Derin Denizlerin Gizemli Sakinleri: Koca Yüzgeçli Mürekkep Balıkları

Derin denizlerde yaşayan tüm o tuhaf ve harika hayvanlar arasında belki de en ilgi çekici olanları, derin dalış kameralarının merceğine bir anlığına takılıp, bilim insanları onları tam olarak inceleyemeden karanlığa doğru yüzüp kaybolanlardır.

Bilim insanları bu hayvanların birçoğuna fiziksel olarak hiç temas etmedi. Dirseklere, devasa dalgalı yüzgeçlere ve uzun, dalgalanan spagetti şeritlerini andıran dokunaçlara sahip gizemli bir mürekkep balığı da bu canlılar arasında yer alıyor.

Mürekkep balığı uzmanları, ellerindeki görüntüleri dikkatle inceleyerek bunların genellikle Magnapinnidae familyasına ait koca yüzgeçli mürekkep balıkları olduğunu varsayıyorlar. Bu grup, ilk olarak 1998 yılında birkaç nadir mürekkep balığı larvası örneğine dayanılarak tanımlanmıştı.

Bugüne kadar hiç kimse yetişkin bir koca yüzgeçli mürekkep balığını ağla yakalamayı başaramadı; onlar yalnızca kameralarla görüntülenebildi. Bu yetişkinler larvalara oldukça benziyor. Ancak laboratuvara bir örnek getirilene kadar, ikisi arasında gerçekten bir bağlantı olup olmadığını kesin olarak bilmek oldukça zordur.

Elbette bu durum, derin deniz araştırmacılarının bu gizemli mürekkep balıklarının yaşamları üzerine kafa yormasını engellemiyor. Koca yüzgeçli mürekkep balıklarının avlanmak için genellikle tercih ettiği yöntem, dirsek duruşu olarak bilinen özel bir pozisyondur. Kollarını ve dokunaçlarını gövdelerinden uzak tutarak bir örümceğin bacakları gibi dışa doğru açıyor, ardından da 90 derecelik bir açıyla büküyorlar. Dokunaçlarının geri kalan kısmı ise suyun içinde sürükleniyor; bu şekilde, avlarını pasif bir biçimde yakalamak için geniş bir ağ kuruyor olmaları muhtemeldir.

Güneybatı Pasifik Okyanusu'ndaki Tonga Çukuru'nda 2024 yılında elde edilen görüntülerde, bir koca yüzgeçli mürekkep balığının dokunaçları üzerinde derin deniz tabanında yürüdüğü görüldü. Canlının bu esnada yakalayacak bir yiyecek arıyor olması oldukça olasıdır. Görüntülerin bir noktasında, mürekkep balığının yapışkan bir dokunacı kamera açısının dışındaki bir şeye takılmış gibi görünüyor. Ardından birkaç saniye boyunca komik bir şekilde dokunacını giderek artan bir güçle çekiştiriyor ve nihayet takıldığı her neyse ondan kurtulup yüzerek uzaklaşıyor.

Söz konusu mürekkep balığı, suyun yaklaşık 3.300 metre altında filme alınmıştı. Bir diğeri ise bu derinliğin neredeyse iki katında, Filipin Çukuru'nda 6.212 metre derinlikte tespit edildi; bu ölçüm, herhangi bir mürekkep balığı için bugüne kadar kaydedilen en büyük derinliktir.

Dev fil kulaklarını andıran yüzgeçlerini çırparak yüzen yakın akrabaları dumbo ahtapotları, onları geçerek çok daha büyük derinliklere ulaşabiliyor. Nitekim dumbo ahtapotları, okyanusun yaklaşık 7.000 metre derinliklerinde bile gözlemlendi.

Koca yüzgeçli mürekkep balıkları, okyanusun dört bir yanındaki çeşitli noktalarda (Brezilya ve Batı Afrika açıkları, Meksika Körfezi, Hint Okyanusu ve benzeri yerlerde) yalnızca on küsur kez filme alınabildi. Dolayısıyla, bu ailenin geniş bir alana yayılmış olması ve birden fazla türünün bulunması kuvvetle muhtemeldir.

2015 ve 2017 yıllarında Büyük Avustralya Körfezi'nde yapılan araştırmalar sırasında, su altı kameraları 900 ila 3.000 metre derinlikler arasında deniz tabanı boyunca çekildi. Koca yüzgeçli mürekkep balıkları kameraların önünden tam beş kez geçti. Bu karşılaşmalarla birlikte, canlıların Avustralya sularında ilk kez görülmesi kayıtlara geçmiş oldu.

Bu mürekkep balıkları, gövdelerinden katbekat uzun dokunaçlarıyla kameraya yakından bakıldığında oldukça etkileyici görünüyorlar; ancak aslında o kadar da büyük değiller. Avustralya'da filme alınan mürekkep balıklarının gövdeleri 6 ila 15 santimetre arasında değişirken, dokunaçları en fazla 1,5 metre uzunluğa ulaşıyordu. Yine de daha büyük koca yüzgeçli mürekkep balıklarının, uçsuz bucaksız derin denizlerin bir yerlerinde gizlenerek kameraların görüş alanından kaçıyor olma ihtimali her zaman vardır.