"Zeki ama Çalışmıyor!": Zeki İnsanlar Başarısız Olabilir mi?

"Zeki ama Çalışmıyor!": Zeki İnsanlar Başarısız Olabilir mi?
Cama yazı yazan bir genç
Unsplash (@diggittymarketing)
Pedram Türkoğlu Editör Pedram Türkoğlu  İrem ÖznurKılıç Podcast Seslendirmeni İrem Öznur Kılıç
5 dakika
5,175 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Beklenmedik Düşük Başarı (İng: "Underachievement") genellikle, "beklenen" ile "gözlenen" performans arasındaki fark olarak tanımlanmaktadır. Beklenen performans, kişinin zihinsel kapasitesi gereği sergilenmesi mümkün olabileceği başarı düzeyidir. Gözlenen performans ise, kişinin gerçekte ortaya koyduğu performansların ölçülebilir birimleridir. Bu iki düzey arasında görülen fark, kişinin hayat kalitesini etkilemeye başladığında beklenmedik düşük başarı kavramından söz etmeye başlayabiliriz. Bu, çoğu insanda karşılaşılabilecek bir durumdur. Bu yazının odağı ise farklı bir grubun, üstün zekalıların beklenmedik düşük başarılı olması ile ilgili olacaktır.

Üstün Zeka Nedir?

Öncelikle, "üstün zeka" ve hatta "zeka" tanımını yapmak oldukça zordur. 1921 yılında 17 psikoloğun tartışması sonucunda zekanın bir tanımı olmadığı üzerinde hemfikir olundu. Ardından Thorndike şunları söyledi, "’zeka ... olmaktır’ şeklindeki bütün cümleler anlamsızdır" Wesman ise 1968 yılında, bu tartışmaya değinerek, "50 yıl önce fikir birliği yoktu, bugün hala yok" diyordu. 2021 yılındayız, bugün de hala yok. Hatta bu yüzden etoloji (hayvan davranışları bilimi) alanında "zeka" yerine "bilişsel yetenek" tanımı kullanılabilir. Zira henüz zekanın ne olduğunu bilimsel olarak kesin bir şekilde tanımlayamıyoruz. Dolayısıyla bu yazıda kullanılan "zeka" tanımını daha çok psikolojik açıdan düşünebilirsiniz.

Beklenmedik düşük başarı üzerine uzun yıllardır araştırmalar yapılmaktadır ve bu durumun nedenleri üzerine önemli bir araştırma literatürü vardır. Buna rağmen, bu bireyleri etkili şekilde tespit edebilmek ve başarılı olmalarına yardımcı olabilmek adına biriken araştırma miktarı hâlen kısıtlıdır.

Reklamı Kapat

Beyin anatomisi.
Beyin anatomisi.
Doktor Fizik

Tanımı ve Bileşenleri

Üstün zekalı birinin beklenmedik düşük başarıya sahip olduğunu söyleyebilmek için, öncelikle zekayı tanımlamak, ardından başarı ölçütlerini belirlemek ve bu ikisinin kompozit olarak kullanıldığı bir beklenmedik düşük başarı tanımı yapmak gereklidir. Bu oldukça zordur, çünkü zeka ve başarı üzerine çok sayıda tanım vardır. Aynı zamanda, bireyin başarısızlığa doğru ilerlediği yollar oldukça farklı olabilir. Beklenmedik düşük başarı hakkındaki bazı tanımlar şu şekildedir:[1], [2], [3], [4], [5]

  1. Potansiyel ile okul performansı arasında fark olması,
  2. Yüksek yetenek (İng: "aptitude") puanlarına rağmen, düşük akademik notlar,
  3. Yüksek başarı testi puanlarına rağmen düşük akademik notlar,
  4. Yetenek testinde üst %95'lik dilimde yer almaya rağmen akademik ortalamanın 2.25'in altında olması,
  5. Üst yüzde %96'lık IQ diliminde bulunmaya rağmen akademik ortalamanın %50'lik bölüm veya altında olması.

Üstün zekalı beklenmedik düşük başarılılar, eğitim sistemi içinde çok farklı görülebilirler. Yaşadıkları başarısızlık, durumluk (kısa süre önce gelişmiş veya kısa süredir devam eden) veya kronik olabilir. Aynı şekilde, ebeveynleri, akranları veya öğretmenleri tarafından farklı nitelendirilebilirler. Yaramaz, haylaz, mızmız veya inatçı gibi anılabilirler. Çok farklı tiplerde semptomlar gösterdikleri için, üstün zekalı beklenmedik düşük başarılıları fark etmesi zordur. Eğitim sisteminin bir noktasında bu durumu anladığınızda artık iş işten geçmiş olabilir. Bunun olması, kişinin yeteneğinin fark edilmeden kaybolması demektir. Böyle bir durum sadece bireye değil, ailesine, çevresine, ülkesine ve dünyaya zarar vermektedir. Çünkü kaybolan yetenekler, belki bir hastalığın çözümünün, belki de harika bir binanın yapımının veya mükemmel bir şiirin yazılmasının engellenmesi demektir. Gelin, Young Sheldon dizisinde gösterilen küçük Sheldon'un, beklenmedik düşük başarı yaşadığını düşünelim. Hepimizin bildiği o popüler The Big Bang Theory dizisi, önemli bir karakterden yoksun olacaktı. Ya da Çoğumuzun tanıdığı Ivan Pavlov’un (klasik koşullanmayı keşfeden ünlü bilim insanı) babası Petr Dimitriyeviç Pavlov, oğlunun yeteneğinin bilim alanında olduğuna inanmayıp onun eğitimine destek olmasaydı, belki de hayvanlar hatta bizim gibi diğer memeli türler ile ilgili bilgilerimiz gecikmeli olarak bulunacaktı.

Additude

Görülme Sıklığı

"Üstün zeka"nın tanımı ve başarının tanımının birleşiminden yola çıkan beklenmedik düşük başarı tanımları, onu oluşturan iki tanımda olduğu gibi stabil olmadığından dolayı, üstün zekalıların ne kadarının beklenmedik düşük başarılı olduğuna ilişkin net bir görüş yoktur. Fakat araştırmalar, üstün zekalı bireylerin %15'i ile %50'si arasındaki bir oranının beklenmedik düşük başarılı olabileceğine işaret etmektedir. Bu, çok önemli bir orandır. Çünkü en kötüsünü düşündüğümüzde, üstün zekalı bireyinin yarısının potansiyellerinin altında kalması ihtimali, büyük bir kayıptır. Hatta eğer beklenmedik düşük başarıya eğer müdahale edilmezse, bu bireylerin %5'i ile %25'i arasındaki bir oranının okul terki yaşadığı bildirilmiştir. Dolayısıyla, "Üstün zekalı bireyler her konuda başarılıdır." şeklinde görüşün bir mit olduğunu söyleyebiliriz. Ancak ve ancak bunun bir mit olduğunu kabul ettikten sonra, daha bilinçli gözlemler yaparak, üstün zekalı olup da beklenmedik düşük başarıdan mustarip bireyleri fark edebiliriz. Böylelikle potansiyellerin performansa dönüşmesindeki engelleri kaldırarak hem bireyin mutluluğunu sağlayabiliriz hem de toplumun ilerlemesi için yapacağı katkıların önünü açabiliriz.

Etken Faktörler

Beklenmedik düşük başarıya birçok faktör etki edebilir. Bu faktörler coğrafi, ekonomik, psikolojik veya sosyal olabilir. Fakat bunları genel olarak 3 başlık altında toplamak mümkündür:[6]

  • Ailesel Faktörler: Ebeveynlerin cesaretlendirmeyici tutumu, kültürel yapı, aile içi çatışmalar, aile işleyişi, eğitime yapılan yatırımlar, eğitsel değerlerin yoksunluğu gibi durumlar beklenmedik düşük başarıda etkili olabilir.
  • Okul ile İlgili Faktörler: Okulu sevmeme, akranlarla anlaşamama, öğretmen(ler)i sevmeme, dersleri sıkıcı bulma, seviyesinin altında derslere girmek zorunda kalma gibi faktörler söz konusu olabilir.
  • Bireysel Faktörler: Motivasyon düşüklüğü, öz-düzenleme düşüklüğü, akademik öz-benlik düşüklüğü, düşük benlik saygısı, düşük öz-yeterlilik inancı gibi faktörler karşımıza çıkmaktadır.
Additude

Beklenmedik Düşük Başarılıları Nasıl Fark edebiliriz?

Üstün zekalı beklenmedik düşük başarılı bir birey:[7], [8]

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

  1. Akademik erteleme yapabilir (İng: "procrastination").
  2. Organizasyonsuzluk sergileyebilir.
  3. Sorumlu oldukları dersin kitaplarını satın almayabilir.
  4. Derslere az katılım, okuldan kaçma, derste uyuma, dersleri bozucu eylemlerde bulunma gibi davranışlar gösterebilir.
  5. Akademik normları reddedebilir, okulun alakasız ve düzensiz olduğunu iddia edebilir.
  6. Başarısızlıktan korkabilir, ilgileri dışındaki görevleri yerine getirmede zorluk yaşayabilir.

Burada yazılan belirtiler beklenmedik düşük başarıya ilişkin çok sayıda belirtiden sadece bazılarıdır. Bu özellikler bir bireyde görüldüğünde, her durumda beklenmedik düşük başarı anlamına gelmeyebilir. Çünkü beklenmedik düşük başarı, her bireyde kendini farklı gösterebilir.

Sonuç

Sonuç olarak, üstün zekalı bireyler de akademik olarak başarısız olabilirler. Potansiyellerini sergileyemeyebilirler. Bunun birçok nedeni olabilir. Birçok belirtisi olabilir. Başarısızlıklarına sebep olan faktörler temizlendikten sonra veya başarılı olmalarında eksik olan etmenlerin eksikliği giderildikten sonra bu bireyler başarılı olabilirler.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 17
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 10
  • Merak Uyandırıcı! 7
  • Muhteşem! 5
  • Üzücü! 4
  • İnanılmaz 2
  • Umut Verici! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ N. Butler-Por. (1987). Underachievers In School: Issues And Intervention. Yayınevi: John Wiley & Sons.
  • ^ C. B. Dowdall, et al. (2016). Underachieving Gifted Students: Review And Implications:. Gifted Child Quarterly, sf: 179-184. doi: 10.1177/001698628202600406. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. R. Whitmore. (1980). Giftedness, Conflict And Underachievement. Yayınevi: Allyn and Bacon.
  • ^ A. Ziegler, et al. (2012). Shortcomings Of The Iq-Based Construct Of Underachievement. Roeper Review, sf: 123-132. doi: 10.1080/02783193.2012.660726. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ N. Colangelo, et al. (2016). A Comparison Of Gifted Underachievers And Gifted High Achievers:. Gifted Child Quarterly, sf: 155-160. doi: 10.1177/001698629303700404. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ M. Bıçakçı, et al. (2021). Üstün Zekâlılarda Beklenmedik Düşük Başarı (Bdb): Özellikler, Etken Faktörler Ve Müdahale. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, sf: 771-798. doi: 10.21565/ozelegitimdergisi.607979. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ S. B. Rimm. (2008). Why Bright Kids Get Poor Grades And What You Can Do About It. Yayınevi: Great Potential Press.
  • ^ J. C. Gowan. (2016). The Underachieving Gifted Child—A Problem For Everyone. Exceptional Children, sf: 247-271. doi: 10.1177/001440295502100702. | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 03/12/2021 00:48:55 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11097

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Işık Hızı
Kuyrukluyıldız
Mistisizm
Ana Bulaşma Mekanizması
Ağaç
Nükleer
Hominid
Kurbağa
Hayatta Kalma
Evrimsel Tarih
Nörobiyoloji
Kuş
Diş Hekimliği
Doğal Seçilim
Genel Görelilik
Beslenme Bilimi
Virüs
Aşı
Yumurta
Sosyal Mesafelendirme
Ölüm
Uzay
Vegan
İnsan Evrimi
Uçak
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et