ÖNCELİKLE OKUDUĞUM "EN MANYAK KİTAPLARDAN" BİRİ OLDUĞUNU BELİRTMEK İSTERİM.
Dostoyevski okumak genellikle insanın ruhuna atılmış ağır bir yumruk gibidir; ancak Öteki kitabını okumak, doğrudan yazarın sizi bir sandalyeye bağlayıp beyninizin içine mikser sokmasıyla eşdeğerdir. Çoğu okurun kitabı yarım bırakmasının, "Bu ne anlatıyor dayı ya?" diyerek rafa fırlatmasının veya acımasızca eleştirmesinin altında yatan temel sebep, kitabın sadece şizofreniyi anlatmaması, okura şizofreniyi bizzat yaşatmasıdır.

Kitabın en büyük edebi tuzağı anlatıcı tercihinde gizli. Dostoyevski bize hikayeyi üçüncü tekil şahıs ("o" diliyle) anlatıyormuş gibi yapar. Klasik bir Tanrısal anlatıcı bekleriz; olaylara dışarıdan, objektif bakan bir göz... Ancak sayfalar ilerledikçe fark ederiz ki, o dışarıdaki kamera aslında doğrudan Yakov Petroviç Golyadkin’in o paranoyak, hastalıklı beyninin içine yerleştirilmiştir. Yani kameraman (Dostoyevski) bizi bilinçli olarak taklaya getirir.

Olayları Golyadkin'in çarpık algı filtresinden okuruz. Bu yüzden kimin gerçek, kimin halüsinasyon, kimin gerçekten kötü niyetli, kimin sadece işinde gücünde olduğunu asla bilemeyiz. Bu klostrofobik anlatım tarzı, okumayı bir edebi zevkten çok bir sabır testine dönüştürür. Kitabın yoruculuğu bir hata değil, Dostoyevski'nin okura attığı kasıtlı bir hasardır: Eğer Golyadkin’in zihninde beş dakika geçirmek sana zor geliyorsa, onun bu zihinle bir ömür nasıl yaşadığını düşün.


Golyadkin karakterinin konuşmaları, başlı başına bir klinik vaka analizidir. Karşısındakiyle iletişim kurmaya çalışırken girdiği o anlamsız kibarlık krizleri, lafı ağzında gevelemesi, bir türlü sadede gelememesi ve ezikliği... Okurken insana fiziksel bir rahatsızlık verir.

"Sadede Gel Golyadkin!"
Onun diyaloglarını okurken hissettiğiniz o "ikinci el utanç" (cringe) hissi muazzamdır. Golyadkin bir şey söylemek ister, söyleyemez, kendi içinde çelişir, sonra karşısındakinin onu anlamadığını düşünüp daha da panikler. Bu, ağır bir sosyal anksiyetenin ve giderek çatlayan bir zihnin kağıda dökülmüş halidir. O konuştukça siz daralırsınız, o terledikçe siz sayfayı çevirip bu işkenceden kurtulmak istersiniz.

TYLER DURDEN'İN DOĞUŞU (Fıght Club)
Palahniuk "Tyler Durden" karakterini bu romandan esinlenerek yarattığına yemin edebilirim ama kanıtlıyamam.Golyadkin’in bastırılmış, pısırık, toplumda görünmez olan karakterinin tam zıttı olarak ortaya çıkan "Küçük Golyadkin" (yani Öteki); yırtık, sosyal becerileri yüksek, ağzı laf yapan, kurnaz ve ana karakterin sahip olmak istediği tüm özellikleri taşıyan bir gölge benliktir. Golyadkin ne kadar eziği temsil ediyorsa, Öteki o kadar alfa karakteri oynar ve yavaş yavaş asıl karakterin hayatını, işini, statüsünü ele geçirir.

Tanıdık geldi mi? Evet, bu tam anlamıyla Anlatıcı ve Tyler Durden dinamiğidir. "Senin olmak istediğin her şeyim," der Tyler Durden. "Küçük Golyadkin" de bunu kelimelerle değil, St. Petersburg bürokrasisinde basamakları zıplayarak, asıl Golyadkin'in yüzüne baka baka yapar. Palahniuk'un bu eserden ilham almamış olma ihtimali, Golyadkin'in akıl sağlığının yerinde olma ihtimalinden bile düşüktür.

Sonuç olarak: Öteki, "hadi hafta sonu kahve eşliğinde bir şeyler okuyayım" denilecek bir kitap değildir. Zihnin karanlık dehlizlerinde, bozuk bir el feneriyle yolunuzu bulmaya çalışmaktır. Ve unutmayın, eğer bir gün aynaya baktığınızda kendinizi size göz kırparken görürseniz, muhtemelen içinizdeki Tyler veya Golyadkin ile tanışmak üzeresinizdir!!!