Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Adil Dünya Hipotezi: Eden Bulur Safsatası, Gerçek Haksızlıkları ve Adaletsizlikleri Çözmemizi Nasıl Engelliyor?

Adil Dünya Hipotezi: Eden Bulur Safsatası, Gerçek Haksızlıkları ve Adaletsizlikleri Çözmemizi Nasıl Engelliyor? The Daily Beast
11 dakika
3,081
  • Sosyal Psikoloji
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 59. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Adil dünya hipotezi, insanların eylemlerinin her zaman adil sonuçlara yol açtığını iddia eden bir bilişsel eğilimdir. Bu inanca göre, iyilik yapanlar her zaman ödüllendirilirken, kötülüğe sebep olanlar eninde sonunda cezalandırılır.

Örneğin; adil dünya hipotezi, herhangi birinin "Eğer bir başkası trajik bir talihsizlik deneyimlemişse, geçmişte bunu hak edecek bir şey yapmış demektir." şeklinde düşünmesine sebep olur.

Bu Reklamı Kapat

Bu bilişsel eğilim kavramı insanların düşüncelerini ve eylemlerini birçok farklı alanda etkiler. Bu sebeple bu kavramı anlamak oldukça önemlidir. Buna dayanarak, bu makalede adil dünya hipotezi hakkında daha çok şey öğrenecek, insanların bunu neden yaşadığını anlayacak ve bunun etkisini açıklayabilmek için ne yapılması gerektiğini göreceksiniz.

Adil Dünya Hipotezini Anlamak

Adil dünya hipotezi; insanların, kendilerinin ve başkalarının hayatta deneyimlediği durumların yol açtığı pozitif ve negatif sonuçları gerekçelendirmek için kullandıkları bir kavramdır.[1], [2] Buradan yola çıkarak, insanların eylemleri ve bunların doğurduğu sonuçların arasında doğrudan, mutlak ve ahlaki temelli bir bağ olduğunu; böylece, iyi insanların başlarına iyi şeyler gelirken kötü insanların kötülükle karşılaştığını öne sürebilirsiniz. Bu inanç, somut kanıtların aksini iddia etse bile insanların düşüncelerini etkileyebilir. Bu insanların eylemlerinin ahlaki doğası ve bunların yol açtığı sonuçlar arasında önemli bir bağın bulunmadığı anlamına gelir.

Bu Reklamı Kapat

İki ana kritere dayanarak sınıflandırılan birkaç tür adil dünya inancı bulunur:

  1. İçsel/kişilerarası eğilimler: İçsel eğilim, bireyin kendisiyle ilgili adil bir dünya beklentisini ("Neyi hak ettiysem onu alacağım." ifadesi gibi) ele alırken kişilerarası eğilim, başkasıyla ilgili adil bir dünya beklentisini ("Onlar neyi hak ettiyse onu alacaklar." gibi) öne sürer.
  2. Geriye/ileriye dönük eğilimler: Geriye dönük eğilim, geçmiş olaylarla bağlantılı olan adil bir dünyayı ("Neyi hak ettiysen onu buldun." gibi) ele alırken ileriye dönük eğilim, gelecek olaylarla ilgili olan adil bir dünya beklentisini ("Neyi hak ediyorsan onu alacaksın." gibi) savunur.

Aslında, geriye/ileriye dönük eğilim ayrımı, aynı zamanda gelecekte karşılaşacağımız sonuçların geçmiş eylemlerimiz sonucu ortaya çıktığı inancı (geriye dönük eğilim) ve buna zıt olarak, şu anki eylemlerimizin gelecekte bunlara uygun sonuçlara sahip olacağına dair duyulan inanç (ileriye dönük eğilim) arasındaki ayrım olarak da görülebilir.

Aynı zamanda bazı insanların farklı seviyede ve yine farklı tür adil dünya inançları sergilediklerini de unutmamak gerekir. Örneğin, bazı insanlar kendileri için başkaları için olduğundan daha farklı düzeyde bir adil dünya inancı gösterirler, ancak bu iki inanç birbiriyle güçlü bir şekilde ilişkilidir.[3]

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

İnançların her biri insanların davranışlarını farklı yönlerde etkilediği için bunları dikkate almak oldukça önemlidir.[4] Örnek olarak; bu konu üzerine yapılan bir çalışma, başkaları için adaletli dünya anlayışının, herhangi birinin sokaktaki bir dilenciye bağış yapma olasılığını düşürürken, kendi için olan adil dünya inancının bu ihtimali artırdığını göstermiştir.[3]

Tüm bunların yanında, adil dünya inancının diğer inançlarla çeliştiğinin dikkate alınması gerekir. Bu, en çok da gelişigüzel dünya inancını, iyi ve kötü işlerin, ödül ve cezaların arasında tutarlı bir bağlantının bulunmadığı bir dünya inancı içerir.[5] Üstelik, adil olmayan dünyaya dair olan başka bir inanç türü de vardır.[6] Bu inanca göre, iyiler cezalandırılırken kötülerin ödüllendirilir. Aynı zamanda, bu terim bazen gelişigüzel bir dünya inancını açıklamak için de kullanılabilir.

Şunu da atlamamak gerekir: Adil dünya hipotezi, bazen "adil dünya inancı" (İng: "the just-world belief"), adil dünyaya dair eğilim (İng: "the just-world bias") veya adil dünya yanılgısı (İng: "the just-world fallacy") gibi kavramlarla da karşılanabilmektedir.

Adil Dünya İnancına Örnekler

Lerner’ın Adil Dünya Hipotezi Üzerine Deneyleri

Adil dünya hipotezinin bilimsel formalizasyonu genellikle, 1960’lı yıllarda buna dair kanıt öne sürmesiyle bilinen Prof. Dr. Melvin J. Lerner'a atfedilir. Örneğin; bu konu üzerine 1965 yılında yayınlanan ilk çalışmasında Lerner, insanların belirli bir görevi tamamlamaya çalışan bir çift işçiyi gözlemlemesine izin vermiştir.[7]

Gözlemcilere, işçilerden birinin emekleri karşılığında büyük bir para ödülü alacakken, diğerinin herhangi bir şey alamayacağı ve bu kişilerin tamamen gelişigüzel olarak seçildiği söylendi. Aynı zamanda, bu iki işçinin bu seçimden haberdar olmadığı ve ikisinin de iş için en iyi çabayı göstereceklerinde hemfikir oldukları da belirtildi.

Bu Reklamı Kapat

Ancak, görev tamamlandığında ve şanslı olan işçiye ödemesi yapıldığında gözlemcilerin, ödülü alan işçinin rastgele seçilmek yerine bu ödülü kazandığı için aldığı konusunda kendilerini ikna etme eğiliminde oldukları görüldü.

Prof. Melvin J. Lerner
Prof. Melvin J. Lerner
Yandex Zen

Yine Lerner’ın başka bir çalışmasında öğrenciler, öğrenme görevine katıldığı varsayılan bir akranı gözlemlediler.[8] Bu deneyde mağdur olarak görev alan bu kişi, sebep olduğu hatalarından dolayı ceza olarak elektrik şoku aldı.

Acı çeken bu kurbanın gözlemlenip görevden sonra tasvir edildiği zaman gözlemciler; ikinci bir seansta bu kişinin acı çekmeye devam edeceğine dair inandırıldıkları ve onun kaderini değiştiremeyecek kadar güçsüz hissettikleri durumlarda, olanları hak ettiğini söyleyerek onu reddetme ve değersizleştirme eğilimi gösterdiler.

Bunun yanı sıra, bu reddetme ve değersizleştirme eğiliminin; mağdur, gözlemciler adına acı çekiyorken daha güçlü olduğu görüldü. Bu, "fedailik davranışı" olarak bilinir. Bu durum, kurbanın, gözlemcilerin sadece kurs kredilerini kazanması için deneyin devamını kabul ettiğine inandırıldıklarında ortaya çıkmıştır.

Bu Reklamı Kapat

Adil Dünya İnancının Diğer Örnekleri

Lerner’ın deneyine ek olarak, adil dünya inancının insanların düşünme biçimini etkilediğine dair daha birçok çeşitli örnek vardır.

Örneğin, adil dünya inançları, eşit olmayan toplumlarda statükonun savunulması için insanlar tarafından kullanılmıştır ve buna göre, bu inanç genellikle yoksullara karşı negatif tutumlarla ilişkilendirilir.[9], [10] Dahası; adil dünya inancı, tecavüz, istismar ve hastalık mağdurlarının onları çektikleri acılardan sorumlu tutmaya yönelik artan bir eğilimle de ilişkilendirilebilir.[11], [12], [13]

Ek olarak; adil dünya inancına sahip olanlar, insanların olumlu ve olumsuz sonuçlarının onların eylemleriyle çok az ilgisinin olduğu durumlarda bile, başarılı olanları beğenirken başarısız olan veya talihsizlik yaşayanlara tepeden bakmaya eğilimlidirler.[14] Benzer bir şekilde, yine bu inanca sahip olanlar siyasi liderlere hayran olup sosyal kurumlarda yer alabilirken, ayrıcalıklı olmayan grupları hep aşağıda görmeye yönelirler.[14] Bunun ekstrem bir örneği olan Sosyal Darwinizm inancı, anormal psikolojik karakterlerle ilişkilendirilmiştir.

İnsanlar Neden Adil Bir Dünyaya İnanır?

İnsanların adil dünyaya inanmasına sebep olan birkaç bilişsel mekanizma var:

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Anne Baba Sihri

Anne babalık hayatta üstlendiğiniz en büyük rol. Güzel haber ise şu: İyi anne baba olmak, iyi insan olmakla el ele yürüyor.

Bu kitap, size mükemmel ebeveyn olmanın yollarını anlatmıyor. Böyle bir şey olmadığını, ama daha iyiye doğru yol alabileceğimizi söylüyor ve bunun için adımlar sunuyor.

Gerektiğinde çatışmayı öğretmek, bir dedektif gibi davranacağınız anları bilmek, ipin ucunu ne zaman bırakacağınızı görmek, yaramazlığa müsaade etmek, sınırları ve yakınlığı belirlemek, bir adım geri çekilmek, boş tehditleri bırakıp işbirliği yapmak gibi gündelik sihirleri her yaşa uygun önerilerle açıklıyor.

Uyumlu, kendine güvenen, bağımsız ama aidiyet duygusu gelişmiş çocuklar yetiştirebilmek için öncelikle çocuğunuzu ve kendinizi daha iyi tanımanızın, birlikte bir biz yaratmanızın neden sihrin ön koşulu olduğunu gösteriyor Montgomery. Ve yeri geldiğinde kendi ailevi deneyimlerini açık yüreklilikle paylaşarak bu güvenli bağı nasıl inşa edebileceğinizi anlatıyor Anne Baba Sihri’nde. Çünkü bu bağ bir kez doğru kurulduğunda, yaşanacak bütün sıkıntılara, hastalıklara, uykusuz gecelere direnecek ve yaşam boyu çocuğunuzun yanında olacak.

Devamını Göster
₺95.00
Anne Baba Sihri

  • Adil dünya inancı, insanların uzun süreli çaba gösterebilmesi için bir motivasyon kaynağıdır. Eylemleri sonucu ödüllendirileceklerine inanmak; bazı durumlarda, özellikle eylemleri sonucu ödüllendirmenin hemen yapılmadığı durumlarda, insanların gerekli efor sarf etmesine ve gerekli fedakarlıklarda bulunabilmeleri için kendilerini motive etmelerine yardımcı olur.[15]
  • Adil dünya inancı, günlük sorunlarla başa çıkabilme mekanizmasıdır. Örneğin; insanların, iyi şeyler yaptıkları takdirde daha sonra ödüllendirileceklerine inandıklarında, engellerle karşılaştıkları zamanlarda kendilerini daha iyi hissetmelerine yardımcı olabilir. Böylece adil bir dünyaya inanmak, insanların ruh sağlığını; duygusal esenlik, yaşam memnuniyeti, azaltılmış stres ve düşük depresyon seviyeleri bakımından bazen geliştirebilir.[16], [4]
  • Adil bir dünyaya inanmak, insanların varoluşsal konularla mücadele etmesine yardımcı olur. Örnek olarak; bu inanç, eylemlerinin bir anlamı olduğunu hissetmelerinde insanlara yardımcı olur ve ölüm korkularıyla başa çıkmalarına yardım ederken aynı zamanda hayatta bir amaç duygusu sağlar.[15]
  • Adil bir dünyaya inanmak, insanların her şeyin kontrol altında olduğunu hissetmelerine yardımcı olur. Esasen, insanlar geleceklerinin öncelikli olarak onların eylemlerine bağlı şekilleneceğine inandıklarında, hayatlarında daha fazla istikrar ve kontrol sahibi olduklarını hissederler.[17]

Şunu da unutmamak gerekir ki; etnik köken, din ve kişilik gibi birçok arka plan faktörleri insanların adil dünya inançlarını sergileme olasılığını ve bu inançların sergilenme derecesini de etkileyebilir.[10], [18], [19]

Ek olarak, çeşitli durumsal faktörler de insanların adil bir dünyaya inanma derecesini etkileyebilir. Örneğin; iyi bir ruh halinde olmak, masum insanları suçlama eğilimini azaltırken kötü bir ruh haline sahip olmak, bu eğilimi artırır.[20]

Not: İnsanlar, bu kavrama gerçekten inanmasalar bile, argümanlarında adil dünya yanılgısının da doğruluğuna inanabilirler. Örneğin; bir kişi, eğer başkaları finansal olarak zorlanıyorsa, durumun aslında böyle olmadığını bilse bile tamamen onların suçu olduğunu söyleyerek o gruptaki insanlarla tartışabilir.

Adil Dünyaya Dair İnançlar ve Din

Adil bir dünya düşüncesi genellikle, dünyadaki adalet ve ahlaki dengeden sorumlu olan ilahi veya doğaüstü bir güce duyulan temel bir inanç sonucunda ortaya çıkar. Bu inanç, bilinçli veya bilinçdışı olabilir. Adil dünyaya karşı duyulan bu bilinçli inanç, birçok dinin ayrılmaz bir parçasıdır.

Örneğin, adil dünya düşüncesine dayanan dini kavramlardan biri karmadır. Bu kavram çeşitli birçok dinde benzer bir role sahiptir ve genel olarak "karma", bireyin eylemlerinin geleceğini etkilediği manevi bir ortam olarak görülür. Bunun sonucunda, iyi işler pozitif karmaya katkı sağlayıp bundan dolayı gelecekteki mutluluğa sebep olurken kötü işler negatif karmaya katkı sağlar ve gelecekteki ızdıraba sebep olur.

Ancak, adil dünyaya olan inançlar, dindar olmayanlar arasında da yaygındır. Bu düşünce biçimi, bazılarında dini köken ve çağrışımları olan, bazılarında ise olmayan birçok yaygın deyime yansıtılmıştır. Bu deyimler, diğerlerinin yanı sıra, "Ne ekersen onu biçersin.", "Her işte bir hayır vardır.", "Eden bulur." gibi cümlelerin farklı kullanılışlarını içerir.

Eden Bulur Safsatasıyla Nasıl Baş Edilir?

Açıklanması gereken dört temel adil dünya inancı vardır:

  • Kendi elde ettiğiniz sonuçlarla bağlantılı olan kendi eğiliminiz.
  • Başkalarının elde ettiği sonuçlarla bağlantılı kendi eğiliminiz.
  • Diğer insanların elde ettikleri sonuçlarına ilişkin kendi eğilimleri.
  • Başka insanların elde ettiği sonuçlara ilişkin diğer insanların eğilimleri.

İş kendi düşüncenize geldiğinde, yapabileceğiniz en iyi şey, söz konusu durumu düşünmek ve o durumdaki bireyin, deneyimlediği sonuçlardan gerçekten sorumlu olup olmadığını veya şimdi harekete geçerek gelecekteki belirli bir sonucu gerçekten etkileyip etkilemediğini belirlemek için analiz etmek olur. Bunu da o kişinin eylemlerini, bunların sonuçlarını ve bu sonuçları etkileyebilecek herhangi dış etkenleri analiz ederek başarabilirsiniz.

Bunu rasyonel bir yol ile yapma yeteneğinizi geliştirmek için önyargı azaltma tekniklerini kullanarak bu adil bir dünya eğiliminin etkisini azaltmayı deneyebilirsiniz. Örneğin; insanların bu sonuçlardan açıkça sorumlu olmadığı gerçeğine rağmen, söz konusu olana benzer sonuçları deneyimlediği vakaların örneklerini düşünmeye çalışabilirsiniz. Ek olarak, kendinizi söz konusu bir insanın veya bir grubun yerine koyup bazı şeyleri onların açısından görerek empati kurmayı deneyebilirsiniz.

Ayrıca, diğer insanların düşüncelerini eğilimlerden uzaklaştırmak söz konusu olduğunda, birkaç küçük ayarlamayla bu teknikleri uygulamaya çalışabilirsiniz. Bu, hem başkasının konuşması tarafından ikna edilen hem de kendiliğinden adil bir dünya inancına sahip olan insanların durumunda geçerlidir.[21]

Bu Reklamı Kapat

Diğer insanların eğilimlerini kırmada tam olarak gerekli olan yaklaşım, kişisel faktörlerin yanı sıra elde olan koşullara da bağlıdır, fakat genel olarak, kendi eğiliminizi kırmada kullandığınız temel tekniklerini kullanmalısınız. Örneğin; eğer mevcut bir olaya yönelik adil dünya yaklaşımınızı azaltmak için buna benzer geçmiş durumların örneklerini düşünmeye çalışırsanız, bu tür örnekler vererek ve onlardan bununla alakalı kendi örneklerini düşünmesini isteyerek başkasını da aynısını yapmaya teşvik edebilirsiniz.

Dünya Tamamen Gelişigüzel ve Adaletsiz Değildir!

Adil bir dünya eğiliminin etkisini açıklarken, iyilerin cezalandırılırken kötülerin ödüllendirildiği ya da hiçbir sonucun sizin eylemleriniz tarafından belirlenmediği adaletsiz veya gelişigüzel dünyaya dair duyulan mutlak bir inancın, eylemlerinizin her zaman sonuçları etkileyeceğine inanmak kadar yanlış ve zararlı olabileceğini akılda tutmak gerekir.[22]

Örneğin, davranışlarınızın sizin sonuçlarınızdan sorumlu olmadığına inanmak, başarısızlıklarınızı tamamen sizin kontrolünüz dışında bulunan etkenlere bağlayarak bazen egonuzu tatmin etmeye hizmet eder - ki bu durum da sizi tecrübe ettiğiniz sonuçlardan kısmen sorumlu olsanız bile hatalarınızdan ders almanıza engel olur.[23]

Aslında; adil dünya inançlarının eğilimini azaltırken, bunun açıkça yanlış olduğu durumlarda insanların başlarına gelenlerini hak ettiğini düşünmemelisiniz fakat aynı zamanda, insanların sonuçlarının asla geçmişteki eylemleri tarafından belirlenmediğini varsayacak kadar da ileri gitmemelisiniz. Bunu yerine, duruma olabildiğince tarafsız yaklaşmaya çalışmalısınız ki mantıklı bir şekilde değerlendirebilesiniz.

Özet ve Sonuçlar

  • Adil bir dünya hipotezi, insanların eylemlerinin her zaman ahlaki açıdan adil sonuçlara, iyilerin her zaman ödüllendirilirken kötülerin eninde sonunda cezalandırılması, sebep olduğunu düşünmeyi sağlayan bir bilişsel önyargıdır.
  • Bu önyargı, hem içsel hem de kişilerarası olabilir. Bu, insanların kendilerine veya başkalarına bakışını etkileyebileceği anlamına gelir. Aynı zamanda, geriye dönük veya ileriye dönük olarak da ayrılabilir. Bu da insanların geçmişe ilişkin değerlendirmelerini veya geleceğe ilişkin tahminlerini etkileyebileceği anlamına gelir.
  • Adil bir dünyaya inanmak; insanların uzun süreli çaba göstermeleri için motive olmalarına, kontrol sahibi hissetmelerine ve günlük sorunlarla başa çıkabilmelerine yardımcı olur. Bu nedenle de bu inanç, genellikle gelişmiş duygusal refah ile ilişkilendirilir.
  • Adil bir dünya inancı da bazen çeşitli sorunlara yol açabilir. En dikkat çekeni, başlarına gelen olayların tamamen onların suçu olmadığı durumlarda bile, bazı insanların, yaşadıkları talihsizlikler yüzünden o mağdurları yanlış bir şekilde suçlamasına sebep olmasıdır.
  • Bu eğilimin etkisini azaltmak için; çeşitli teknikler kullanarak ve içindeki olası eylem-sonuç bağlantısını rasyonel bir şekilde analiz etmek için söz konusu durumu inceleyerek, eylemlerin ve sonuçların arasında her zaman harika bir bağlantı olduğunu ileri süren sezgisel varsayımın aksini kanıtlamalısınız.
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 5
  • Tebrikler! 3
  • İnanılmaz 2
  • Muhteşem! 1
  • Umut Verici! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 59. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 13/08/2022 18:49:37 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10869

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Sağlık Bakanlığı
Stres
Doğa Yasası
Psikiyatri
Süt
Meteor
Bilgi Felsefesi
Ses
Entomoloji
Kafatası
Kertenkele
Mucize
Aşılar
Şehir
Cinsellik Araştırmaları
Astrobiyoloji
Bakteriler
Nükleer
Abd
Hominidae
Oyun
Doğal Seçilim
Çiçek
Diş
Köpekbalığı
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.