Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Zehirli Badem: Vahşi Bademin Karanlık Yüzü

Zehirli Badem: Vahşi Bademin Karanlık Yüzü Kayısı Gelsin
2 dakika
22,557
Tüm Reklamları Kapat

Her ne kadar badem birçoklarımızın afiyetle tükettiği yemişler arasında olsa da, bademi üreten Prunus dulcis bitkisinin vahşi formlarının ölümcül olduğunu öğrenmek sizi şaşırtabilecektir. Bu sebeple tarımdan veya yemişlerden az da olsa anlayan herkes, "yanlış bademi" tüketmenin ne kadar tehlikeli olduğunu bilecektir. Sadece 3-5 adet vahşi badem tüketmek bile ölümcül olabilir! Peki nedir bu Prunus dulcis ve neden öldürücüdür? 

Prunus dulcis, yani badem, kültür bitkilerinden birisidir; yani insanlar tarafından "evcilleştirilmiş bitkiler" grubunda yer almaktadır. Badem, Erken Bronz Çağı'nda (M.Ö. 3000-2000) evcilleştirilen ve anavatanı Doğu Akdeniz olan bir türdür. Aynı zamanda muhtemelen Ürdün’den geldiği düşünülen bademlere Mısır’da Tutankhamun’un mezarında bile rastlanmıştır (Diamond, 1997). 

Her ne kadar bademden söz ederken aklınıza ilk olarak fındık, fıstık gibi diğer yemişler gelecek olsa da, bademin en yakın akrabası bunların hiçbiri değildir! Bademin evrimsel süreçteki en yakın akrabası şeftalidir! Gülgiller familyasından olan bademin yanı sıra kayısı, şeftali ve erik de zehirleyici etkiye sahip birer çekirdek içerir. 

Tüm Reklamları Kapat

Kültürlü bademler ölümcül olmasa da, yabani olanları zehirlidir. Evrimsel süreçte, yapay seçilim yoluyla yaban bademleri zehrinden arındırılacak şekilde insanlar tarafından evrimleştirilmiştir. Bu nedenle, yaban bademlerinden birkaçını ağzınıza atarsanız siyanür zehirlenmesi geçirebilirsiniz! 

Zehirleyici etkiyi yaratan, siyanojenik glikozitlerden olan amigdalin isimli bir kimyasaldır. Bu madde hidrolize uğradığında hidrojen siyanür açığa çıkar. Acı bademlerdeki amigdalin miktarı %5 iken kayısıda %8, şeftalide %6 ve erikte %2.5’tur (Bolarinwa, Orfila, & Morgan, 2014). Hidroliz olayı yalnızca sindirim boşluğundaki enzimler yardımı ile su varlığında gerçekleştiğinden amigdalinin damardan verilmesi öldürücü bir etki yaratmaz (Rietjens, Martena, Boersma, Spiegelenberg, & Alink, 2005). 

Badem de, birçok diğer besin maddesi gibi "kansere deva" olarak tekrar tekrar ileri sürülmüştür; ancak bademin hikayesi de, diğer tüm besinler gibi hüsranla sonuçlanmıştır. İlk kez, amigdalinin daha basit bir formu olan laetrile sentetik olarak elde edildiğinde kanser tedavisi amacıyla kullanılmak istenmiştir. Laetrile’in kanserli hücreye gidip hidrojen siyanüre dönüşmesi ve hücreyi öldürmesi gerekmektedir. Bu sırada sağlıklı hücreler çok az zarar görecektir çünkü sağlıklı hücrelerin enzimleri laetrile’i etkisiz hale getirecek mekanizmalara sahiptir. Çalışmalar beklendiği gibi olmamıştır ve laetril’in kanserle mücadelede kullanılmasından vazgeçilmiştir (Duke, 2003). 

Amigdalin, normalde bitkinin kofullarında saklanır. Koful saldırı olmadığında hücrenin zarar görmesini engeller. Saldırı anında (ki bu, insanlar için geçerli olabilecek çiğneme, ezme ya da bitkiyi yaralama durumlarıdır) kofullardaki amigdalin serbest kalır ve enzimler yardımı ile aktive olur. 

Tüm Reklamları Kapat

Amigdalin’in hidrolizi B-glukosidaz, emülsin ve amigdalaz enzimleri yardımı ile gerçekleşir. Amigdalin ilk olarak gentiobioz’a parçalanır. Gentiobioz glikoz ve L-mandelonitril’e dönüşür. Son olarak da L-mandelonitril benzaldehite ve hidrojen siyanüre (HCN) parçalanır (Rietjens, Martena, Boersma, Spiegelenberg, & Alink, 2005).

Sütleğengillerden olan manyok ve buğdaygillerden olan sorgum bitkilerinde artan CO2 konsantrasyonunun siyanojenik glikozit üretimini arttırdığı gözlemlenmiştir. Bu durum bu bitkileri zehirli ve tüketilemez hale getirmektedir.

Teşekkür: Bu yazıyı hazırlayan Ali Kağan Akbaş'a teşekkür ederiz.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
21
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 18
  • İnanılmaz 8
  • Merak Uyandırıcı! 7
  • Bilim Budur! 6
  • Korkutucu! 6
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 5
  • Muhteşem! 3
  • İğrenç! 1
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • J. M. Diamond. (1999). Guns, Germs, And Steel: The Fates Of Human Societies. ISBN: 0393317552. Yayınevi: W. W. Norton & Company.
  • I. O. Bolarinwa, et al. (2019). Amygdalin Content Of Seeds, Kernels And Food Products Commercially. Food Chemistry, sf: 133-139. | Arşiv Bağlantısı
  • I. M. Rietjens, et al. (2019). Molecular Mechanisms Of Toxicity Of Important Food-Borne Phytotoxins. Molecular Nutrition & Food Research, sf: 131-158. | Arşiv Bağlantısı
  • J. A. Duke. (2002). Handbook Of Medicinal Spices. ISBN: 9780849312793. Yayınevi: CRC Press.
  • New Scientist. Cassavas Get Cyanide Hike From Carbon Emissions. (8 Temmuz 2009). Alındığı Tarih: 8 Nisan 2019. Alındığı Yer: New Scientist | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/05/2024 06:15:31 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/4866

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Karanlık Madde
Veri Bilimi
Uçuş
Dna
Irk
Yiyecek
Göç
Metabolizma
Kitlesel Yok Oluş
Doğa Yasası
Afrika
Araştırma
Böcek
Retrovirüs
Tümör
Taksonomik Sınıflandırma
Bebek Doğumu
Canlılık Cansızlık
Organizma
Elementler
Ekonomi
İlişki
Oyun
Mühendislik
Böcek Bilimi
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
E. Ağacı, et al. Zehirli Badem: Vahşi Bademin Karanlık Yüzü. (5 Ocak 2017). Alındığı Tarih: 27 Mayıs 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/4866
Ağacı, E., Bakırcı, Ç. M. (2017, January 05). Zehirli Badem: Vahşi Bademin Karanlık Yüzü. Evrim Ağacı. Retrieved May 27, 2024. from https://evrimagaci.org/s/4866
E. Ağacı, et al. “Zehirli Badem: Vahşi Bademin Karanlık Yüzü.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 05 Jan. 2017, https://evrimagaci.org/s/4866.
Ağacı, Evrim. Bakırcı, Çağrı Mert. “Zehirli Badem: Vahşi Bademin Karanlık Yüzü.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, January 05, 2017. https://evrimagaci.org/s/4866.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close