Evrim Ağacı
Reklamı Kapat
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Her ne kadar badem birçoklarımızın afiyetle tükettiği yemişler arasında olsa da, bademi üreten Prunus dulcis bitkisinin vahşi formlarının ölümcül olduğunu öğrenmek sizi şaşırtabilecektir. Bu sebeple tarımdan veya yemişlerden az da olsa anlayan herkes, "yanlış bademi" tüketmenin ne kadar tehlikeli olduğunu bilecektir. Sadece 3-5 adet vahşi badem tüketmek bile ölümcül olabilir! Peki nedir bu Prunus dulcis ve neden öldürücüdür? 

Prunus dulcis, yani badem, kültür bitkilerinden birisidir; yani insanlar tarafından "evcilleştirilmiş bitkiler" grubunda yer almaktadır. Badem, Erken Bronz Çağı'nda (M.Ö. 3000-2000) evcilleştirilen ve anavatanı Doğu Akdeniz olan bir türdür. Aynı zamanda muhtemelen Ürdün’den geldiği düşünülen bademlere Mısır’da Tutankhamun’un mezarında bile rastlanmıştır (Diamond, 1997). 

Her ne kadar bademden söz ederken aklınıza ilk olarak fındık, fıstık gibi diğer yemişler gelecek olsa da, bademin en yakın akrabası bunların hiçbiri değildir! Bademin evrimsel süreçteki en yakın akrabası şeftalidir! Gülgiller familyasından olan bademin yanı sıra kayısı, şeftali ve erik de zehirleyici etkiye sahip birer çekirdek içerir. 

Kültürlü bademler ölümcül olmasa da, yabani olanları zehirlidir. Evrimsel süreçte, yapay seçilim yoluyla yaban bademleri zehrinden arındırılacak şekilde insanlar tarafından evrimleştirilmiştir. Bu nedenle, yaban bademlerinden birkaçını ağzınıza atarsanız siyanür zehirlenmesi geçirebilirsiniz! 

Zehirleyici etkiyi yaratan, siyanojenik glikozitlerden olan amigdalin isimli bir kimyasaldır. Bu madde hidrolize uğradığında hidrojen siyanür açığa çıkar. Acı bademlerdeki amigdalin miktarı %5 iken kayısıda %8, şeftalide %6 ve erikte %2.5’tur (Bolarinwa, Orfila, & Morgan, 2014). Hidroliz olayı yalnızca sindirim boşluğundaki enzimler yardımı ile su varlığında gerçekleştiğinden amigdalinin damardan verilmesi öldürücü bir etki yaratmaz (Rietjens, Martena, Boersma, Spiegelenberg, & Alink, 2005). 

Badem de, birçok diğer besin maddesi gibi "kansere deva" olarak tekrar tekrar ileri sürülmüştür; ancak bademin hikayesi de, diğer tüm besinler gibi hüsranla sonuçlanmıştır. İlk kez, amigdalinin daha basit bir formu olan laetrile sentetik olarak elde edildiğinde kanser tedavisi amacıyla kullanılmak istenmiştir. Laetrile’in kanserli hücreye gidip hidrojen siyanüre dönüşmesi ve hücreyi öldürmesi gerekmektedir. Bu sırada sağlıklı hücreler çok az zarar görecektir çünkü sağlıklı hücrelerin enzimleri laetrile’i etkisiz hale getirecek mekanizmalara sahiptir. Çalışmalar beklendiği gibi olmamıştır ve laetril’in kanserle mücadelede kullanılmasından vazgeçilmiştir (Duke, 2003). 

Amigdalin, normalde bitkinin kofullarında saklanır. Koful saldırı olmadığında hücrenin zarar görmesini engeller. Saldırı anında (ki bu, insanlar için geçerli olabilecek çiğneme, ezme ya da bitkiyi yaralama durumlarıdır) kofullardaki amigdalin serbest kalır ve enzimler yardımı ile aktive olur. 

Amigdalin’in hidrolizi B-glukosidaz, emülsin ve amigdalaz enzimleri yardımı ile gerçekleşir. Amigdalin ilk olarak gentiobioz’a parçalanır. Gentiobioz glikoz ve L-mandelonitril’e dönüşür. Son olarak da L-mandelonitril benzaldehite ve hidrojen siyanüre (HCN) parçalanır (Rietjens, Martena, Boersma, Spiegelenberg, & Alink, 2005).

Sütleğengillerden olan manyok ve buğdaygillerden olan sorgum bitkilerinde artan CO2 konsantrasyonunun siyanojenik glikozit üretimini arttırdığı gözlemlenmiştir. Bu durum bu bitkileri zehirli ve tüketilemez hale getirmektedir.

Teşekkür: Bu yazıyı hazırlayan Ali Kağan Akbaş'a teşekkür ederiz.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 8
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • Bilim Budur! 2
  • İnanılmaz 2
  • Muhteşem! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Korkutucu! 1
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • J. M. Diamond. (1999). Guns, Germs, And Steel: The Fates Of Human Societies. ISBN: 0393317552. Yayınevi: W. W. Norton & Company.
  • I. O. Bolarinwa, et al. (2019). Amygdalin Content Of Seeds, Kernels And Food Products Commercially. Food Chemistry, sf: 133-139. | Arşiv Bağlantısı
  • I. M. Rietjens, et al. (2019). Molecular Mechanisms Of Toxicity Of Important Food-Borne Phytotoxins. Molecular Nutrition & Food Research, sf: 131-158. | Arşiv Bağlantısı
  • J. A. Duke. (2002). Handbook Of Medicinal Spices. ISBN: 9780849312793. Yayınevi: CRC Press.
  • New Scientist. Cassavas Get Cyanide Hike From Carbon Emissions. (08 Temmuz 2009). Alındığı Tarih: 08 Nisan 2019. Alındığı Yer: New Scientist | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 02/10/2020 01:34:13 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/4866

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Mistisizm
Uyku
Kedigiller
Hominid
Santigrat Derece
Yapay Zeka
Davranış
Beslenme Davranışları
Nobel Ödülü
Hava
Sars Mers
Evrimsel Psikoloji
Biyografi
Böcekler
Tür
Viral
Deniz
Avrupa
Çağ
Mikrobiyoloji
Psikiyatri
Doğa Yasaları
Ecza
Alkol
Hamile
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bazı insanlar, özellikle de erkekler, bilimin kadınlar için iyi bir kariyer tercihi olmadığını söylediler. Bu, beni başarılı olmak konusunda daha da azimli kıldı.”
Francoise Barre
Geri Bildirim Gönder