi, kazı tekniklerinin çok daha gelişmiş olma ihtimali olan gelecek nesillere bırakıyor.

Kazı Gerektirmeyen Arkeoloji Yöntemleri

1. Google Earth

Google Earth, Microsoft Bing ve NASA'nın World Wind gibi uydu görüntüleme araçları, Dünya'nın en uzak köşelerindeki sit alanlarının yerlerini belirlemeyi ve buralara uzaktan yakınlaştırma yapmayı mümkün kıldı. Bu araçlar, yerleşim yerlerini ya da mahfazaları saptamaya yardımcı olarak, bu tip arkeolojik sitlerin bulunabileceği yerlerin ilgi çekmesini sağlayabilir. Havadan çekilmiş fotoğraflar 1930'lardan beri bu yönde kullanılıyor; ancak arşivlerde korunan bu fotoğraflara Dünya'nın dört bir yanından araştırmacıların ulaşmaları genellikle zordu. Bu sebeple, Google Earth'ün evrensel ulaşılabilirliği, onu profesyonel bilim insanları ve bilimle ilgilenen vatandaşlar için müthiş bir araç haline getiriyor. Ancak, uydu görsellerinin açıklama ve anlamlandırılması sırasında hata yapılabilecek birçok nokta bulunur ve bunlar da sadece yeryüzünde yapılan kazılarla çözülebilir.

Reklamı Kapat

2. LIDAR

Arkeolojik sitler, genellikle toprağın altında gömülü olan nesnelerin izlerini yüzeyde de gösterir. Arkeologlar uzun bir süre boyunca, ta 1799'da icat edilen bir sunum çeşidi olan gölgeleme tekniğini kullanarak, anlaması güç "iniş ve çıkışların" haritasını elle çıkarmakla uğraştılar. Şimdiyse, Işık Tespiti ve Uzaklık Tayini (LIDAR) teknolojisi, kısacık bir sürede Dünya yüzeyinin detaylı üç boyutlu haritalarını çıkarabilmektedir. İlkesel olarak masa tarayıcısı gibi çalışan, fakat bunu bir uçaktan yapan bu teknoloji, hassas bir GPS'e ve atalet ölçüm birimine bağlıyken, zemine lazer ışınlarını gönderir ve zeminin bir temsilini oluşturur. Sık ağaçlık alanlarla ya da tropikal ormanlarla gizlenmiş olabilecek sit alanlarının yerini saptayabileyen LIDAR teknolojisinin bir avantajı, bitki örtüsünün sakladığı kalıntıları görebilmesidir.

3. Drone Teknolojisi

Arkeologlar drone'ları sitleri bulmak için yıllardır kullanıyorlar. Drone'lardan önce, havadan çekilmiş fotoğraflar ile Landrover'ların tepelerinden ve titrek merdivenlerle çekilen fotoğraflar arasındaki boşluğu doldurarak, ev yapımı çeşitli uçurtmalar, helyum balonları ve model uçaklar kullanılıyordu. Drone'lar; kötü ışıkta, kırağıda ve karlı havalarda da arkeoloji için görüntü sağlayabiliyor. Uygulamalardan biri, LIDAR'ı taklit ederek, üst üste binen düşey fotoğraflar çekmektir. Buna zemin kontrolü (sabit noktalardaki kağıt tabaklar) ekleyerek, drone'larla standart bir yazılım paketiyle üç boyutlu bir nokta bulutu görseli çıkarmak mümkün olmaktadır. Çok uzak olmayan gelecekte, drone'ların direkt olarak LIDAR teknolojisiyle çalıştırılması mümkün olacaktır.

Business Insider

4. Sığ Jeofizik

Jeofizik teknikleri incelenebilecek hedeflerin yerini saptamaya yardımcı olabilirler. Örneğin toprak direnci, toprağın elektrik akımına ne kadar direnç gösterdiğinin bir ölçümüdür. Toprak nemindeki farklılıkları ve gömülmüş yapıları ortaya çıkarabilir ve 1.5 metre derinliğe kadar güvenilir sonuçlar verebilir. Sondalar zemine düzenli aralıklarla sokulması gerektiği için yavaş işleyen bir yöntem olmasına rağmen, oldukça detaylı sonuçlar verir.

Manyometri, Dünya'nın manyetik alanının yoğunluğunu ölçme işidir. Bu yöntem, yanmayla ya da toprakta manyetik izler bırakabilen toprak bakterileriyle oluşan arkeolojik yapıların biçimini gösterebilir. Manyometri hızlı bir tekniktir ve özellikle de Antik Mısır gibi çöl sitlerinde faydalı olduğu bilinmektedir. Son zamanlarda, birden fazla sensörlü hassas manyometrelerin, bir araba üzerine yerleştirilip, GPS'e bağlanarak, Stonehenge etrafında keşfedilen araziler gibi hektarlarca alana yayılan arazileri, gerçek zamanlı olarak ve bir günde bütünüyle ortaya çıkarabildiği görülmüştür.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

5. Toprak Jeokimyası

Antik yerleşim yerlerindeki hayvan ve insan atıkları toprakta binlerce yıl boyunca kalabilir. Topraktaki ağır metallerin örüntülerini kaydederek, bu antik sit alanlarının yerini saptamanın mümkün olabileceği uzun süredir biliniyor. Bu yöntem, özellikle toprakta hiçbir yapı kalmadığında ya da çok az kaldığında önem arz eder. Bu tip ölçümleri yapmanın bir yolu, örnekler toplamak ve bu örnekleri laboratuvarda analiz etmektir. Fakat son birkaç yılda, taşınabilir X ışını floresansı spektroskopik ölçümler (pXRF), sit alanlarındaki örneklerin kaydını hızlandırarak kullanılabilir hale geldi. Bu ölçümler, alınan örneğin atomlarının emdiği X ışınlarını yayarak gerçekleştirilir. Bunun sonucunda atomların enerjisi artar ve buna bağlı olarak, örneği oluşturan elementlere özgü olan ve emsalsiz bir enerji seviyesine sahip ikincil X ışınları saçar. Bu ışınlara bakarak, söz konusu örneklerin içeriğini tespit edebiliriz.

6. Yere Nüfuz Eden Radar

Radar darbelerini kullanarak zemini şekillendiren yere nüfuz eden radar 1980'lerin başlarında arkeolojide ilk kullanılmaya başlandığında, arkeolojinin birçok problemine çözüm getirebileceği düşünülüyordu. Fakat teknoloji günbegün ilerlerken, arkeologlar hallerinden memnun değillerdi. Radar bu amaçlarla ilk kullanılmaya başlandığında katmanlarda parçalar oluşturdu. Fakat sahte pozitif vakaları, sayılamayacak kadar çoktu. Son zamanlarda yazılım, teknolojinin imdadına yetişerek üç boyutlu modellemeyi mümkün kıldı ve bu sayede görselleştirmenin çok daha güvenilir olmasını sağladı. Yere nüfuz eden radarın avantajlarından biri, kapalı alanlarda ve sert yüzeylerde iş görebilmesidir. Fakat sonuçları açıklayıp anlamlandırmak hala bir sorun olarak yerini koruyor. Bu nedenle bu yöntemle tespit edildiği iddia edilen "Nazi trenlerinden" ve "Mısır mezarlarından" şüphelenmekte fayda var.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 5
  • İnanılmaz 4
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Umut Verici! 1
  • Muhteşem! 0
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: The Conversation | Arşiv Bağlantısı
  • Mark Horton ve Volker Heyd, et al. Six Tools That Are Revolutionising Archaeology By Helping Us Find Sites Without Digging. (07 Aralık 2015). Alındığı Tarih: 18 Nisan 2021. Alındığı Yer: The Conversation | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 16/05/2021 10:07:54 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10366

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Çocuklar
Canlılık Ve Cansızlık Arasındaki Farklar
Zeka
Çekirdek
Gezegen
Video
Kuantum
Enfeksiyon
Kitap
Renk
Samanyolu Galaksisi
Yaşlılık
Eşeyli Üreme
Atom
Carl Sagan
Kalp
Hastalık Dağılımı
Balık
Genler
Şempanze
Yeme
Ana Bulaşma Mekanizması
Hayvanlar Alemi
Habercilik
Biliş
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın