Arama Psikolojisi: "Nereye Koydum Bu Anahtarı?"

Arama Psikolojisi: "Nereye Koydum Bu Anahtarı?"
Yazar Pete Etchells Şule Ölez Editör Şule Ölez
4 dakika
1,292 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat
Tarihi Geçmiş Haber

Bu haber 3 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Psikologlar, gerçek hayattaki “arama" veya "bir şeyi bulmaya çalışma" (İng: foraging) davranışını nasıl geliştirmiş olabileceğimizi anlamak için yıllardır laboratuvarda görsel araştırmalar yapıyorlar. Peki, bu ikisi arasında ne kadar benzerlik var?

Son 40 yılda görme araştırmalarının sorduğu en önemli sorulardan biri görsel çevremizi etkili bir biçimde nasıl araştırdığımızdır. İster arabamızın anahtarlarını arıyor olalım, ister kayıp kontakt lenslerimiz için etrafı kurcalıyor olalım ya da kaybedilen bir kalem kapağı yüzünden çantamızı didik didik arıyor olalım, aramak hayatımızda her gün farkında olmadan yaptığımız bir şeydir. Fakat, araştırmacıların görsel arama sınırlarını test ettikleri yol ile bizim gerçek hayatta yaptığımızı düşündüğümüz arama eylemi birbirinden çok farklı görünüyor.

Kendiniz Deneyin!

Tipik bir laboratuvar ortamında katılımcılara aşağıdaki gibi bir şekil sunulabilir ve onlardan birçok dikkat dağıtıcı L unsuru arasından hedef unsur T harfini bulmaları istenebilir.

Reklamı Kapat

Pete Etchells, the Guardian

İnsanlar genellikle bu tür aramada oldukça hızlıdırlar çünkü hedef ve yanıltıcı unsurlar sadece bir özellikte farklılık gösterir. Ama kırmızı T ve mavi L harflerinin arasından kırmızı bir L harfini bulmak gibi birden fazla özellik dikkate alındığında arama daha da zorlaşır.

Böyle durumlarda, görüntüyü başından sonuna kadar taramak için geçen zaman, arama dizisinde kaç tane öge olduğuna bağlı olarak sistematik bir şekilde artar. Bu da sezgisel olarak mantıklıdır; sadece iki öge arasında arama yapmak zorunda olduğunuzda hedefi çabucak bulursunuz ancak öge sayısı 10.000’e kadar çıkarıldığında biraz daha zaman harcamanız gerekir:

 

Görsel Arama ve Gerçek Hayattaki Arama

Görsel arama ve gerçek hayattaki arama arasındaki ilişkide, görüntünün halihazırda bir hedef barındırması ya da barındırmamasına bağlı olarak farklılıklar gözlemlenir. Bu farklılıkların dışında Bristol Üniversitesi’nin araştırmacıları 2001’de görsel arama paradigmasına dair daha temel bir soru sordular: Gerçek hayattaki arama davranışı ile görsel arama hakikaten benzerlik gösterir mi? 

Bu araştırmadan önce, birçok görsel arama çalışması bu soruyu bilgisayar temelli veya eşdeğerinde bir görevi kullanmak için motivasyon kaynağı olarak almıştır. Çünkü görsel arama önemli bir gerçek hayat davranışıdır ve onu basit, deneysel bir paradigmayla sınırlayarak görsel sistemin çalışma biçimini daha iyi anlayabileceğimiz savunulmuştur. Yine de bu iddia, gerçekten hiç kontrol edilmemiştir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Iain Gilchrist, Alice North and Bruce Hood bu soruyu cevaplamak için basit ama ustaca bir deney geliştirdi. Araştırmacılar, insanlara bilgisayar görüntüsünü tarattırmak yerine bir zemine yerleştirilmiş film şeridi kutuları arasında arama yaptırdılar. Görevleri, hedefi yani kutulardan birinin içine saklanmış bilyeyi bulmaktı. Tıpkı bilgisayar temelli testlerdeki gibi bu deney de hedefin var olduğu ya da olmadığı koşullarda ve görüntüdeki ögelerin sayısı çeşitlendirilerek uygulandı.

Gilchrist ve ekibi geleneksel görsel arama ile bazı benzerlikler aynı zamanda da bazı önemli farklılıklar buldu. Arama süresi, tahmin edileceği gibi, görüntüdeki öge sayısıyla doğru orantılı olarak arttı. Bununla birlikte bilgisayar temelli bir arama görevinde katılımcıların daha önce baktıkları ögelere oldukça sık geri döndükleri gözlemlenebilirken arama deneylerinde bu geri dönüşler diğerine nazaran nadirdi. Bu yüzden Gilchrist’in ekibi arama davranışında bellek (hafıza, hatırlama) süreçlerinin önemli bir rol oynayabileceğini ileri sürdü. Bu iddia mantıklıdır çünkü gerçek hayatı yansıtan bir görüntü üzerinden arama, bilgisayar ekranı üzerinden yapılan aramaya nazaran özellikle fiziksel uğraş bakımından daha çok çaba gerektirir. Dolayısıyla geri dönülen yer açısından seçici olmakta fayda vardır.

Bu fikir, 2005’te Bristol’de yeni geliştirilen bir arama laboratuvarında yapılan takip çalışmasında daha kapsamlı bir şekilde araştırılmıştır. Bu araştırmada hedefler ve yanıltıcı unsurlar, film kutuları yerine zemine gömülü halde bulunan ışık ve elektrik düğmeleriyle temsil edildi. Tüm ışıklar başta yeşildi ve çocuklar ışığın renk değiştirip değiştirmediğini görmek için öge konumlarının her birindeki düğmelere basarak gizli bir kırmızı ışığı aramak zorundaydı. Burada önemli olan ise katılımcıların görevi yerine getirmek için harcamaları gereken çabanın arama yaptıkları sırada kullandıkları ellerinin baskın olan elleri olup olmamasıyla ilişkiliydi. Çocuklar, baskın olmayan ellerini kullanmak zorunda kaldıklarında önceden aramış oldukları ögelere geri dönme eğilimini daha çok gösterdiler. Bu da görev için gerekli çabanın hafızanın daha önce ziyaret edilen yerlerden sorumlu kısmını etkilediğini göstermiştir.

Gilchrist deneyi, çok araştırılan bir konunun basit bir uzantısıdır. Diğer bir yandan da psikologların arama eylemine yaklaşımı açısından önemli sonuçlar içermektedir. İnsanların aslında gerçek hayattaki nesneleri nasıl arayabileceklerini daha gerçekçi bir şekilde simüle eden, iyi kontrol edilmiş bir deney laboratuvarı geliştirmek gerekir. Böylece günlük hayatta farkında olmadan gerçekleştirdiğimiz bir insan davranışı hakkındaki anlayışımızı doğru olarak modelleyebilir ve ilerletebiliriz.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 3
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: The Guardian | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 21/09/2021 11:21:09 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/5300

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Tehlike
Aile
Taksonomi
Fotosentez
Sinirbilim
Deney
Bilim İnsanları
Maymun
Endokrin Sistemi
Hastalık Kontrolü
Kırmızı
Büyük
Yörünge
Okyanus
Yapay Zeka
Yıl
Eğilim
Köpekbalığı
Enzim
Bakteri
Tedavi
Factchecking
Hücre
Doğru
Biyolojik Antropoloji
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın