Evrim Ağacı
Reklamı Kapat
Reklamı Kapat

Bu yazı, Science Daily isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu haber 2 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Kolu çekerek beş kişinin hayatını kurtarmak için tramvayı o bir kişinin üzerine yönlendirir miydiniz? Peki bu seçeneklerin anadilinizde veya konuştuğunuz yabancı dilde sunulup sunulmadığı bir şey değiştirir mi?

Chicago Üniversitesi’nden psikologların yaptığı bir çalışmaya göre, kişi, seçimlerini anadili yerine bir yabancı dilde yaparsa, tercihini o bir kişiyi feda etmekten yana kullanması daha olası. Psychological Science’ta yayımlanan bir makalede araştırmacılar bu olayın nedenini çözmeye çok yaklaştılar. Araştırmada görevli psikoloji profesörü Boaz Keysar, konu hakkında şunları söylüyor:

Şimdiye kadar yabancı dil kullanmanın düşünceyi nasıl etkilediğini anlamaya çalıştık. Bu konuya çeşitli açıklamalar getirebiliyorduk fakat hiçbiri doğrudan test edilmemişti. Bu çalışma, kanıtları ile bu olayın nedenini açıklıyor.

Keysar ve ekibi, kişinin tramvay ikilemi karşısında vereceği kararın, kökleşmiş olan bir tabuyu yıkmaktan duygusal olarak kaçınmadaki bir azalmadan dolayı mı, yoksa kişinin karar verirken çoğunluğun iyiliğini daha ön plana çıkartan faydacı bir algıya kapılmasından dolayı mı (veya belki de ikisi birden) gerçekleştiğini bulmaya çalıştılar. Başyazar Sayuri Hayakawa şöyle belirtiyor:

Yabancı dilde iletişim kuran insanların, (anadilde yapılacak tercihe kıyasla) çoğunluğun iyiliğine daha fazla önem atfetmediklerini ve en üst düzeyde yarar sağlayacak seçimler ile çatışan tabuları yıkma konusunda daha az isteksiz davrandıklarını saptadık.

Aralarında Pompeu Fabra Üniversitesi’nden Albert Costa ve Joanna Corey’in de bulunduğu araştırmacılara göre, yabancı dilde iletişim kurmak insanlarda duygusal bir mesafeye sebep oluyor ve bu mesafe sayesinde kişiler, daha fazla yarar sağlayan davranışı seçebiliyorlar. Keysar bu konuyla ilgili şunları söylüyor:

Çok şaşırtıcıydı. Aradaki bu farklılığın, kişilerin kamu yararını ne kadar önemsedikleri ile ilgili olduğunu düşünüyordum. Fakat durum hiç de öyle değilmiş.

Yapılan başka araştırmalara göre yabancı dilde iletişim kurmak insanların daha yarar odaklı düşünmesine neden oluyor. İnsanlar yabancı bir dilde konuşurken yavaşlarlar ve anlamaları için konsantre olmaları gerekir. Böyle bir durumda kişi, daha rasyonel düşünerek, beş kişinin hayatını kurtarmanın o bir kişiyi feda etmemekten daha ağır bastığı sonucuna varır.

Fakat Keysar, kendi tecrübelerine dayanarak duygunun da bu süreçte önemli bir işleve sahip olduğu sonucuna vardı. İngilizce konuştuğunda, kendi anadili olan İbranice’de olduğu gibi içsel bir yankılanma duyamıyordu. Anadilinde olduğu kadar duygularla içli dışlı olamıyordu. Aynı şeyi iki dil bilen birçok insan da yaşıyordu ve çeşitli araştırmalarda bu olay doğrulanmıştı. Hayakawa şöyle söylüyor:

Anadilinizi ailenizden, arkadaşlarınızdan, televizyondan edinirsiniz. Diliniz artık duygularla bir bütün haline gelir.

Fakat yabancı diller genellikle hayatınızın ilerleyen yıllarında sınıflarda öğretilir ve anadilinizde olduğu kadar duygularınıza, bunlar arasında kaçınmacı duygular da vardır, tam anlamıyla seslenmeyebilir. Burada karşımıza çıkan sorun şudur: Hangi karar süreci bahsettiğimiz davranışa yol açar; “daha yarar odaklı” olanı mı yoksa “daha az duygusal” olanı mı? Buna hangisinin neden olduğunu saptamak için psikologlar Utah Üniversitesinde öğretim üyesi olan David Tannenbaum ile birlikte çalıştılar.

Tannenbaum, süreç ayırma işlemi olarak adlandırılan bir teknikte uzman. Bu teknik sayesinde karar verme sürecinde yer alan çeşitli faktörlerin önemli noktaları belirlenebiliyor. Makalede, aralarında anadili İngilizce, Almanca ve İspanyolca olan altı farklı gruba odaklanan altı farklı çalışma yer alıyor. Her grup diğer dillerden de birini konuşabiliyor, böylece tüm kombinasyonlara eşit bir şekilde ulaşılabiliyor. Deney boyunca gruptaki insanlardan rastgele olarak kendi anadillerini veya ikinci dillerini kullanmaları isteniyor.

Katılımcılara, sistematik olarak belirlenmiş çeşitli senaryolar okutuluyor. Örneğin, beş kişinin hayatını kurtarmak için bir kişiyi feda etmek yerine, beş kişiyi küçük yaralanmalardan kurtarmak için yine o kişiyi feda edip etmeyecekleri soruluyor. Kişiyi öldürme konusundaki tabu yine aynı, fakat olayın sonuçları değişkenlik gösteriyor. Hayakawa şöyle diyor:

Elinizde bu tarz senaryolardan yeterince varsa, insanların hangi unsurlara dikkat ettiğini ölçmeye başlayabilirsiniz. Yabancı dilde seçim yapan insanların, kurtarılacak hayatlara ayrıca dikkat etmediklerini ve bu tarz yapılaşmış kuralları çiğnerken daha rahat olduklarını saptadık. Yani, akıl mı kalp mi sorusunu sorduğumuzda yabancı dil kullananların kalbi seçtiklerini söyleyebiliriz.

Araştırmacılar bunun nedeni araştırıyorlar. Yabancı bir dil kullanmak, yapılan davranışların sonuçlarının zihindeki görüntüsünü mü köreltiyor? Böylece o kişiyi feda etmeye yönelik istekleri daha da artırıyor diyebilir miyiz? Yabancı dil kullanımının anıların zihindeki görüntülerini etkilediğinde ortaya çıkan farklılıklar, daha az zihinsel betimlemeler yapılmasına mı neden oluyor?

Araştırmacılar deney sonuçlarının gündelik yaşamdaki sayının fazla olduğu olaylarda uygulanıp uygulanmadığını da araştırıyorlar. Keysar’ın ekibinin İsrail’de başlattığı bir başka çalışma, bir barış görüşmesinde tarafların ortaya konulan teklifleri, kendi dillerinde mi yoksa anlaşmaya çalıştıkları karşı tarafın dilinde mi değerlendirdiğini ve buradan doğabilecek farklılıkları araştırmaya odaklanıyor. Keysar, ayrıca, yabancı bir dili konuşan doktorların verdikleri kararlarda kullanılan dilin etki edip etmediğini de öğrenmek istiyor ve şöyle diyor:

Tıbbi karar verme süreçleri arasındaki farklılıkları, kullanılan dilden yola çıkarak tahmin edebiliriz. Bazı durumlarda güçlü bir duygusal sorumluluk duyabilirsiniz, bazılarında ise duymazsınız.
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Science Daily | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/10/2020 05:58:51 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/5239

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
İnsanlar
Tüyler
Çiftleşme
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
Yaşam
Hayvanlar
Etik
Genetik Müdahale
Mers
Solunum
Ay Görevleri
Tutarlılık
Habercilik
Güneş
Hastalıkların Tedavisi
Nöron
Sinir Sistemi
Yıldız
Ornitoloji
Tedavi
Mistik
Salgın
Canlılık Ve Cansızlık Arasındaki Farklar
Sars
Böcek
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Evren’i bizim olmasını istediğimiz şekliyle değil de, gerçekten olduğu gibi anlayabilmek, bilgeliğin ilk adımıdır.”
Bertrand Russell
Geri Bildirim Gönder