Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Danakil Çöküntüsü: Ekstremofil Tek Hücreliler ve Lucy Gibi Ataları Bir Arada Bulunduran Ölüm Diyarı!

Danakil Çöküntüsü: Ekstremofil Tek Hücreliler ve Lucy Gibi Ataları Bir Arada Bulunduran Ölüm Diyarı!
Danakil Çöküntüsü
National Geographic
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Tektonik levhaların birleşim noktasında yer alan ve bu levhaların her sene birbirinden 1-2 cm uzaklaşması sonucu oluşan Danakil Çöküntüsü; Cibuti, Eritre ve Kuzey Etiyopya’nın Afar Bölgesi'ni kapsayan jeolojik bir çöküntüdür. İngiliz kâşif Wilfred Thesiger’in "ölüm diyarı" (İng: "land of death") olarak tanımladığı Danakil Çöküntüsü, yıllık 34,4°C sıcaklık ortalamasına sahip olması, yılda sadece 100-200 mm yağış alması ve deniz seviyesinin 125 m altında bulunması nedenleriyle, gezegenimizdeki yaşaması en zor yerlerden biri olarak biliniyor.

Bölge, bilim insanlarının, kâşiflerin ve gezginlerin uzun yıllardır dikkatini çeken büyüleyici jeolojik yapılara ev sahipliği yapıyor. Bir diğer yandan Dallol’un benzersiz jeokimyasal özellikleri Mars’taki hidrotermal alanları çalışmak için ideal bir ortam sunuyor.

Afar Bölgesi'nde yer alan Dallol Yanardağı'ndaki asit gölleri
Afar Bölgesi'nde yer alan Dallol Yanardağı'ndaki asit gölleri
Pascal Boeglie

Günümüzde hala devam eden jeolojik süreçlerle dinamik bir yapıya sahip olan Dallol Yanardağı, Danakil Çöküntüsü'nün kuzeyinde yer alıyor. Bu yanardağla bağlantılı olan hidrotermal alanlar ise tuzlu veya asidik su kaynakları, fümaroller ve sıcak su havuzları bulundurması yönünden oldukça zengin. Bölgede bulunan gayzerler ve sıcak su kaynakları, hidrojen sülfür (H2S), sülfat (SO4) ve hidrojen klorürün (HCl) baskın olduğu ve az miktarda da karbondioksit (CO2) içeren buhar ve gazlar açığa çıkarıyor.

Danakil Çöküntüsü'nde yüksek sıcaklık, düşük pH, kuraklık gibi koşulların bir arada bulunması, bilim insanlarını bu bölgede yaşam olup olmadığını araştırmaya teşvik etti. İspanya Astrobiyoloji Merkezi’nden Felipe Gómez ve ekibi yaptıkları araştırmalar sonucunda ilginç ve heyecan verici bulgular tespit etti. Ekip, Ocak 2017’de Dallol Yanardağı ve Danakil Çöküntüsü’ne yaptıkları gezide su kaynaklarındaki tuz çökeltilerinden çeşitli örnekler aldı ve bu örneklerde çok küçük, küre şeklinde mikroorganizmalar keşfetti.

Nanohaloarchaea takımına ait bu mikroorganizmalar yaşamın çevresel limitlerini çalışmak için bilim çevrelerinde heyecan uyandırdı. Aşağıdaki fotoğrafta Felipe Gómez ve ekibinin 2019’da Astrobiology dergisinde yayınlanan makalesinden bir figür görülüyor. Figürde, mineral katmanlarına gömülmüş ekstremofillerin Taramalı Elektron Mikroskobu (SEM) görüntüleri yer alıyor. Bu görüntülerdeki örnekler 0.25 pH ve 86 °C sıcaklıktaki hidrotermal sıvıdan alınmış.

Gómez ve ekibinin Danakil Çöküntüsü’nden aldıkları örneklerdeki mikroorganizmaların Taramalı Elektron Mikroskobu (SEM) görüntüleri
Gómez ve ekibinin Danakil Çöküntüsü’nden aldıkları örneklerdeki mikroorganizmaların Taramalı Elektron Mikroskobu (SEM) görüntüleri
Mary Ann Liebert, Inc., publishers

Danakil Çöküntüsü’nün bulunduğu alan aynı zamanda “insanlığın beşiği” olarak da biliniyor. Bunun nedeni, Lucy adı verilen ünlü fosilin Donald Johanson ve Tom Gray tarafından 1974’te bu bölgede bulunması. Johanson ve Gray, fosilleri incelemekle geçen uzun ve sıcak bir sabahın ardından araçlarına dönmek için alternatif bir yol izliyor ve kısa bir süre sonra bir hominide ait olduğunu düşündükleri bir sağ önkol kemiği fark ediyor. Daha sonra ise bir kafatası, kalça kemiği, birkaç kaburga kemiği, leğen kemiği ve altçene kemiği buluyorlar.

İki hafta süren kazı çalışmaları, inceleme ve sınıflandırma sonucunda tek bir hominid iskeletinin %40’ını elde etmeyi başarıyorlar. Daha sonra Etiyopya’daki bu fosilin ve Doğu Afrika’da bulunan diğer fosillerin tek bir türe, Australopithecus afarensis'e ait olduğu saptanıyor. Bu türün erkeklerinin dişilerine göre belirgin bir şekilde iri olduğu ve Lucy’nin ufak bir yetişkin olduğu bilindiği için Lucy’nin dişi olduğu saptanıyor.

Yalnızca bilim çevrelerinde değil, Afar’da yaşayan bölge halkı için de Lucy çok değerli. Öyle ki ona kendi dillerinde “o özel” anlamına gelen “Heelomali” ismini vermişler.

1974’te Danakil Çöküntüsünde bulunan Lucy’nin iskeleti
1974’te Danakil Çöküntüsünde bulunan Lucy’nin iskeleti
Hominid Fossil Repository

Olumsuz çevre koşullarına ve güvenlik sorunlarına rağmen günümüzde meraklıları için bölgeye birçok gezi düzenleniyor. Ekstremofiller aracılığıyla yaşam limitlerinin araştırılmasına olanak sağlaması, Lucy’nin ünü ve eşsiz jeolojik yapıları Danakil Çöküntüsü’ne olan rağbeti kolayca açıklar nitelikte.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 8
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 5
  • Muhteşem! 4
  • Tebrikler! 3
  • İnanılmaz 3
  • Korkutucu! 2
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 03/12/2020 01:55:16 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9171

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Mucize
Farmakoloji
Uterus
Ses Kaydı
Öğrenme Alanı
Balıkçılık
Mistik
Tümör
Mikroevrim
İmmünoloji
Arı
Haber
Güve
Kas
Kimya
Antropoloji
Sosyal Mesafelendirme
Fare
Gen
Moleküler Biyoloji Ve Genetik
Genetik Müdahale
Mutasyon
Mistisizm
Gazetecilik
Koronavirüs
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Cehennem, diğer insanlardır.”
Jean-Paul Sartre
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol