Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Yolunu Kaybetmiş Dişler: Dişler Yalnızca Ağızda Oluşmuyor!

Yolunu Kaybetmiş Dişler: Dişler Yalnızca Ağızda Oluşmuyor!
Maxilla ve Mandibula
Pixabay
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Dişlerin işlevlerini besinleri ezerek yutulabilir hale getirmek, çiğneyerek sindirimi daha etkin hale getirmek, sindirim enzimlerinin ağızdaki etkinliğini besinlerin yüzey alanlarını artırarak yükseltmek, konuşma sırasında fonasyonu sağlamak olarak özetleyebiliriz. Tüm bu fonksiyonlarını yerine getirmek için ağızda bulunmaları yeterli. Peki dişler başka nerelerde ve neden oluşabilir?

Diş yapısı en dıştan içe doğru mine (kök kısmında sement), dentin, pulpa olarak sıralayabiliriz. Mine, sement ve dentin hidroksiapatit kristalleri dediğimiz kalsifiye yapıdan oluşur ve büyük ölçüde kemiğe benzer. Hidroksiapatit kristalleri dişlere sertliğini verir ve dişlerin molekül yapısında eser miktarda su bulunduğundan dolayı oldukça serttir ve böylece çok büyük çiğneme kuvvetlerine dayanabilirler. Mine, vücuttaki en sert maddedir; öyle ki kemikten bile daha serttir. Bu kadar yoğun kalsifiye yapıların yumuşak dokuda gelişmeleri oldukça zor ve nadir olmasına rağmen çarpıcı örnekleri vardır.

4 aylık bebekte beyin tümörü: Beyin tümörü şüphesi ile çekilen T1 Ağırlıklı MRI ve tümörün çıkartılma anı
4 aylık bebekte beyin tümörü: Beyin tümörü şüphesi ile çekilen T1 Ağırlıklı MRI ve tümörün çıkartılma anı
The New England Journal of Medicine (NEJM)

4 aylık bebeğinin normalden daha hızlı büyüyen kafatası ailenin dikkatini çekmesini takiben doktora başvurduklarında, uzmanlar kraniofarinjiyomadan (bir tür beyin tümöründen) şüphelendi. MRI ile incelenen tümör yapısının içerisinde düzenli kalsifiye yapı izlendi. Operasyon anına kadar bu kalsifiye yapının diş olduğu bilinmiyordu. Tümör uzaklaştırıldıktan sonra bebek sağlığına kavuştu. Fakat 2014 yılında yayımlanan bu vaka raporu ilk defa pediatrik popülasyona ait bir bireyde beyin tümörüne eşlik eden diş ektopisi (ektopi: bir doku/ organın olması gerekenden farklı bir yerde, konumda, pozisyonda olması) olarak büyük ses getirdi.

Ektopik diş sürmeleri çoğu zaman baş-boyun bölgesinde karşımıza çıkar. Peki vücudumuz ağız dokusu haricinde neden ve nasıl diş üretiyor? Treacher-Collins sendromu* gibi sendromlara eşlik edebildiği gibi, izole damak yarıklarında, dudak ve damak yarığı olgularında, makrostomi olgularında prevalansı (görülme sıklığı) artar. Hastanın geçmişte aldığı bir travma, dişin sürme doğrultusunu değiştirip yolundan saptırabilir. “Diş germi” yani henüz sürmemiş, ağız yüzeyine açılmamış bir diş ve içerisinde muhafaza edildiği torba eğer enfeksiyona maruz kalırsa da sürme yolunu karıştırabilir. Ektopi ve heterotopi olguları genetik olabilir. Hastada çoğu zaman herhangi bir şikayete neden olmaz ve tesadüfi olarak tespit edilir. (*Treacher-Collins sendromu: Etkisini yüz bölgesinde gösteren ve hastanın yüzünde ciddi kusurların meydana gelmesine sebep olan kalıtsal bir hastalık).

Treacher-Collins sendromu olan bir kişi
Treacher-Collins sendromu olan bir kişi
Manna Express

Embriyogenezden itibaren kök hücreler başta özelleşmemiş, her hücreye dönüşebilme potansiyelinde olan hücrelerdir. Kök hücreler, dokuya özel hücreler haline gelir ve böylece vücutta her bir hücre, ait olduğu dokuda çoğalır yada çoğalması gerekmiyorsa görevini bu şekilde yerine getirir. Basit bir örnekle şu şekilde açıklayabiliriz: Kan kök hücresi, kemik iliğinde bir eritrosit oluşturmak için önce proeritoblasta farklılaşır, proeritroblast ise olgunlaşınca bazofilik eritroblasta, daha sonra polikromatik eritroblasta, ortokromatik eritroblasta, retikülosite ve son olarak eritrosite farklılaşır. Vücutta her hücre buna benzer aşamalardan geçerek son “olgun” halini alır.

İşte bu aşamalarda oluşacak bir hata çeşitli karmaşıklıklara yol açar. Totipotent kök hücre dediğimiz, her hücreye farklılaşabilme potansiyeline sahip hücre, aslında sperm ile yumurtanın birleşmesinin akabinde oluşan zigottur. Döllenmeyi takiben ilk 4 gün içinde oluşan her hücre totipotent kök hücredir. Beşinci günden itibaren oluşan hücreler pluripotent hücrelerdir. Pluripotent kök hücreler olgunlaşıp biraz daha özel görevler edinerek farklılaştıklarında multipotent kök hücreler adını alır.

Olgunlaştıkça, dönüşebildikleri hücre çeşidi azalan bu kök hücreler, eğer embriyonolojik yaşam veya postnatal yaşam boyunca bir yerlerde varlıklarını muhafaza ederlerse, işte o zaman hiç beklemediğimiz dokularda alakasız yapılar oluşabilir. “Teratom” dediğimiz tümör çeşidinde, totipotent kök hücrelerin başkalaşmasından oluşan karmaşık hücresel yapıları izleyebilmekteyiz. Çoğunlukla testis ve overlerde artık olarak kalan totipotent hücreler, rahimde oluşan bir dişin sırrını açıklamaya yetmektedir!

Maxiller sinüs duvarında bir osteom ve eşlik eden diş
Maxiller sinüs duvarında bir osteom ve eşlik eden diş
Heterotopik Diş Sürmesi

Yukarıda görülen vakada ise maxiller sinüste süren bir 20 yaş dişi görüyoruz. Sol üst 20 yaş dişi olması gereken yerde sürmek yerine, kafa boşluklarımızdan olan maxiller sinüste sürmeye karar vermiş olmalı. Sağ 20 yaş dişi doğru pozisyonunda sürerken, sol taraftaki diş hem yanlış yerde sürmüş hem de yine kendisi gibi oldukça kalsifiye bir yapıya eşlik etmekte.

Maxiller sinüsten çıkarılan diş ve osteom
Maxiller sinüsten çıkarılan diş ve osteom

Dişin morfolojisinin de normalden oldukça sapmış olduğunu izlediğimiz bu vakada hasta, yanağına yayılan yoğun ağrı ile uzun süre vakit geçirmiş ve ağrının başlamasından ancak 1 yıl sonra kaynağın bu diş olduğu anlaşılmıştır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Sol alt çenede (sarı kutu içerisinde) mandibular koronoid processte sürmüş ektopik bir 20 yaş dişi
Sol alt çenede (sarı kutu içerisinde) mandibular koronoid processte sürmüş ektopik bir 20 yaş dişi
Journal of Clinical and Diagnostic Research (JCDR)

Yukarıdaki vakada fazla uzaklaşmamış bir 20 yaş dişi, hastada herhangi bir şikayete neden olmadığından bulunduğu yerde öylece bırakılmasına karar verilmiş.

Burunda diş: nazal kavitede ektopik diş örneği
Burunda diş: nazal kavitede ektopik diş örneği
The Indian Journal of Medical Research

Sırası ile Endoskopik (A), Tomografi (B,C) ve postoperatif görüntülerini gördüğümüz bu ektopik diş vakası ise hastaya burun tıkanıklığı, yüze yayılan ağrı ve yüzde baskı hissi şikayetleri vermiştir. Dişin çıkarılmasını ve rinoplastiyi içeren bir operasyondan sonra hasta sağlığına kavuşmuştur.

Orbital Teratom ve Eşlik Eden Ektopik Diş : Gözde yerleşen bir tümör ve eşlik eden diş yapısı (oklar ile tümörün içeriğindeki diş gösterilmektedir).
Orbital Teratom ve Eşlik Eden Ektopik Diş : Gözde yerleşen bir tümör ve eşlik eden diş yapısı (oklar ile tümörün içeriğindeki diş gösterilmektedir).
Taylor&Francis Online

Dışarıdan bakıldığında diş gözükmese bile radyografik ve histopatolojik incelemelerde dişe rastlanılan bir vaka. “Teratom”un nadir bir çeşidini gördüğümüz bu vakada, totipotent hücrelerin diş benzeri hücrelere farklılaşmış olduğunu anlıyoruz.

Mevcut bir dişin sürme doğrultusu değişebildiği gibi, alakasız bir dokuda yepyeni bir diş oluşumu da mümkün. Vakaların tümü ilginçliğini korumakla beraber, çoğu zaman asemptomatik olması ve semptomatik halde bile diş (ve/veya eşlik ettiği tümör) uzaklaştırıldığında prognozun (hastalığın seyrinin) iyi olması sevindiricidir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 5
  • Korkutucu! 5
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • Muhteşem! 3
  • Bilim Budur! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 10/07/2020 05:58:40 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8756

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Kertenkele
Astronot
Evrim Ağacı
İnsan Evrimi
Eğilim
Sinek
Doktor
Moleküler Biyoloji Ve Genetik
Çocuklar İçin Bilim
Tehlike
Süpernova
Sahtebilim
Fotoğraf
Bağışıklık Sistemi
Sağlık
Viral Enfeksiyon
Ölüm
Virüsler
Sars Virüsü
Uzay
Salgın
Haber
Factchecking
Sağlık Örgütü
İklim
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Hayvanların insanlar gibi duyguları olduğunu düşünmek uzunca bir süre bilimsel bir tabu olmuştur. Ancak bunu yapmazsak, hem onlarda, hem de kendimizde olan temel gerçekleri kaçırabiliriz.”
Frans de Waal
Geri Bildirim Gönder