Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı

Alüminyum

Alüminyum Nedir? Özellikleri Nelerdir ve Nerelerde Kullanılır?

Alüminyum
Alüminyum tenekeler
Pixabay
Dilan Emektar Editör Dilan Emektar
3 dakika
377 Okunma Sayısı bionluk logo yazarlarınca hazırlandı.
Notlarım

Bu yazı, Periyodik Cetvel ve Elementler yazı dizisinin 14. yazısıdır. Dizinin ilk yazısına gitmek için buraya, dizideki tüm yazıları görmek için buraya tıklayınız. Yazı dizileri, EA Akademi'nin bir parçasıdır.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

Alüminyum
  • İngilizce İsim Aluminium
  • Alternatif İsim Aluminium
  • Sembol Al
  • Atom Numarası 13
  • Grup 13
  • Periyot 3
  • Oda Sıcaklığında Faz Katı
  • Elektron Konfigürasyonu 1s2 2s2 2p6 3s2 3p1
  • Semantik Elektron Konfigürasyonu [Ne] 3s2 3p1
Önemli Özellikler
  • Atom Kütlesi 26.98153857 Da (7.00E-07)
  • Blok p
  • Kategori Geçiş sonrası metali
  • Görünüm Gümüşümsü gri metalik
  • Atomik Yarıçap 125 pm
  • Kaynama Sıcaklığı 2743 K
  • Erime Sıcaklığı 933.47 K
  • Yoğunluk (Oda Sıcaklığında) 2.7 g/cm3
Bulunma Sıklığı
  • Dünya Kabuğunda 8.23×10−2 kg/kg
  • Şehir Toprağında 38200 mg/kg (ppm)
  • Meteoritlerde 0.0091
  • Deniz Suyunda 2×10−9 kg/L
  • İnsan Vücudunda 0.00006 %
  • Güneş'te 8.3×10−2 silisyuma göre mol oranı
  • Güneş Sistemi'nde 8.5×10−2 silisyuma göre mol oranı
Elastik Özellikler
  • Kayma (Shear) Modülü 26 GPa
  • Esneklik (Bulk) Modülü 76 GPa
  • Poisson Oranı 0.35 N/A
  • Young Modülü 70 GPa
Keşif Bilgileri
  • Keşfedildiği Ülke Denmark
  • Keşfeden/Gözleyen ve Keşif/Gözlem Yılı H.C.Ørsted, 1825
  • İzole Eden ve İzolasyon Yılı H.C.Ørsted, 1825
  • İsimlendiren Humphry Davy
  • Bu yazı, Evrim Ağacı'nın kimyasal elementlere dair bilgileri barındıran Periyodik Cetvel projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Özellikler

Alüminyum, sembolü "Al" ve atom numarası 13 olan kimyasal bir elementtir. Alüminyum yerkabuğunda, diğer yaygın metallere göre daha düşük bollukta bulunmaktadır. Alüminyum kimyasal olarak aktif bir malzeme olmasına rağmen, hava ortamında yüzeyinde oluşan sert ve güçlü oksit tabaka alüminyumun daha ileri safhada oksitlenmesini engelleyerek, korozyona karşı yüksek dayanıklı bir malzeme olmasını sağlamaktadır.

Hem rengi hem de ışığı yansıtma özelliği bakımından gümüşü andıran alüminyum; yumuşaktır, manyetik değildir ve sünektir. 27Al, tek kararlı izotopudur ve bu özelliği izotop alüminyumu evrendeki en yaygın on ikinci element yapar.

Bulunma Sıklığı ve Üretimi

Uzayda

Alüminyumun Güneş Sistemi'ndeki parçacık başına bolluğu 3,15 ppm'dir (ppm: milyon parçada bir).[1] Bulunma sıklığı bakımından tüm elementler arasında on ikinci sıradadır. Neredeyse tamamı, daha sonra Tip II süpernovalar haline gelecek olan büyük yıldızlarda karbonun kaynaşmasından sonra oluşmuştur. Bu füzyon, serbest protonları ve nötronları, yakaladığında alüminyum haline gelen 26Mg'yi oluşturur.

Esasen şu anda var olan tüm alüminyum 27Al'dir. Bunun temel sebebi, 26Al'nin 728,000 yıllık yarı ömrünün herhangi bir orijinal çekirdeğin hayatta kalması için çok kısa olmasıdır. Evrendeki 26Al soyu bu nedenle yüksek ölçüde tükenmiştir.[1], [2]

Dünya'da

Dünya'nın kütlece yaklaşık %1.59'u alüminyumdur.[3] Alüminyum, dünyanın kabuğunda evrendekinden daha büyük oranda bulunur çünkü alüminyum, kolayca oksit oluşturarak kayalara bağlanır. Böylelikle Dünya'nın kabuğunda kalır.[2], [4]

Alüminyum yaygın bir element olmasına rağmen, tüm alüminyum mineralleri ekonomik olarak uygun metal kaynakları değildir. Hemen hemen tüm metalik alüminyum, cevher boksitinden (AlOx (OH)3–2x) üretilir. Boksit, tropikal iklim koşullarında demir ve silika kayasının ayrışma ürünü olarak ortaya çıkmaktadır.[5] 2017'de çoğu boksit Avustralya, Çin, Gine ve Hindistan'da çıkarılmıştır.[6]

Uygulama ve Kullanım Alanları

Alüminyum:

  • Düşük yoğunluğundan dolayı ulaşım araçlarında (otomobiller, uçaklar, kamyonlar, vagonlar, deniz araçları, bisikletler, uzay araçları vb.),
  • Toksik veya emici olmadığı ve parçalanmaya karşı dayanıklı olduğu için ambalaj malzemesi (kutular, folyolar, çerçeveler vb.) olarak,
  • Hafiflik, korozyon direnci veya mühendislik özellikleri önemli olduğunda bina ve inşaat alanında (pencereler, kapılar, dış cephe kaplaması, inşaat teli, mantolama, çatı kaplama vb.),
  • Oldukça iletken olması, yeterli mukavemete ve düşük yoğunluğa sahip olması nedeniyle elektrikle ilgili alanlarda (iletken alaşımları, motorlar ve jeneratörler, transformatörler, kapasitörler vb.),
  • Yemek pişirme gereçlerinden mobilyalara kadar çeşitli ev eşyalarında,

kullanılır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Tarihi

Alüminyumun tarihi, şap kullanımı ile şekillenmiştir. Yunan tarihçi Herodot tarafından tutulan ilk yazılı şap kaydı, MÖ 5. yüzyıla kadar uzanmaktadır. Eskilerin şapı, boyama malzemesi olarak ve şehir savunması için kullandıkları bilinmektedir. Haçlı Seferleri'nden sonra, Avrupa kumaş endüstrisinin vazgeçilmez bir parçası olan şap, uluslararası ticaret kaynağı olmuştur.

15. yüzyılın ortalarına kadar Doğu Akdeniz'den Avrupa'ya ithal edilmiştir.[7], [8] 1530 civarında, İsviçreli hekim Paracelsus, şapın bir şap toprağının tuzu olduğunu öne sürmüş ve 1595'te Alman doktor ve kimyager Andreas Libavius bunu deneysel olarak doğrulamıştır. 1722'de Alman kimyager Friedrich Hoffmann, şap tabanının ayrı bir toprak olduğuna inandığını açıklamıştır.

1754'te Alman kimyager Andreas Sigismund Marggraf, sülfürik asit içinde kili kaynatıp ardından potas ekleyerek alüminayı sentezlemiştir.[7], [9], [10] Alüminyum metalini üretme girişimleri 1760 yılına kadar uzanmaktadır. Ancak ilk başarılı girişim, 1824'te Danimarkalı fizikçi ve kimyager Hans Christian Oersted tarafından tamamlanmıştır. Aynı yıl Wöhler, susuz alüminyum klorürü potasyumla karıştırarak benzer bir deney yapmış ve alüminyum tozu üretmiştir. 1845'te küçük metal parçaları üretmeyi başarmıştır. Bundan sonraki yıllar boyunca Wöhler, alüminyumun kâşifi olarak anılmıştır.[11], [7], [12]

Etimolojisi

Alüminyum adı, "alumine" kelimesinden türetilmiştir. Alümin adı Fransızca'dan alınmış ve toplandığı mineral olan şapın klasik Latince adı olan "alümen"den türetmiştir. Latince alumen kelimesi Hint-Avrupa dilinde "alu-" kökünden türetilmiş olup "acı" veya "bira" anlamına gelir.

Önlem ve Güven

Alüminyum, ağır metaller kadar zehirli değildir. Alüminyum, Amerika Birleşik Devletleri Sağlık ve İnsan Hizmetleri Departmanı tarafından kanserojen olmayan element olarak sınıflandırılmıştır.[13] Alüminyuma doğrudan maruz kalmanın, sağlıklı yetişkinler için risk oluşturduğuna dair çok az kanıt vardır ve vücut kütlesinin kilogramı başına 40 mg/gün'den fazla olmayan miktarlarda tüketilirse zehirleme etkisi yoktur.[14], [15]

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Umut Verici! 1
  • Tebrikler! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ a b K. Lodders. (2003). Solar System Abundances And Condensation Temperatures Of The Elements. The Astrophysical Journal, sf: 1220. doi: 10.1086/375492. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b D. Clayton. (2003). Handbook Of Isotopes In The Cosmos : Hydrogen To Gallium. ISBN: 978-0-511-67305-4. Yayınevi: Leiden: Cambridge University Press. sf: 129–137.
  • ^ W. F. McDonough. The Composition Of The Earth. Alındığı Tarih: 07 Ocak 2021. Alındığı Yer: web.archive.org | Arşiv Bağlantısı
  • ^ N. N. Greenwood, et al. (1997). Chemistry Of The Elements. cds.cern.ch, sf: 217–219. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. Guilbert. (1985). The Geology Of Ore Deposits. ISBN: 9780716714569. Yayınevi: W.H. Freeman & Company. sf: 774-795.
  • ^ USGS. Bauxite And Alumina Statistics And Information. Alındığı Tarih: 07 Ocak 2021. Alındığı Yer: USGS | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b c A. Drozdov. (2007). Aluminium: The Thirteenth Element.. ISBN: 978-5-91523-002-5. Yayınevi: RUSAL Library. sf: 12-16.
  • ^ K. M. Setton. (1976). The Papacy And The Levant, 1204-1571: The Fifteenth Century. ISBN: 9780871691279. Yayınevi: American Philosophical Society.
  • ^ M. E. Weeks, et al. (2021). Discovery Of The Elements. Yayınevi: Journal of chemical education. sf: 187.
  • ^ J. W. Richards. Aluminium: Its History, Occurrence, Properties, Metallurgy And Applications, Including Its Alloys. (26 Şubat 1896). Alındığı Tarih: 07 Ocak 2021. Alındığı Yer: archive.org | Arşiv Bağlantısı
  • ^ F. Wöhler. (1827). Ueber Das Aluminium. Annalen der Physik, sf: 146-161. doi: 10.1002/andp.18270870912. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ H. N. Holmes. (1936). Fifty Years Of Industrial Aluminum. The Scientific Monthly, sf: 236-239. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ P. Dolara. (2014). Occurrence, Exposure, Effects, Recommended Intake And Possible Dietary Use Of Selected Trace Compounds (Aluminium, Bismuth, Cobalt, Gold, Lithium, Nickel, Silver). International Journal of Food Sciences and Nutrition, sf: 911-924. doi: 10.3109/09637486.2014.937801. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ P. Dolara. (2014). Occurrence, Exposure, Effects, Recommended Intake And Possible Dietary Use Of Selected Trace Compounds (Aluminium, Bismuth, Cobalt, Gold, Lithium, Nickel, Silver). International Journal of Food Sciences and Nutrition, sf: 911-924. doi: 10.3109/09637486.2014.937801. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ Indo-European. J. Pokorny's Indo-European Etymological Dictionary. Alındığı Tarih: 07 Ocak 2021. Alındığı Yer: Indo-European | Arşiv Bağlantısı
  • H. J. Gitelman. (1988). Aluminum And Health. ISBN: 9780824780265. Yayınevi: CRC Press. sf: 90.
  • Encyclopedia Britannica. Aluminum | Uses, Properties, & Compounds. Alındığı Tarih: 07 Ocak 2021. Alındığı Yer: Encyclopedia Britannica | Arşiv Bağlantısı
  • L. S. Millberg. Aluminum Foil. Alındığı Tarih: 07 Ocak 2021. Alındığı Yer: Madehow | Arşiv Bağlantısı
  • J. P. Lyle, et al. (2000). Aluminum Alloys. American Cancer Society. doi: 10.1002/14356007.a01_481. | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 26/02/2021 04:45:28 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9892

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Güncel
Karma
Agora
Ekoloji
Kedigiller
Hastalık Kataloğu
Grip
Kuş
Mantar
Dil
Işık
Büyük
Evren
Öğrenme Teorileri
Yeme
Ekonomi
Çocuklar İçin Bilim
Ağız Sağlığı
Nadir
Taklit
Uyku
Einstein
Evrim
Oksijen
Robot
Biyografi
Teknoloji
Kütle
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Soru Sor
Not Ekle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Yapmadığınız atışların yüzde yüzünü ıskalarsınız.”
Wayne Gretzky
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Takipçi UP İçerik Soru Cevap

Devamını Oku