Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Vikingler Üzerinde Yapılan En Kapsamlı Genetik Araştırma, Popüler Kültürde Yaratılan Klasik Viking Algısının Hatalı Olduğunu Gösteriyor!

Vikingler Üzerinde Yapılan En Kapsamlı Genetik Araştırma, Popüler Kültürde Yaratılan Klasik Viking Algısının Hatalı Olduğunu Gösteriyor!
8 dakika
17,651
  • Kültürel Tarih
  • Antik DNA
Tarihi Geçmiş Haber

Bu haber 2 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Nature dergisinde yayınlanan Viking Dünyasının Popülasyon Genomiği başlıklı makalede, Viking Çağı'nda (750-1050 yılları arasında) Avrupa'dan Grönland'a kadar yayılan İskandinavya popülasyonlarına ait 442 insan genomunun analizi yapıldı ve bu veriler, Vikingler'den önce yaşamış 1000 insana ait bulgular ve günümüzde yaşayan 3.855 kişiden alınan genomlarla kıyaslandı.[1] Bu araştırma sonucunda, Viking Çağı'nda İskandinavya yönlü gen akışının güneyden ve doğudan olduğu anlaşıldı. Bu süreçte İngiltere'ye Danimarka'dan, Baltık Denizi bölgesine İsveç'ten; İrlanda, İzlanda ve Grönland'a Norveç'ten göçler olduğu görüldü. Bu durum, Viking Çağı'ndaki İskandinavya toplumlarının diğer Avrupa ülkelerinden de dikkate değer miktarda gen aldığını gösteriyor.

Bu durum, popüler kültürde yaratılan tek tip, "sarışın veya kızıl sakallı, sadece denizlerde dolaşan" Viking algısının doğru olmadığını gösteriyor. Vikingler çok daha karmaşık bir popülasyon yapısına sahiplerdi, çok geniş topraklara yayılmışlardı ve dolayısıyla "Viking" olarak tanımlanan bireyler, çok geniş bir fiziksel çeşitliliğe sahiplerdi. Bu bakımdan, çeşitlilik bakımından, diğer insan toplumlarından pek farklı değillerdi; hatta yapılan çalışmalar, koyu kahverengi saç renginin Vikingler'de oldukça yaygın olduğunu gösteriyor. Cambridge Üniversitesi ve Kopenhag Üniversitesi'nden Prof. Dr. Ekse Willerslev şöyle diyor:[2]

Bu Reklamı Kapat

Vikingler sarışın İskandinavlar ile sınırlı değildi. Genetik olarak da bunu görebiliyoruz; saf bir İskandinav toplumu değillerdi. Viking olmak, saf bir şekilde etnik bir olgu değildi, daha ziyade İskandinav olsanız da, olmasanız da edinebileceğiniz bir yaşam biçimiydi.

Bir diğer deyişle, günümüzde her ne kadar Vikingleri iri sakallı, Avrupa kıyılarını yağmalayan tek bir kitle olarak görmeye meyilli olsak da, Vikingler kendilerini muhtemelen böyle görmüyorlardı. Daha ziyade yağmalamak, ticaret yapmak, balık tutmak ve yayılmak için yelken açan, çok sayıda farklı alt gruptan oluşan bir topluma sahiplerdi. Bu grupların her birinin ortak bir kültürü vardı; ancak ortak bir kimliği yoktu.[3]

Makalede, Tunç Çağı'ndan (MÖ 2400) Erken Modern Dönem'e (MS 1600) kadar yaşamış, büyük kısmı Viking Dönemi'nden olan 442 bireye ait genom dizilendi. Bu, antik genom çalışmaları için oldukça büyük bir sayı olması bakımından çarpıcıdır; öyle ki, uzmanlar bunun "tarihte bugüne kadar Vikingli iskeletler üzerinde yapılmış en büyük DNA analizi" olduğunu iddia ediyorlar.[4] Araştırmaya dahil edilen iskeletlerin sahiplerinin vakt-i zamanında yaşadıkları dönemler ve coğrafyalara bağlı dağılımları aşağıda görülebilir.

Bu Reklamı Kapat

Nature

Araştırmaya dahil edilen toplumlar arasında, Sami ve Avrupa kökenli insanlar da bulunmaktadır. Örneğin Asya kökenli ren geyiği çobanları olan Sami toplumların Vikingler'e karşı agresif olduğuna dair arkeolojik kayıtlar bulunmaktadır.[5] Oslo'daki Kültürel Tarih Müzesi'nde arkeolog olan Cat Jarman şöyle diyor:[6]

Bu kimlikler genetik veya etnik değildir. DNA sayesinde bunlara dair yedek verilerimizin olması gerçekten çok önemli.

Yaygın kanıya göre, Viking Çağı bireyleri, Avrupa Tunç Çağı ve sonrasındaki toplumlardan genetik olarak çok da farklı değillerdir; ancak detaylı bakıldığında, aslında aralarında farklılaşmalar olduğu görülebiliyor. Bu detayları tespit etmek önemli, çünkü popülasyon yapısını ve topluluklar arasındaki ilişkiyi bu şekilde tespit edebiliyoruz. Örneğin, bu çalışma sayesinde, uzunca bir süredir şüphelenildiği gibi, Vikingler'in sadece yağmacı bir doğası olmadığını, aynı zamanda stabil ticaret ilişkileri de kurabildiklerini göstermektedir.

Bu görseli, kabaca noktaların birbirine uzaklığına bakarak yorumlayabilirsiniz. Arkadaki gri noktalar daha önceden genetik yapısı bilinenler, öndeki renkliler ise Vikingleri de içeren yeni örnekler.
Bu görseli, kabaca noktaların birbirine uzaklığına bakarak yorumlayabilirsiniz. Arkadaki gri noktalar daha önceden genetik yapısı bilinenler, öndeki renkliler ise Vikingleri de içeren yeni örnekler.
Nature

Tarihsel olarak Vikingler'den önceki dönem Demir Çağı olarak bilinmektedir. Toplumun Demir Çağı'ndan sonra çok büyük değişimler göstermemesi, genetik süreklilik olduğu anlamına gelir. Araştırmaya göre, genel olarak Vikingler'de belli bir süreklilik mevcuttur. Vikingler'in bir kısmı İngiliz, bir kısmı İskandinav Demir Çağı gruplarına benzemektedir (örneğin İngiltere'deki Vikingler Danimarka'dan buraya göç etmiştir); ancak başka gruplarla da karışmalar yaşanmıştır. Dolayısıyla, evet, Vikingler'de "kabaca" genetik süreklilik var diyebiliriz. Bu sonuç, arkeolojik verilerle de uyumludur.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Fakat yeni çalışma, aynı zamanda İskandinav olmayan toplumlardan Vikingler'e yoğun bir gen akışı olduğunu da göstermektedir. Viking Çağı arkeolojisi alanında uzman olan, York Üniversitesi'nden Dr. Steve Ashby şöyle diyor:[2]

Bu araştırma, Vikingler Çağı'ndaki göçler ve ticaret konusunda uzun bir süredir şüphelenilenleri doğrulamaktadır. Ama aynı zamanda bazı taze fikirler de ortaya koyuyor: Örneğin güney Avrupa ve Asya'dan Vikingler'e akan genler çarpıcıdır. Bu bulgu, o dönemde de toplumlar arasında sıkı bir bağlantı olduğunu göstermektedir. Araştırmada ayrıca İskandinavya'nın kendi içinde temas ve yalıtımlar konusunda önemli bulgular bulunmaktadır. Vikingler'in yağmacı ordularının kimlerden oluştuğuna dair çok önemli bilgilere erişmemizi sağlamıştır.
Bu görselde de aslında yukarıda bahsettiğimiz ayrıntıları görüyorsunuz. UMAP analizi o detayları görselleştirmede oldukça iyi bir yöntem. Anadolu Tunç Çağına doğru kayan sarı elmaslar İtalya Orta Çağından, dolayısıyla beklenen bir durum.
Bu görselde de aslında yukarıda bahsettiğimiz ayrıntıları görüyorsunuz. UMAP analizi o detayları görselleştirmede oldukça iyi bir yöntem. Anadolu Tunç Çağına doğru kayan sarı elmaslar İtalya Orta Çağından, dolayısıyla beklenen bir durum.

Bu çalışmanın en dikkat çekici taraflarından birisi, birtakım yeni istatistiksel yöntemler kullanmış olmasıdır. Yeni yöntemlerin geliştirilmesi, ileri doğru toplumların tarihini daha iyi anlamamız açısından çok önemlidir. Bu yöntemlerin sonuçlarını, arkeolojik verilere karşı test ederek, daha isabetli yöntemler geliştirmemiz mümkün olur.

Araştırmanın sonuçlarına göre, Viking gruplarının içindeki genetik çeşitlilik, iç kısımlarda ve kuzeyde daha düşükken, deniz civarındaki toplumlarda artmaktadır. Bu durum, deniz ticaretinin etkileşimi artırdığını gösteren bir faktör olarak görülmektedir. Unutmamak gerekiyor ki Gotland ve Öland, Roma Dönemi'nde deniz ticaretinde önemli bir yere sahipti. Bu durum, genetik yapılarına da yansımış gibi görünmektedir. Genetik verilere bakarak, çeşitliliğin zaman içerisinde arttığı görülüyor, yani zamanla, Vikingler'in diğer popülasyonlarla etkileşimi de artmıştır. Bu bakımdan, denizin insan evrimindeki önemi daha net anlaşılabilir. Nottingham Üniversitesi'nde Viking araştırmaları profesörü olan Dr. Juditch Jesch şöyle diyor:[2]

Bu bulguların tarih kitaplarını yeniden yazmasını beklemiyoruz. Zaten Vikinglerle ilgili halk arasında süregelen renkli popüler mitlerin birçoğunu uzun bir süre önce terk ettik. Yeni araştırmalar, Viking çağındaki hareketlilik dönemlerine, İskandinavya'daki toplumların çok farklı yönlere doğru göçlerine ve geri göçlerine odaklanıyor. Bu sırada Vikingler'in diğer halklarla, dillerle ve kültürlerle karşılaşıp, onlarla etkileştiklerini zaten biliyoruz. İşte bu nedenle bu Vikinglere diyaspora adını veriyoruz.

Arkeologlar çok uzun bir süredir birçok kültürel fikrin İskandinavya'ya Danimarka bağlantısı üzerinden ulaştığını zaten ileri sürüyorlardı. Danimarka'dan Norveç ve İsveç'e doğru akan bu gen akışının, kültürel difüzyon bakımından ne anlama geldiğine yönelik yeni araştırmaları sabırsızlıkla bekliyoruz. Örneğin bu akış, insanların hareketleri sonucunda mı oldu, yoksa işin içinde başka süreçler var mı?

Bu Reklamı Kapat

Nature

Vikinglerin popülasyon yapısının oldukça karmaşık olduğu da görüldü. Uzmanlar, Viking toplumlarında 4 farklı bileşene sahip olduğunu düşünüyor: Bunları "İsveç-benzeri", "Norveç-benzeri", "Danimarka-benzeri" ve "Kuzey Atlantik-benzeri" olarak isimlendiriyorlar. Viking göçlerinde, doğuya doğru göçler daha çok İsveç-benzeri genetik bileşen taşırken, İzlanda, İrlanda, Grönland ve Man Adalarına doğru yayılanlar daha çok Norveç-benzeri bileşenleri taşımaktadır. Bugünkü İngiltere'de ise daha çok Danimarka-benzeri bileşen görülmektedir. Yine de, bunların mutlaka istisnaları bulunmaktadır. Dolayısıyla daha karışık grupların hareket ettiğini söylemek mümkündür.

Ayrıca bu çalışmadaki bazı bireylerin Piktlerden olduğu görülmüştür. Piktler, Kelt halklarından birisidir. Ancak bunlar da İskandinav gömü biçimiyle gömülmüşlerdir. Uzmanlar, bunların muhtemelen araya karışmış bireyler olduğunu düşünmektedirler. Buradan yola çıkarak, Viking kimliğinin sadece İskandinav kökenlilerle sınırlı olmadığını ileri sürmektedirler.

Araştırma sırasında ilginç detaylara da rastlandı: Örneğin Estonya'nın Salme ilçesinde bulunan kalıntılarda, 41 erkeğin öldürülüp bir arada gömüldüğü görüldü. Araştrımacılar bu kalıntıların, muhtemelen meşhur deniz savaşlarında öldürülmüş yüksek rütbeli askerlere ait olduklarını düşünüyorlar. Bu kalıntılar, yazılı belgelerde geçen ilk deniz savaşlarından 50 yıl daha erkene tarihlendirilmektedir.

Bu 41 kişinin hepsinin birbirine benzer genetik profili olduğu görüldü. Bu durum, onların muhtemelen aynı şehirden geldiklerine işaret ediyor. Bunların 4 tanesi kardeş ve yan yana gömülmüşlerdir. Veri setinde bulunan, birbirinden yüzlerce kilometre uzakta gömülmüş iki bireyin de kuzen olduğu anlaşılmıştır. Anlayacağınız, tıpkı 2. Dünya Savaşı'nda olduğu gibi, Vikingler'in savaşlarında da yakın akrabalar, birbirlerinden tamamen habersiz bir şekilde hayatlarını kaybetmişlerdir.

Bu Reklamı Kapat

Son olarak, araştırmanın bulgularına göre bugün İskandinavya toplumlarında hala Vikinglerin genetik etkisi mevcuttur; ancak İskandinavya dışında bu etki çok azdır. Ayrıca araştırmada bazı ilginç ve henüz açıklanamamış noktalara da rastlanmıştır: Örneğin Grönland'da keşfedilen iskeletler arasında, günümüzde Norveç olarak bilinen coğrafyadan gelen İskandinav erkekleri ve İngiliz Adaları olarak bilinen bölgeden gelen kadınlar olduğunu ortaya çıkarmıştır. Bu kadınlarda İngilizler ile ilişkilendirilen genler vardır; ancak bunu arkeolojik kayıtlarda görememekteyiz.[6] Bu soru işaretlerinin giderilmesi, yepyeni keşifleri açığa çıkaracaktır.

Bir diğer gizem, Amerika kıtasına ulaşan Vikingler ile ilgilidir. Buralardan çıkarılan iskeletler, genomik analiz için uygun miktarda kalıntı barındırmamaktadır. Bu nedenle Amerika'ya ilk defa ulaşan Avrupalılar'ın kimliği halen bir gizem konusudur. Buna ek olarak Vikingler, doğuda bugünkü Rusya topraklarına kadar ulaşmışlardır ve buralarda yeni toplumların kurulmasına ön ayak olmuşlardır. Ancak bunların kökenlerine yönelik konular, politik olarak oldukça tartışmalıdır ve daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır.

Özetle, bu araştırma sonucunda Vikingler'in oldukça karışık (heterojen) bir toplum olduğu anlaşıldı. Bu çalışma, Ukrayna'dan İtalya'ya, İskandinavya'dan Grönland'a oldukça kapsamlı bir örneklem içermektedir ve Vikingler'e dair birçok soruyu cevaplama imkanı sunmuştur. Vikingler, kendi dönemlerinde gerçekten geniş bir coğrafyaya yayılmışlardır; ama sonrasında bu sınırları daralmıştır. Kendilerinden önceki toplumların izlerini taşısalar da, yine de başka bölgelerle etkileşmiş, genetik olarak karışmalar yaşamışlardır. Kapsamlı deniz ticareti genetik yapılarına da yansımıştır.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 26
  • Merak Uyandırıcı! 14
  • Muhteşem! 6
  • Bilim Budur! 6
  • İnanılmaz 4
  • Umut Verici! 2
  • Güldürdü 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ A. Margaryan, et al. (2020). Population Genomics Of The Viking World. Nature, sf: 390-396. doi: 10.1038/s41586-020-2688-8. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b c Nicola Davis. Dark Hair Was Common Among Vikings, Genetic Study Confirms. (16 Eylül 2020). Alındığı Tarih: 21 Eylül 2020. Alındığı Yer: The Guardian | Arşiv Bağlantısı
  • ^ T. Wu. Sweeping Dna Survey Highlights Vikings' Surprising Genetic Diversity. (18 Eylül 2020). Alındığı Tarih: 21 Eylül 2020. Alındığı Yer: Smithsonian Magazine | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. Gorman. The Vikings Were More Complicated Than You Might Think. (16 Eylül 2020). Alındığı Tarih: 21 Eylül 2020. Alındığı Yer: The New York Times | Arşiv Bağlantısı
  • ^ A. Curry. ‘Viking’ Was A Job Description, Not A Matter Of Heredity, Massive Ancient Dna Study Shows. (16 Eylül 2020). Alındığı Tarih: 21 Eylül 2020. Alındığı Yer: Science | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b K. N. Smith. Ancient Dna Sheds Light On Viking Origins, Travels. (16 Eylül 2020). Alındığı Tarih: 21 Eylül 2020. Alındığı Yer: Ars Technica | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 04/10/2022 17:19:30 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9369

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Astronot
Regülasyon
Kütleçekimi
Tarih
Teori
Orman
Transkripsiyon
Astrofotoğrafçılık
Uçuş
Parazit
Albert Einstein
Mikroevrim
Küresel
Zihin
Genetik
Toplum
Doğa Olayları
Eşeyli Üreme
Fosil
Hormon
Hidrotermal Baca
Savaş
Balık
Yüz
Canlılık Cansızlık
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.