Yeni Nesiller Neden Hep Daha Uzun? İnsan Evrimi, Devleşme Yönünde mi İşliyor?

Yeni Nesiller Neden Hep Daha Uzun? İnsan Evrimi, Devleşme Yönünde mi İşliyor?
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
6 dakika
8,604 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Her ne kadar halk arasında eskiden "dev insanların" yaşadığına yönelik hatalı bir inanç olsa da, bilimsel olarak bunun tam tersi gerçektir: İnsana giden soy hattında ve özellikle de Homo sapiens türü içerisinde nesiller giderek daha uzun boylu olacak biçimde evrimleşmiştir.

Örneğin 100 yıl önce yaşamakta olan insanların çoğu şu anki modern standartlar adına "kısa" olarak niteleyebileceğimiz bir boydaydılar. 2. Dünya Savaşı civarında ülke liderlerinin boyları da oldukça kısaydı: Örneğin Winston Churchill 167 cm, Vladimir Lenin 165 cm, İsmet İnönü 169 cm boyundaydı (elbette 188 cm boyuyla Franklin D. Roosevelt gibi istisnalar yok değildi). Ancak şimdiki ülke liderlerine baktığımızda farklı bir tablo görüyoruz: Justin Trudeau 188 cm, Joe Biden 183 cm, Recep Tayyip Erdoğan 187 cm. Bu yazının yazıldığı sıralarda "en kısa lider" unvanına sahip olan İrlanda başbakanı Michael D. Higgins bile 160 santimetre boya sahiptir. Liderlerin yanı sıra, halk içerisindeki boy ortalamalarını göz önüne aldığımızda ise, son 100 yıl içerisinde yine dikkate değer bir artış gözlemlemekteyiz; buna dair daha fazla bilgiyi aşağıda vereceğiz. Peki neden giderek uzuyoruz? Yoksa evrimsel süreçte giderek "dev" mi olmaktayız?

Çevresel Faktörler Boya Nasıl Etki Eder?

Bir popülasyon içindeki boy farklılıkları yalnızca genetik çeşitlilikten etkilenmez. Eğer bir popülasyon içerisinde çevresel çeşitlilik fazlaysa, boy dağılımları da bununla beraber çeşitlenir.

Reklamı Kapat

Beslenme ve sağlık kaynaklarına tamamen eşit erişime sahip bir popülasyon içerisinde, gözlenen boy dağılımı, bize yalnızca genetik çeşitliliği yansıtacaktır. Bir popülasyon içerisinde bu kaynaklara eşit olmayan erişimse, daha varlıklı bireylerin daha iyi sağlık ve beslenmeye sahip olabileceği ve dolayısıyla daha yoksul olanlardan daha uzun olma eğiliminde olabileceği anlamına gelir; bu nedenle boy çeşitliliği artar. Başka bir deyişle, gelir eşitsizliğine bağlı kaynak temelli çeşitlilik, genetik çeşitliliğe eklenerek boy dağılımını genişletir.

18 yaşındaki insanların boy ortalamasının bir coğrafi dağılımı (2014)
18 yaşındaki insanların boy ortalamasının bir coğrafi dağılımı (2014)
Our World In Data

Mesela, 20. yüzyılda Hindistan'da bir bireyin kastı (hangi "sınıfta" yer aldığı), boyu üzerinde önemli bir etkiye sahipti. Beslenme ve sağlık kaynaklarına daha iyi erişimi olan yüksek kast üyeleri, düşük kastların üyelerinden ortalama 4,5 cm daha uzundu. E tabii nüfusun ortak genetik mirası nedeniyle, kast grupları arasındaki genetik farklılıkların bu yükseklik farkını açıklaması pek olası değildir.

Dahası, Ayuda, 1850'den 1958'e kadar İspanya'da askere alınan insanların sosyoekonomik statüsü ile boyları arasında bir ilişki tespit etmiştir: Okur yazar olan insanların, okuma yazma bilmeyenlere nazaran yaklaşık 1 cm daha uzun olduğunu ve daha az ekonomik kaynağa sahip tarım işçilerinin boyunun, daha yüksek statüdeki işçilerin boyuna göre (mesela bir avukat) ortalamada 3,6 cm daha kısa olduğunu keşfetti.

Çeşitlilik katsayısı (CV) ile ölçülen boy eşitsizliği, bu nedenle Gini katsayısı ile ölçülen gelir eşitsizliği ile pozitif olarak ilişkilidir diyebiliriz. Bu ilişki, CV'nin Gini katsayısındaki dalgalanmaları yansıttığı 20. yüzyılda Kenya'da yapılan bir çalışmada da gözlenmiştir. Bu araştırmada, ortalama boyların kabaca eşit olduğu, ancak ilkinde ikinciden daha yüksek gelir eşitsizliği olduğu Uganda ve Togo'nun boy dağılımlarını da karşılaştırdı. Artık şaşırmayacağınız şekilde, Uganda'daki boy dağılımı daha genişti.

Neden Sürekli Uzuyoruz?

Yapımı 1800’lerden önceye dayanan evlerde, kapıların ve tavanların normalden daha kısa olduğunu muhtemelen fark etmişizdir. Hatta bu evler, günümüzde ortalama boya sahip bir insan için bir hayli klostrofobik gelebilir. Şimdiki evlerimizle karşılıştırınca bu belirgin farkın nedeni, 18 ve 19. yüzyılda yaşamış insanların boy ortalamasının, 20. yüzyılda yaşayan insanlara nazaran daha kısa olmasıdır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

1800'den 1980 yılına kadar (yukarıdan aşağıya) sırasıyla Hollanda, Almanya ve Fransa'lıların boy ortalaması
1800'den 1980 yılına kadar (yukarıdan aşağıya) sırasıyla Hollanda, Almanya ve Fransa'lıların boy ortalaması
Our World In Data

Peki bu ani boy değişiminin kaynağı nedir? Yoksa giderek “dev” olmaya mı evrimleşiyoruz? Bu soruları cevaplamak adına, evrimin olması için iki şeye ihtiyaç duyduğunu hatırlamamız gerekiyor: ilk olarak, bir popülasyondaki bireyler arasındaki fiziksel ve/veya davranışsal özelliklerdeki çeşitliliğe ve bununla beraber bu özelliklerden bazılarını adaptasyon veya üremenin avantajları olarak seçmek için bir yola ihtiyaç duyar.

Örneğin, büyük ve güçlü gagaları olan ispinozlar, küçük ve yumuşak tohumların az olduğu dönemlerde büyük, sert tohumları kırmada da bir avantaja sahiptiler. Sonuç olarak, büyük gagalı kuşların küçük gagalı kuşlara göre daha iyi yeme, daha uzun süre hayatta kalma ve daha yüksek bir üreme olasılığı vardır. Gaga şekli kalıtsal (büyük ölçüde genlerden etkilenen) bir özellik olduğu için, büyük gagalı kuşlar tarafından daha başarılı üreme, ispinozları büyük gagalara yatkın hale getiren genlerin, küçük gagaları kodlayan genlerden nispeten daha büyük sayılarda gelecek nesle aktarılması anlamına gelir. Bu nedenle, gelecek nesildeki ispinoz popülasyonu, ebeveynlerinin neslindeki ispinozlardan daha büyük gagalara sahip olma eğiliminde olacaktır.

Değişimin nedeninin evrim olup olmadığını anlamak için, insan boyundaki değişimin yönünü geriye dönük olarak tahmin etmek için evrimin bu temel çalışma ilkesini kullanabiliriz: İngiltere'de yapılan bazı araştırmalardan, düşük sosyoekonomik sınıflarda doğan çocukların, zengin ailelerde doğan çocuklardan ortalama olarak daha kısa olduğunu biliyoruz. Bununla birlikte daha fakir ailelerin, ortalama olarak daha çok çocuğu olduğunu da biliyoruz.

Bu başlangıç koşulları göz önüne alındığında, evrime göre ne olmalıydı? Ortalama nüfus kısalmalıydı; çünkü popülasyondaki daha kısa bireyler, genlerini aktarmada daha başarılıydı. Ama bu olmadı; bunun yerine, nüfusun tüm kesimlerinin boyları arttı. Dolayısıyla, üreme başarısındaki farklılıkların bir popülasyonun özelliklerindeki değişiklikleri açıkladığı süreç olan doğal seleksiyon, neden daha uzun olduğumuzu açıklamaz.

Reklamı Kapat

Eğer boyumuzun uzamasına sebep olan evrim değilse, nedir? Genetikçilerin çoğu, insan boylarının özellikle son jenerasyonlarda bu kadar artmasının sebebini, çoğunlukla çocukluk dönemindeki beslenme kalitesinin son yüzyıla nazaran artmasına bağlıyor.

Neden?

İnsan boyundaki gözlenen bu artış, insanlığın başlangıcından beri sürekli olarak gözlemlenememektedir; yani bu boy artışı, genel olarak 19. yüzyılda başladı demek pek de yanlış olmaz. Aslında, iskelet incelemelerine baktığımızda, taş devrinden 1800'lerin başlarına kadar insan boyu açısından önemli bir farklılık görememekteyiz. Ayrıca, I. ve II. Dünya Savaşları sırasında, açlığın Alman sivil nüfusuna sıkça eşlik ettiği zamanlarda, çocukların boyları gerçekten de bu teoriyle öngörülebilecek şekilde düştü. Bu çocuklar, sadece savaş sonrasındaki yıllarda tekrardan eski boylarına erişebildiler.

Avrupa'daki erkek iskeletlerin boyları (1-2000)
Avrupa'daki erkek iskeletlerin boyları (1-2000)
Our World In Data

Bu tür veriler, geçici yetersiz beslenmenin neden olduğu yavaş büyümenin genellikle tersine çevrilebileceğini gösteren son araştırmalarla tutarlılık göstermektedir. Ayrıca çocukluk döneminde sürekli olarak görülen yetersiz ve kalitesiz beslenme, çocuğun boyu dışında zekasını da kalıcı bir şekilde negatif olarak etkilemektedir.

Bu durum, insanların bir gün 5 metrelik potalara smaç basabileceğini ümit edenler için, şüphesiz bir hayal kırıklığı yaratacaktır. Genlerimizin yalnızca optimal bir ortam verildiğinde neyin mümkün olduğunu belirleyen bir plan olduğunu anlayanlar içinse, boy sınırı, yaşamdaki birçok sınırlamadan yalnızca biridir ve kesinlikle bu sınırlamalardan en kısıtlayıcısı değildir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 21
  • Tebrikler! 18
  • İnanılmaz 17
  • Bilim Budur! 10
  • Merak Uyandırıcı! 9
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 6
  • Üzücü! 1
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • G. Stulp, et al. Evolutionary Perspectives On Human Height Variation. (28 Ekim 2014). Alındığı Tarih: 22 Ocak 2021.
  • Scientific American. Why Are We Getting Taller As A Species?. (29 Haziran 1998). Alındığı Tarih: 22 Ocak 2021. Alındığı Yer: Scientific American | Arşiv Bağlantısı
  • M. Roser, et al. Human Height. (01 Ocak 2019). Alındığı Tarih: 22 Ocak 2021. Alındığı Yer: Our World in Data | Arşiv Bağlantısı
  • M. Blevins. Why Are People So Much Taller Today Than Historically?. (16 Mayıs 2016). Alındığı Tarih: 22 Ocak 2021.
  • M. Park. How Humans Have Changed In Height In The Last 100 Years. (26 Temmuz 2016). Alındığı Tarih: 22 Ocak 2021. Alındığı Yer: CNN | Arşiv Bağlantısı
  • NCD Risk Factor Collaboration (NCD-RisC), et al. (2016). A Century Of Trends In Adult Human Height. eLife Sciences Publications, Ltd. doi: 10.7554/eLife.13410. | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/09/2021 01:18:47 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10011

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Şempanze
Factchecking
Psikiyatri
Irk
Evrimsel Biyoloji
Diyet
Covid-19
Koaservat
Santigrat Derece
Hayvan Davranışları
İletişim
Pandemi
Doğru
Ölümden Sonra Yaşam
Kedigiller
Deprem
Samanyolu Galaksisi
Hamilelik
Meteor
Moleküler Biyoloji
Böcekler
Genler
Cinsiyet Araştırmaları
Atom
Bilişsel
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın