Zehirli Türleri Bulunan Sivri Faregiller!

Zehirli Türleri Bulunan Sivri Faregiller! Cool Green Science
Pedram Türkoğlu Editör Pedram Türkoğlu
4 dakika
2,114 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

İngilizce "shrew" olarak bilinen Sivri Faregiller (Soricidae), Böcekçiller (Eulipotyphla) takımına ait evrimsel olarak başarılı bir ailedir. Bu takım Türkçe'de "Böcekçiller" olarak nitelendirilse de kelime olarak "şişman ve kör" anlamını taşır. Çünkü filogenetik olarak kemirgen değillerdir. Köstebekler (Talpinae) ve kirpiler (Erinaceinae) gibi memelilerle bu takımda sınıflandırılırlar. Başarılı olduklarını özellikle belirttik, çünkü bu aile 350’den fazla türü ile tropikal iklim kuşakları başta olmak üzere neredeyse bütün Dünya'ya yayılmıştır. Öyle ki suyun altında, toprağın derinliklerinde hatta arka bahçenizde avlanan türleri bile mevcuttur. Bu muazzam adaptasyon yeteneği doğada bir canlı grubunun sahip olabileceği en iyi özelliktir. Zira evrimin kendisi, canlıların çevrelerindeki değişime ne kadar adapte olabileceklerinin sonucudur.

Değişimlere bu denli uyum sağlayabilen bu küçük canlılar haliyle geniş alanlara yayılmışlardır. Ayrıca non-avian dinozorların hüküm sürdüğü Mezozoik Zaman’da (66 milyon yıl önce) yaşayan memeliler sivri farelere benzer hayvanlardı. Fakat sivri farelerden farklı olarak günün tümünde aktif değil geceleri avlanan noktürnal canlılardı. Gündüzleri dışarıda bulunmak devasa dinozor megafaunası yüzünden çok zordu. Her ne kadar kuşların ataları olan sıcakkanlı theropod dinozorlar gündüzleri ortalıkta dolansa da, birçok türün sürüngenler gibi soğukkanlı olduğu düşünülüyor. Soğukkanlı avcı dinozor grubu ise geceleri hava soğuduğundan dolayı ilkin memelilerin başlarına çok bela açamıyordu. Yani geceleri avlanmak ilkin memeliler için iyi bir fikirdi ve işe yarıyordu. Aksi halde bizler böyle yazıları yazmak ve okumak için buralarda olamazdık. Ayrıca "sıcakkanlı" yerine "sabitsıcaklı" ve "soğukkanlı" yerine "değişkensıcaklı" terimlerini kullanmak daha doğru olacaktır. Bu konuyu açıkladığımız yazımıza buradan ulaşabilirsiniz.

Sivri farelerin ağız ve diş anatomisi.
Sivri farelerin ağız ve diş anatomisi.
Movie Web

Konuyu çok fazla dağıtmadan sivri farelere dönelim. Sivri fareler neredeyse kördürler. Fakat doğa bir özellikten alıp başka bir özelliğe verme konusunda ustadır. Bunun nedeni evrim ekonomisidir. Konu hakkında ayrıntılı açıklama için buradan. Avlarını bulmak için en ufak titreşimleri dahi algılayabilecek olan bıyıklarını, güçlü koku duyularını ve tüm bu özelliklerden aşağı kalmayacak işitme duyularını kullanırlar. Avları genellikle böcekler, omurgasızlar, tohumlar ve mantarlardan oluşur. Sivri fareler inanılmaz hızlı metabolizmalara sahiplerdir. Metabolizmaları o kadar hızlıdır ki kalpleri dakikada ortalama olarak 1300 defa atar. Bu kadar hızlı bir metabolizmaya sahip olmak büyük sorumlulukları da beraberinde getirir. Beş saat boyunca aç kalan bir sivri fare açlıktan ölebilir. Yani sivri farelerin 12-30 ay süren kısa hayatı sürekli bir koşturma ve telaş içerisinde geçer. Her geçen saatin sivri fareler için hayati bir önemi vardır. Öyle ki sivri fareler kesintisiz bir uyku bile uyuyamazlar. Genellikle günlerini bir saat uyu bir saat avlan döngüsü içerisinde geçirirler. Avın bulunamaması durumunda fedakarlık edilen taraf uyku olur. Bazı türler 15 cm uzunluğunda ve 100 gram ağırlığında olabiliyorken, bazıları ise sadece 3.5 cm uzunluğunda olup yalnızca 1.8 gram olabiliyorlar. Fakat türler arası çok fazla değişiklik göstermeyen bir şey varsa o da her gün neredeyse kendi vücut ağırlıkları kadar yemek yemeleri gerektiğidir. Avlanma sivri fareler için bu kadar önemli ise bazı özel adaptasyonları da gerektirir.

Reklamı Kapat

Sivri farelerin bazı türleri, örneğin kısa kuyruklu sivri fare (Blarina brevicauda) zehirlidir. Kısa kuyruklu sivri farelerde yılanlar gibi zehir bezleri bulunmaz. Bu zehrin kaynağı salyalarındaki patojenik bakterilerdir. Aslına bakılırsa burada kısa kuyruklu sivri fare ile ağzındaki bakteriler arasında mutual bir ilişkinin var olduğunu söyleyebiliriz. Bakteriler barınacak yer ve bedava yiyecek karşılığında kısa kuyruklu sivri fareye, ısırdığı avlarda yüzde yüze yakın bir başarı şansı verir. Zehir, insanlar gibi sivri farelere kıyasla dev canlılar için alerjik reaksiyonlar dışında ölümcül değildir. Fakat can yakıcı olduğu bir gerçektir. Kısa kuyruklu sivri farelerin zehri bir kedi veya küçük bir köpeği öldürebilecek güçtedir. Bitti mi? Tabii ki hayır. Kısa kuyruklu sivri fareler dahil olmak üzere bazı türler avlarını bulmak için tıpkı yarasalar ve balinalar gibi ekolokasyon yöntemini de kullanırlar. Bu verdiğimiz örnek, güzel bir yakınsak evrim örneği olabilir.

Sevimli bir tren
Sevimli bir tren
Zoo Galaxy

“Hızlı yaşa genç öl” felsefesini benimsemiş olan sivri fareler, aynı yaşam tarzlarını üremede de sürdürürler. Avlanma alanları konusunda anlaşılabilir bir şekilde oldukça bölgeci olan sivri fareler. Söz konusu dişiler olduğunda pek de bölgeci davranmazlar. Dişiler her zaman hoş karşılanır. Çiftleşmeden iki hafta sonra yavru sivri fareler dünyaya gelir. Anne karnında geçen bu kısa süreye kıyasla oldukça gelişmiş olarak doğarlar. Dişi sivri farenin sütü o kadar besleyicidir ki yavrular neredeyse iki haftada annelerinin boyutuna gelirler. İki haftanın sonunda sütten kesilen sivri fare yavruları anneleri tarafından doğaya salınır. Fakat annelerini bırakma konusunda o kadar da istekli değillerdir. Avlanmayı öğrenip çevrelerini görene kadar annelerinin ve birbirlerinin kuyruklarına yapışıp bir tren oluştururlar. Fakat bu sevimli ve kürklü trenin hızlı yolculuğunda her bir vagonun ayrı rotası vardır. Yani zamanı geldiğinde kaynak arayışı ve çiftleşmek için etrafa dağılırlar.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 1
  • Tebrikler! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Wikipedia | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 20/09/2021 02:37:52 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7596

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Uygulama
Normal Doğum
Moleküler Biyoloji
Homo Sapiens
Alkol
Dinozor
Konuşma
Bilim İnsanları
Sıvı
Yapay Seçilim
Film
Yatay Gen Transferi
Pandemik
Periyodik Cetvel
Avcı
Beslenme Davranışı
Koronavirüs
Etoloji
Ses
Ölümden Sonra Yaşam
Deney
Fotosentez
Alan
Olasılık
Gaz
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın