Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

2022 Nobel Ödülü, Neandertal Genomunu Dizileyen Evrimsel Antropolog Svante Pääbo'ya Verildi!

2022 Yılındaki Nobel Fizyoloji ve Tıp Ödülü de Evrim Alanındaki Araştırmalara Gitti!

2022 Nobel Ödülü, Neandertal Genomunu Dizileyen Evrimsel Antropolog Svante Pääbo'ya Verildi! Karsten Möbius
6 dakika
5,559
Tarihi Geçmiş Haber

Bu haber 1 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Tüm Reklamları Kapat

2022 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü evrimsel antropolog Svante Pääbo'ya verildi. Pääbo'nun en önemli bilimsel başarılarından biri, 40.000 yıllık kemiklerden DNA izole etmeyi başararak, insanın yaşamış en yakın kuzenleri olan (ama "modern insan" olmayan) Neandertallerin genomunu dizilemeyi başarmasıydı.

Bu genomun yayınlanması, Neandertal fosillerinin ilk kez 1856'da bir Alman taş ocağında bulunmasından bu yana paleontologların kafasını karıştıran soruların ilk defa genetik olarak araştırılmasını mümkün kıldı: Bu ilk insanlar, modern olanlarla nasıl bir ilişki içindeydi ve onları farklı kılan neydi? Max Planck Derneği Başkanı Martin Stratmann, Pääbo hakkında şöyle diyor:

Tüm Reklamları Kapat

Çalışmaları, modern insanın evrimsel tarihini anlamamızda devrim yarattı. Örneğin Svante Pääbo, Neandertallerin ve diğer soyu tükenmiş hominidlerin, modern insanın atalarına önemli katkılar yaptığını gösterdi.

Svante Pääbo, Uppsala Üniversitesi'nde Mısırbilim ve Tıp okudu. İmmünoloji alanında yaptığı doktorasında, eski Mısır mumyalarındaki DNA'nın da günümüze kadar ulaşabileceğini gösterdi ve böylece, o dönem yeni yükselişe geçen paleogenetik araştırma alanının bir öncüsü olarak, profesyonel bir ün kazandı. Paleogenetikçiler, eski organizmaların genomlarını araştırır ve evrimin seyri hakkında sonuçlar çıkarır.

Doktorasının ardından Pääbo, Berkeley'deki California Üniversitesi'nde evrimsel biyolog Allan Wilson'ın ekibinde çalıştı. 1990'dan itibarense Münih'teki Ludwig Maximilian Üniversitesi'nde kendi laboratuvarını yönetti. 1997'de Pääbo, Leipzig'de yeni kurulan Max Planck Evrimsel Antropoloji Enstitüsü'nün beş direktöründen biri oldu ve bugün hala bu çatı altında çalışmalarını sürdürüyor.

Tüm Reklamları Kapat

1990'ların ortalarında, Pääbo ve ekibi, bir Neandertal erkeğinin mitokondriyal DNA'sının nispeten kısa bir bileşenini deşifre edebildiler. Mitokondri, hücrelerde kendilerine enerji sağlayan ve kendi DNA'larına sahip olan küçük enerji santralleridir. Bu Neandertal DNA'sı, modern insanın genomundan önemli ölçüde farklıydı. Bu, Neandertallerin günümüz insanının doğrudan ataları olmadığını kanıtladı.

DNA dizileme yöntemleri 2000'lerin başında çok daha verimli hale geldiğinden, Pääbo hücre çekirdeğinde bulunan Neandertal genomunun tamamını dizilemeye başladı.

Devasa Bir Yapboz

Bu işin zorluğu şuydu: Aradan geçen binlerce yılda, Neandertallerin kemikleri, bakteri ve mantarlar tarafından o kadar yoğun bir şekilde kolonize edilir - ki bu nedenle, içlerinde bulunan DNA'nın %99,9'una kadarı mikrop DNA'sı olmaya kaynaklanmaya başlar. Ek olarak, geriye kalan az miktarda Neandertal DNA'sı, yalnızca devasa bir yapboz gibi birleştirilmesi gereken kısa parçalar halinde bulunur. Sırf bu nedenle o dönem birçok bilim insanı, bu görevin çözülemeyeceğine inanıyordu. Nobel Komitesi, bu konu hakkında şöyle diyor:[1]

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Dr. Pääbo'nun eski genetik materyalin nasıl kurtarılacağı ve analiz edileceği konusundaki ısrarcı takıntısı bile, can sıkıcı teknik zorluklar karşısında yok olmaya mahkum görünüyordu.

Ancak Pääbo'nun ekibi, bu sorunun üstesinden gelebilmek için yeni çözümler geliştirdi. Öncelikle, Pääbo ve ekibinin olabildiğince çok miktarda genoma ihtiyacı vardı ve bu nedenle farklı ülkelerdeki kazı alanlarından DNA elde etmesi gerekiyordu. Bu da bazı politik sorunların üstesinden gelmesini, bürokratik izinlerin çıkarılması için karmaşık adımların takip edilmesini gerektiriyordu. Bunu sorunları harika bir şekilde çözmeyi başardılar. Ayrıca araştırmacılar, modern çip endüstrisindekilere benzer "temiz oda koşulları" altında çalışmaya başladılar. Bu, yaptıkları deneylere yanlışlıkla kendi DNA'larının girmesini önlemelerini sağladı.

Ayrıca Neandertal DNA'sının verimini artıran daha verimli ekstraksiyon yöntemleri geliştirdiler. Antik kemiklerin DNA parçalarını şempanzelerin ve insanların referans genomlarıyla karşılaştıran karmaşık bilgisayar programları, Neandertal genomunun yeniden yapılandırılmasına yardımcı oldu. Bu süreçte üst düzey istatistiki araçlar da modern canlılara ait genlerin ayırt edilmesini mümkün kıldı.

Tüm bu çalışmalar sonucunda, 2010 yılında Svante Pääbo ve ekibi, on binlerce yıllık kemiklerden Neandertal genomunun ilk versiyonunu yeniden oluşturmayı başardı. Nobel Fizyoloji ve Tıp Komitesi başkanı ve Stockholm'deki Karolinska Enstitüsü tıbbi biyokimya profesörü Dr. Nils-Göran Larsson şöyle diyor:

40.000 yıllık kemiklerden DNA elde etmenin kesinlikle imkansız olduğu düşünülüyordu. Dr. Pääbo'nun katı standartları ve biyoinformatik ve kimyasal alanında geliştirmeyi başardığı yöntemler böyle bir keşfi mümkün kıldı. Çağdaş Homo sapiens ve antik hominidler arasındaki değişiklikleri karşılaştırmamıza izin verdiler. Ve bu, önümüzdeki yıllarda, bize insan fizyolojisine dair büyük içgörüler kazandıracak.

Gerçekten de Neandertal genomunun günümüz insanlarının genomlarıyla karşılaştırılması, modern insanlar ile Neandertallerin yaklaşık 600.000 yıl önce yaşamış ortak bir ataya sahip olduğunu ortaya koydu. Dr. Pääbo ve ekibi, aynı zamanda, modern insanların ve Neandertallerin birlikte yaşama dönemlerinde birlikte çocukları olduğuna dair genetik kanıtlar buldu. Görünen o ki modern insanlar ve Neandertaller, günümüzden yaklaşık 50.000 yıl önce, modern insanların Afrika'yı terk edip Avrupa ve Asya'ya vardığı sıralarda bir araya geldiler ve bu sırada çiftleşerek yavrular ürettiler.

Bu nedenle bugün bile, günümüzün Afrikalı olmayan insanlarının genomu hala yaklaşık %2 düzeyinde Neandertal DNA'sı içeriyor. Bu genetik katkı, insan evriminin gidişatını da etkiledi: Örneğin modern insanın bağışıklık sistemini güçlendirdi, öte yandan bazı hastalıklara karşı daha açık hâle gelmemize neden oldu. Svante Pääbo, şöyle diyor:

Tüm Reklamları Kapat

Neandertaller bugün insanların en yakın akrabalarıdır. Genomlarının modern insanlarla ve maymunlarınkiyle karşılaştırılması, atalarımızda genetik değişikliklerin ne zaman meydana geldiğini belirlememizi sağlar.

Gelecekte, modern insanların neden karmaşık bir kültür ve teknoloji geliştirdiğini ve bu sayede neredeyse tüm gezegeni kolonileştirdiğini de açıklığa kavuşturulabilir. Ancak bu, Neandertal genomu hakkında, ekibin 2010'da sahip olduğundan daha eksiksiz bir bilgi gerektiriyordu.

İnsan Kökenlerinin İzini Sürmek

2014 yılında, Max Planck Evrimsel Antropoloji Enstitüsü'ndeki ekip, Neandertal genomunu neredeyse tamamen deşifre etmeyi başardı. Bu, günümüz insanlarının genomlarıyla bir karşılaştırma yapmayı mümkün kıldı. Pääbo, şöyle diyor:

Hemen hemen tüm modern insanların genomlarının, Neandertallerden ve büyük maymunlardan farklı olduğu yaklaşık 30.000 adet pozisyon bulduk. Bu farklar, anatomik olarak modern insanları genetik anlamda da 'modern' yapan değişimlerden sorumlu. Bu genetik değişimlerden bazıları, günümüz insanlarının bilişsel yeteneklerini şu anda soyu tükenmiş hominidlerinkinden ayıran şeyin ne olduğunu anlamanın anahtarı olabilir.

Bundan önce, Svante Pääbo'nun ekibi 2012'de zaten bir sansasyon yaratmıştı: Batı Sibirya'daki Altay Dağları'ndaki Denisova Mağarası'nda bulunan küçük bir kemikten yola çıkarak, bu bilinmeyen canlının genomunu çözdüler. Bu gizemli ilkel insanlar, Neandertallerle uzaktan akrabaydı ve Papua Yeni Gine, Avustralya Aborijinleri ve Okyanusya'daki diğer grupların bugünkü sakinlerinin genomuna %5'e kadar katkıda bulunmuşlardı.

Araştırmacılar, şu anda daha da parçalanmış ve daha da küçük miktarlarda bulunan DNA parçalarını yeniden yapılandırmak için yeni yöntemler üzerinde çalışıyorlar. Amaç, sıcak ve nemli iklimler nedeniyle DNA'nın hayatta kalmasının daha da nadir olduğu dünyanın bazı bölgelerinden daha da eski DNA ve genetik materyal üzerinde araştırma yapılmasını sağlamak.

Tüm Reklamları Kapat

Babasının Oğlu

Svante Pääbo'nun babası Sune Bergström de zaten var olan en büyük bilimsel ödülle onurlandırılmıştı: Biyokimyacı Bergström, Bengt Ingemar Samuelsson ve Sir John Robert Vane ile birlikte, prostaglandinler ve ilgili biyolojik olarak aktif maddeler konusundaki öncü çalışmaları nedeniyle 1982'de Nobel Fizyoloji ve Tıp Ödülü'nü almıştı.

Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü, İsveçli mucit Alfred Nobel tarafından insanlığa bağışlanan beş orijinal ödülden biridir. 1901'den beri İsveç Karolinska Enstitüsü tarafından yıllık olarak verilmektedir ve sekiz milyon İsveç kronu (yaklaşık 775.000 Euro) ile birlikte gelmektedir. Alfred Nobel'in ölüm yıl dönümü olan 10 Aralık'ta, en yüksek bilimsel ödül Stockholm'de İsveç Kralı tarafından, son derece ciddi bir tören eşliğinde ödül sahiplerine verilir.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
61
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

Feragatname: Evrim Ağacı, doğrudan üniversiteler, akademik dergiler veya resmi bilim kurumları tarafından yayınlanan bu basın açıklamalarını temel editöryal düzenlemeden geçirmektedir; ancak açıklamaların isabetliliğinden sorumlu değildir. Basın açıklaması konusundaki sorularınızı aşağıdaki medya irtibat kişisine yöneltebilirsiniz.

Medya İrtibat

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Bilim Budur! 23
  • Tebrikler! 21
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 12
  • Muhteşem! 8
  • Merak Uyandırıcı! 6
  • Umut Verici! 2
  • İnanılmaz 1
  • Korkutucu! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 23/02/2024 06:16:02 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/12575

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Dışkı
Astrofotoğrafçılık
Konuşma
Bebek
Köpekgil
Diş
Gerçek
Sars-Cov-2
Şüphecilik
Antik
Mühendislik
Elektrokimya
Rna
Dişler
Nanoteknoloji
Kanıt
Botanik
Kütleçekimi
Entomoloji
Bilim Felsefesi
Hastalık Yayılımı
Kurbağa
Küresel Isınma
Balık Çeşitliliği
Yangın
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
Çernobil'den Sonraki En Büyük Felaket Kapımızda!
Çernobil'den Sonraki En Büyük Felaket Kapımızda!
Kızıl Cin: Türkiye'ye Düşen Nadir Yıldırım!
Kızıl Cin: Türkiye'ye Düşen Nadir Yıldırım!
Plasebo: Sadece İnanarak Hastalıklardan Kurtulabilir miyiz?
Plasebo: Sadece İnanarak Hastalıklardan Kurtulabilir miyiz?
Özgür İrade: Aldığımız Kararlarda *Gerçekten* Özgür müyüz?
Özgür İrade: Aldığımız Kararlarda *Gerçekten* Özgür müyüz?
Arabada/Gemide Neden Mideniz Bulanıyor (Araç Tutuyor)?
Arabada/Gemide Neden Mideniz Bulanıyor (Araç Tutuyor)?
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. 2022 Nobel Ödülü, Neandertal Genomunu Dizileyen Evrimsel Antropolog Svante Pääbo'ya Verildi!. (3 Ekim 2022). Alındığı Tarih: 23 Şubat 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/12575
Bakırcı, Ç. M. (2022, October 03). 2022 Nobel Ödülü, Neandertal Genomunu Dizileyen Evrimsel Antropolog Svante Pääbo'ya Verildi!. Evrim Ağacı. Retrieved February 23, 2024. from https://evrimagaci.org/s/12575
Ç. M. Bakırcı. “2022 Nobel Ödülü, Neandertal Genomunu Dizileyen Evrimsel Antropolog Svante Pääbo'ya Verildi!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 03 Oct. 2022, https://evrimagaci.org/s/12575.
Bakırcı, Çağrı Mert. “2022 Nobel Ödülü, Neandertal Genomunu Dizileyen Evrimsel Antropolog Svante Pääbo'ya Verildi!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, October 03, 2022. https://evrimagaci.org/s/12575.
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close