Üst Sınıftan Olan İnsanlar, Etik Dışı Davranışlara Daha Yatkınlar!

Üst Sınıftan Olan İnsanlar, Etik Dışı Davranışlara Daha Yatkınlar!
Yazar National Science Foundation Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
4 dakika
5,315 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Berkeley'deki Kaliforniya Üniversitesi ile Kanada'daki Toronto Üniversitesi'nde yapılan bir dizi araştırma, durumu iyi olanların pek de duymak istemeyecekleri bir şeyi ortaya çıkardı: Toplumda daha üst katmanlarda bulunan bireyler çeşitli etik dışı davranışlarda bulunmaya daha yatkın. Bu, Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinde yayınlanmış bir araştırmanın bulgusudur. Berkeley Kaliforniya Üniversitesi'nden baş araştırmacı Paul Piff şöyle diyor:

Çalışmalarımız üst sınıf insanlarda hırsa karşı olan olumlu tutumlar ile kişisel çıkar peşinde koşmanın kısmen etik dışı davranışlara doğru eğilimleri artırdığını öne sürüyor.

Araştırmanın ortaya koyduğuna göre daha alt sınıflara karşılık üst sınıftan bireyler araba kullanırken yasaları çiğnemeye, etik dışı karar alma eğilimine, başkalarının değerli eşyalarını almaya, yalan söylemeye, herhangi bir ödülü kazanma uğruna hile yapmaya, çalışma hayatında etik dışı davranışları onaylamaya daha yatkınlar. Araştırması, Ulusal Bilim Vakfı Lisansüstü Araştırma Bursu'nca desteklenen Paul Piff şöyle devam ediyor: 

Göreli ayrıcalık ile güvenliğin tadına varan üst sınıf bireylerde diğerlerinden bağımsız hissetmek, kendi iyliğini diğerlerininkinden daha fazla öncelik tanımak - bizim hırs dediğimiz durum - daha fazla görülüyor. Bu durum belli ki yasaları kendi lehine çiğnemeye, ya da kendilerini yasaların üstünde gibi algılamalarına neden oluyor. Bunun sonucunda da etik dışı davranışlar sergilemeye daha yatkın oluyorlar.

Piff ile meslektaşları hangi toplumsal sınıfın etik dışı yollara sapmaya- toplum için önemli sonuçlar doğuracak hile yapma, kandırma ya da yasaları çiğneme gibi- daha eğilimli olduğunu bulmak için saha ile laboratuvar çalışmaları olarak 7 tane araştırma yaptı. 

Reklamı Kapat

Araba kullanırkenki etik dışı davranışları incelemek üzere yapılan iki saha araştırmasının sonuçlarının ortaya çıkardığı üst ile alt sınıf bireyler arasındaki fark araştırmaları oldukça şaşırttı. Onlar üst sınıftan sürücülerin kendi işlerine geldiği gibi hareket etmeye, bu doğrultuda yasaları çiğnemeye alt sınıftakilere göre daha daha meyilliler.

Piff ile ekibinin bulduğuna göre lüks araba sürücüleri her yanında "DUR" uyarıları bulunan dörtyol ağzındaki kalabalıkta diğer araçlarının önünü kesmeye tam 4 kat daha eğilimli. Aynı şekilde, yayaların yaya geçidinden geçmesini beklemeye de diğer sınıf sürücülerine göre çok daha az tahammüllüler. Bu araştırmalar için, araştırmacılar toplumsal sınıfı doğrudan gözlenebilen bir kültürel işaret olarak kişinin kullandığı arabayı ölçüt aldılar. 

Hırs ile doğrudan ilişkili olan bir diğer laboratuvar çalışmasında üst sınıf bireylerin ödül kazanma şansını artırabileceğini düşündükleri bir oyunda hile yapmaya daha yatkın oldukları ortaya çıktı. Piff ile meslektaşları toplumsal sınıfı ölçmekte bu kez katılımcıların kendilerini iş prestijleri, eğitim, zenginlik alanında toplumda diğerlerine göre 10 basamaklı merdivenin bir basamağında konumlandırdığı MacArthur sosyoekonomik durum cetvelini kullandılar.

Daha sonra katılımcılar bilgisayarın kendilerine altı yüzlü zarın salt bir yüzünü gösterdikleri bir "şans oyunu" oynadılar. Araştırmacalar katılımcılara daha yüksek zarların onların para kazanma şanslarını artıracağını söyleyip onlardan, oyun bittiğinde topladıkları puanı söylemelerini istediler. Aslında zar atımları toplamda 12 edecek şekilde, önceden programlanmıştı. Bu sayıdan daha fazlasını söyleyen katılımcıların ise hile yaptığı anlaşılıyor.

Hırs, araştırmacılar tarafından "etik dışı davranışın oldukça önemli bir nedeni." şeklinde bildirildi. "Plato ile Aristoteles hırsın kişisel ahlaksızlığın kökünde olduğunu düşünüyorlar, bunun etik standartlarını çiğneme pahasına maddi kazançlara olan arzuyu tetiklediğini ileri sürüyorlardı." Bu çalışmayı araştırmacılar, "kısmen hırsla ilgili oldukça olumlu inançlarından dolayı üst sınıftan bireylerin kişisel kazanç için başkalarını kandırmaya, hile yapmaya istekli oldukları" şeklinde sonuçlandırdılar.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Piff'in söylediğine göre 4. çalışma da ilginç. Bu çalışma üst sınıfta olmayı deneyimlemenin etik dışı karar-alma ile davranışlara kapı açtığına deneysel kanıt sağlamayı amaçlıyordu. Salt bu çalışmada araştırmacılar katılımcıları toplumda daha üstte ya da altta bulundukları doğrultusunda geçici hisler uyandırmak için aldattılar, böylece daha fazla ya da az etik davranışın bu hisler ile ilişkisi olup olmadığına bakılabilinecekti.

Çalışmanın sonunda, deneyi yapan kişi bir diğer laboratuvardaki çocuklar için ayrılmış bir kavanız dolusu şekerleme gösterdi, ama eğer isterlerse biraz alabileceklerini de ekledi. Bu görev etik dışı davranışın bir ölçütü olarak iş görebilir çünkü alınacak her şeker diğer çocukların alabileceği şekerleri azaltmış olacak aynı zamanda. Bu çalışmada, kendilerini daha üst sınıftaymış gibi hissetmiş olan kişiler yaklaşık olarak daha düşük sınıfta hissedenlerin iki katı kadar şekerleme aldılar. Piff şöyle diyor:

7 araştırma boyunca genel olarak kişinin toplumsal sınıfı arttıkça etik dışı davranışa yönelmesinin de artmış olduğunu gözlemledik.
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 9
  • Üzücü! 2
  • Grrr... *@$# 2
  • Bilim Budur! 1
  • İnanılmaz 1
  • Muhteşem! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Science Daily | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/10/2021 19:26:46 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/1858

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Pandemi
Hastalıkların Tedavisi
Tümör
Maskeler
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
Nükleer
Ahlak
Tekillik
Hastalık Kataloğu
Astrobiyoloji
Arı
Parçacık
Canlılık Ve Cansızlık Arasındaki Farklar
Kalp
Küresel Isınma
Neandertal
Gözlem
Sars Virüsü
Stres
Hidrojen
Diş Hekimi
Taklit
Radyasyon
Kırmızı
Wuhan
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın