Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Anı İronisi: Bir Anıyı Hatırlamak, Onu Unutmanıza Neden Oluyor!

Anı İronisi: Bir Anıyı Hatırlamak, Onu Unutmanıza Neden Oluyor! Onda Lucana
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Anı dediğimiz olgunun nasıl oluştuğu ve saklandığı henüz tam olarak bilmiyoruz. Ancak her geçen gün beyin nörobiyolojisi biraz daha aydınlatılıyor ve anılarla ilgili bilgilerimiz derinleşiyor. Örneğin 2014 yılında ilk defa moleküllerin anılara dönüşümü gözlendi; böylece anıların biyokimyasal doğası netleşmiş oldu. Hatta artık onları o kadar iyi tanımaya başladık ki, spesifik anıları silebiliyor, olmayan anıları beyne yerleştirebiliyoruz.

Ancak yine de anı oluşum ve depolama mekanizmasıyla ilgili bilinmeyen birçok şey var. Buna karşılık, anıların kimyasallar olarak depolandığına ve bu kimyasalların farklı kombinasyonlarda çağrılmasının çeşitli görsel, işitse, kokuya dayalı, vb. anıları oluşturduğu düşünülüyor. İlk etapta anlaması ve anıları somut birer fiziksel olguya indirgemek zor gelebilecek olsa da, sinirbilim çalışmaları onları anlamak konusunda büyük adımlar atmayı başardı.

Atılan büyük adımlardan biri, anıları hiçbir zaman sabit tutamayacağımız gerçeği. Bilirsiniz, bazı anılarınız çok güçlü ve berraktır; bazıları ise silik ve bulanık... Bunun en önemli sebebinin, anının oluştuğu zaman, o anının sizin psikolojiniz üzerinde ne kadar etkili olduğu ve anının üzerinden ne kadar zaman geçtiği olduğu düşünülmektedir.

Bir anıyı hatırlarken beynimiz o anının depolandığı bölgelere giderek çeşitli sinyallerin üretilmesini sağlar. Bu sinyaller, beynin diğer bölgelerinde anının bıraktığı izler olarak algılanır. Ancak anıyı çağırmak üzere anıyı oluşturan kimyasallara her erişim sağlandığında, bu erişimin de biyokimyasal ve elektriksel (kimi zaman "elektrobiyokimyasal" olarak isimlendirilir) bir etkileşimden ibaret olmasından ötürü, anının içeriği değişir. Sonuçta anı eğer ki kimyasal ise, anıya ulaşan beynin kendisinin uyguladığı kimyasal yöntemler, bu anıları kaçınılmaz olarak değiştirecektir. Yani her bir hatırlama olayı, neredeyse sıfırdan bir anı kaydı olayıdır. Bu sırada, yeni anı kaydı sırasında içinde bulunduğunuz çevre ve psikolojik durumlar dolayısıyla kayıtta hatalar oluşur. Bu da, orijinal anıyı bozar.

Buna yönelik olarak yapılan bir çalışmada, daha önceden hatalı bir şekilde hatırladıkları bir anıyı yeniden hatırlayan kişilerin sinir faaliyetleri, eğer ki yanlış anıya daha yakın bir anı üretirlerse, daha da aktif bir faaliyet olarak ölçülmüştür. Yani gerçekten de beynimiz, sahte bir anıyı doğruymuş gibi hatırladığımızda, o anının sahteliğini güçlendiriyor gibi gözükmektedir. Bir sonraki sefer, bu sahte anı da daha fazla bozulabilir ve bu, bu şekilde devam eder.

Bunun ana mekanizmasının, anıyı barındıran nöral (sinirsel) ağların, bir anı hatırlandıkça yeniden düzenleniyor olması olduğu düşünülmektedir. Northwestern Üniversitesi'nden doktora sonrası araştırmacısı Donna Bridge şöyle diyor:

Bir anı, orijinal âna geri dönüp de yarattığımız eksiksiz bir fotoğraf gibi değildir. O ânın bozuk bir kopyasıdır; çünkü siz o anıyı daha önceden de hatırlamışsınızdır. Anılarınız, onları hatırladıkça zayıflar; öyle ki, bir noktadan sonra hatırladığınız şeyin gerçekle hiçbir alakası olmayabilir.

Uzmanlar, tam olarak bu sebeple aradan zaman geçtikçe anıların şeklinin, formunun, anlatımının, hissettirdiklerinin değiştiğini düşünmektedirler. Anıların zaten zaman geçtikçe silikleştiği biliniyordu. Ancak görünen o ki, aynı zamanda onlara erişmemiz sonucu da ufak ufak değişiyorlar.

Bunu göstermek isteyen araştırmacılar, toplamda 70 katılımcı ile bir anının hatırlanmasıyla, o anıya dair detayların değişimi üzerine bir çalışma düzenlediler. Katılımcılardan bir ızgara üzerindeki nesnelerin yerlerini 3 gün boyunca hatırlamaları istendi. Katılımcılar ilk gün, 2 saat boyunca, 180 ayrı nesne ile tanıştılar. İkinci gün, bu nesneler ızgaranın merkezine tek tek yerleştirildi ve katılımcılardan her bir nesneyi doğru ızgaraya yerleştirmeleri istendi. Üçüncü gün de bu test tekrar edildi; ancak ikinci gün doğru hatırladıkları ile hatırlayamadıkları ayrı ayrı sınandı.

Katılımcıların %100'ünde bir ânı hatırlamanın, o anıya dair hafızayı zayıflattığı gösterildi. Aslında ikinci gün doğru hatırladıklarına yönelik hafızaları, hatırlayamadıklarına göre daha iyiydi. Ancak denekler, neredeyse hiçbir zaman doğru yeri hatırlayamadılar. Daha da önemlisi, üçüncü gün yanlış yere koydukları nesneler, ikinci gün yanlış yere koydukları nesnelerin konumuna, gerçek konumdan daha da yakındı! Yani ikinci gün oluşturdukları sahte anıyı, gerçek anıymış gibi değerlendirdiler. Bridge bunu şöyle anlatıyor:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bir görgü tanığı, bir olayı ilk hatırladığında oldukça isabetli bir anıya sahip olabilir. Ancak sonraki her bir hatırlamada, işler giderek kötüleşir. Bunu, katılımcılarımızın istisnasız her birinde gözledik. Bu etki, gerçekten beklediğimizden de büyük. Artık birisi, bir olayın nasıl yaşandığını tam olarak hatırladığını iddia ettiğinde gülmekten kendimi alamıyorum.

Araştırmanın gösterdiği üzere anılar statik olgular değiller. Bir anıyı, yeni bir çevre bağlamında yeniden hatırladığınızda, hatta bir anıyı yeniden hatırlarken duygu durumunuz orijinalden farklı olduğu için, bu bilgiler anıya dahil edilerek yeniden depolanır. Bu da, anının bozulmasına neden olur.

Yani aynı anıyı belli aralıklarla hatırladığınızda, o anının ayrıntıların değişmesinin nedeni, o anının eskimesi olmak zorunda değildir. Hatırlayan kişinin onu hatırlaması da, anıları değiştirebilir.

Bu durumda, çok eski bir anıyı, örneğin okuldaki ilk gününüzü hatırladığınızda, aklınızda canlanan anı, muhtemelen orijinal anı değil; o ânı daha önceden hatalı bir şekilde hatırladığınız bir anı. Hatta onun bile çarpık bir versiyonu!

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 21
  • Muhteşem! 10
  • Merak Uyandırıcı! 8
  • İnanılmaz 7
  • Bilim Budur! 6
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 6
  • Üzücü! 3
  • Umut Verici! 2
  • Korkutucu! 2
  • Güldürdü 1
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 30/09/2020 02:47:04 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/2948

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Viral Enfeksiyon
Evrim Ağacı Duyurusu
Bağışıklık
Çocuk
Diş
Hayvan Davranışları
Ses Kaydı
Beslenme Davranışı
Çocuklar İçin Bilim
Balıklar
Dilbilim
Kütle
Makroevrim
Atom
Genom
Elektron
Koaservat
Halk Sağlığı
Vegan
Kanser
Kedi
Işık
Evrimsel Tarih
Kan
Böcek Bilimi
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Yasa, düzendir. İyi yasa, iyi düzen demektir.”
Aristoteles
Geri Bildirim Gönder