Yapay Zekâ İlişkilerimizde Daha Fazla Rol Oynadıkça Gerçek Samimiyet Kayboluyor mu?

Flört uygulaması Hinge'in CEO'su geçtiğimiz günlerde, kendini ifade etme konusunda özgüven eksikliği çeken Z kuşağının aşkı bulmak için yapay zekâya ihtiyaç duyduğunu öne sürdü. Görünüşe göre, yapay zeka araçları olmadan gençlerin gerçekte kim olduklarını ifade etmekte zorlanacakları düşünülüyor.

Yapay zeka destekli ilişki uygulamalarının heyecan verici yükselişi ve henüz tam olarak anlaşılamayan sosyal etkilerinden, çevrim içi flört dünyasında devrim vaat eden şirketlerin iddialarına kadar geniş bir tabloyla karşı karşıyayız. Samimiyetin yapay zekâ aracılığıyla yönetilebileceği her alanda, insanları bu teknolojiyi kullanmaya teşvik eden bir pazar oluşmuş durumda.

Sohbetlerimizi daha eğlenceli veya profillerimizi daha çekici hale getirmek için üçüncü taraf yapay zeka uygulamaları giderek daha fazla kullanılıyor. İnsanlar, insan ilişkilerinde kendilerini geliştirmek için özel olarak tasarlanmış araçlardan faydalanıyor. Hatta ilişkilerindeki çatışmaları yönetmek veya sosyal hayatlarını yönlendirmek için ChatGPT gibi halihazırda var olan sohbet botlarını kullananların sayısı da azımsanmayacak seviyede.

Yapay Zekânın Özel Hayatımıza Girişi ve Riskleri

Yapay zekânın özel hayatımızı nasıl şekillendirdiğini anlamak, günümüz aşk ve ilişki araştırmacılarının temel odak noktalarından birini oluşturuyor. Başlangıçta yapay zekânın olası kullanım alanlarının ahlaki boyutunu keşfetmeye yönelik teorik bir tartışma olarak başlayan bu konu, kısa sürede akademik ortamlara ve günlük yaşam pratiklerine taşındı. Makalenin orijinal yazarının aktardığı bir anıya göre, bir üniversite öğrencisi kız arkadaşıyla yaşadığı bir tartışmayı çözmek için bir yapay zekâ modelinden yardım aldığını belirtmişti. Öğrenci bu aracı bir arkadaş gibi gördüğünü ve karşı tarafın bakış açısını daha iyi anlamasına yardımcı olduğunu ifade ediyordu.

Yapay zekâ, kişinin kendi duygularını daha net bir şekilde ifade etmesine ve zorlu bir konuşmanın provasını yapmasına olanak tanımıştı. Flört etmeye, arkadaş edinmeye, aile içi gerilimleri yönetmeye veya ruh sağlığını iyileştirmeye çalışırken destek almak için bu araçları kullanma fikri çoğumuza oldukça cazip gelebilir.

Ancak bu cezbedici araçlara karşı temkinli yaklaşmamızı gerektiren bariz nedenler bulunuyor. En azından uzun vadeli etkilerini daha iyi anlayana kadar dikkatli olmamızda fayda var. Uzmanlar yapay zekânın tavsiye verirken ne kadar isabetli olabileceği konusunda endişe taşıyor. Bu araçlar ve modeller; insanlara, onların nasıl etkileşim kurduğuna ve sağlıklı bir samimiyetin nasıl görünmesi gerektiğine dair bir dizi ön yargıyı yansıtan verilerle eğitiliyor. Ayrıca, en mahrem hayatımızı teknoloji şirketleriyle paylaşmanın getirdiği uzun süredir devam eden gizlilik riskleri de bulunuyor.

Samimiyetin Doğası ve Merak Duygusu

Dikkatli olmamızı gerektiren daha az belirgin ancak çok daha önemli başka nedenler de mevcut. Bunlar doğrudan samimiyetin kendi doğasıyla ilgilidir. Yapay zekânın samimiyeti yönetmek ve şekillendirmek için normalleştirilmesi, kuvvetle muhtemel insanın kendine ve karşısındakine duyduğu merakı aşındırıyor. Özel hayatı önceden kurgulamaya çalışmak, etkileşimleri şekillendirip yontmak ve anlaşmazlıkları ya da duygusal sürtüşmeleri daha başlamadan savuşturmak ciddi riskler taşıyor. Bu çabalar, o an içinde ne düşündüğümüzü, ne hissettiğimizi ve ne istediğimizi keşfetme arzumuzun yerini alabilir.

Kontrolü elde tutmanın cazibesi, merakın getirdiği faydaları ve zevki gölgede bırakıyor. Ampirik araştırmalar meraklı insanların daha az düşmanca davrandığını, bilinmeyene karşı daha açık olduğunu ve başkalarının konuşmasına izin vermeye daha istekli olduğunu gösteriyor. Üstelik merak, güç dengesizliklerinin aşırılıklarından kaçınmamıza da yardımcı oluyor. Bunların tamamı samimiyetin inşasında kritik rol oynayan faktörlerdir.

Duygusal Becerilerin Körelmesi

Samimiyete aracılık edecek yapay zeka araçlarına kolayca erişebilmek, özel hayatın kendisine dair son derece basitleştirilmiş bir anlayışa kapılmayı kolaylaştırıyor. Örneğin flört etmek başarılı olunması gereken bir iş, sohbet mükemmelleştirilmesi gereken bir beceri ve tartışmalar da kazanılması gereken birer yarışma olarak görülme riski taşıyor. Oysa samimiyet, karşılıklı memnuniyete ulaşılana kadar konuşma girdilerinin alınıp verildiği bir oyundan çok daha fazlasıdır. Samimiyet karmaşık, dinamik, bedensel ve öngörülemez bir süreçtir. Gerçek samimiyet önceden yazılmış bir senaryo değil, tamamen doğaçlamadır.

Bazı araştırmacılar yapay zekâ araçlarının bu karmaşık doğaçlama için ihtiyacımız olan becerileri edinmemize yardımcı olduğunu iddia edebilir. Ancak mevcut veriler ışığında bu durum pek de doğru görünmüyor. Tıpkı yapay zekânın iş yerlerinde beceri kaybına yol açtığı veya insanları problemler üzerinde eleştirel düşünme konusunda zayıflattığı görüldüğü gibi, samimiyet konusunda da bir beceri kaybına neden olacağından endişe etmeliyiz. Arzuladığımız samimiyeti hayal etmek, bunun peşinden gitmek ve onu sürdürmek için gereken yeteneklerimiz zamanla aşınabilir.

Romantik faillik olarak adlandırılabilecek bu beceriler, ancak eyleme geçerek inşa edilir ve sürdürülür. Ne kadar çok tavsiye alırsanız alın ya da ne kadar çok flört cümlesi ezberlerseniz ezberleyin, hiçbir şey kendinizi o eylemin içinde deneyimlemenin yerini tutamaz. Zor konuşmalar yapmak, risk almak, hamle yapmak ve duygularımızı doğrudan ifade etmek, failliğimize paha biçilmez faydalar sağlar.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Neden Desteğe İhtiyacımız Var?

Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.

Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.

Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.

Destek Ol

Analog Samimiyeti Kucaklamak

Konunun bir de estetik boyutunu göz önünde bulundurmalıyız. Özel hayatımızın, üretken yapay zekanın tercih ettiği o homojen, yavan ve kültürel nüanslardan yoksun tona bürünmesini gerçekten istiyor muyuz? Özgürlükçü filozof John Stuart Mill'in "yaşam deneyleri" olarak adlandırdığı yaklaşımı kucakladığımızda hayat çok daha iyi ve zengin bir hale gelir. Keşfetmek, tutarsızlık, oyunbazlık ve kendini ifade etmenin verdiği haz her zaman kutlanmalıdır. İnsani yanımız ve karşımızdakine verdiğimiz değer, ne ilettiğimiz kadar nasıl iletişim kurduğumuzda da gizlidir.

Yapay zekâ araçlarıyla özel hayatımıza aracılık etmek isteyen şirketlerin temel vaadi, bizi flört pazarında daha verimli ve başarılı hale getirebilmektir. Ancak bu çerçevelemeye direnmek zorundayız. Etkili sokak fotoğrafçısı Daniel Arnold'a, neden daha kolay ve anında sonuç veren dijital kameralar kullanmak yerine hala filmli fotoğraf çekmeyi tercih ettiği sorulmuştu. Arnold bu soruya şu çarpıcı yanıtı vermişti: "Dijital fotoğrafçılık başarıyla yapılan bir sohbettir, analog fotoğrafçılık ise başarısızlıkla yapılan bir sohbettir."

Filmli fotoğraf çekmek, kişinin "aşırı titiz veya hesaplı" olamayacağı anlamına gelir. Bunun yerine anı yaşamalı, harekete geçmeli ve olayların nasıl geliştiğini bizzat görmelidir. İşte tam da bu nedenle, araya yapay zekâyı sokmadan, tamamen analog bir samimiyeti kucaklamamız gerekiyor. Birine yaklaşmadan önce pratik yapma, üzerinde oynama ve ince ayar yapma yeteneğinden vazgeçip akışına bıraktığımızda, samimiyetin o gerçek macerası nihayet başlayabilir.