Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Üst Sınıftan Olan İnsanlar, Etik Dışı Davranışlara Daha Yatkınlar!

Üst Sınıftan Olan İnsanlar, Etik Dışı Davranışlara Daha Yatkınlar!
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Science Daily isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Berkeley'deki Kaliforniya Üniversitesi ile Kanada'daki Toronto Üniversitesi'nde yapılan bir dizi araştırma, durumu iyi olanların pek de duymak istemeyecekleri bir şeyi ortaya çıkardı: Toplumda daha üst katmanlarda bulunan bireyler çeşitli etik dışı davranışlarda bulunmaya daha yatkın. Bu, Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinde yayınlanmış bir araştırmanın bulgusudur. Berkeley Kaliforniya Üniversitesi'nden baş araştırmacı Paul Piff şöyle diyor:

Çalışmalarımız üst sınıf insanlarda hırsa karşı olan olumlu tutumlar ile kişisel çıkar peşinde koşmanın kısmen etik dışı davranışlara doğru eğilimleri artırdığını öne sürüyor.

Araştırmanın ortaya koyduğuna göre daha alt sınıflara karşılık üst sınıftan bireyler araba kullanırken yasaları çiğnemeye, etik dışı karar alma eğilimine, başkalarının değerli eşyalarını almaya, yalan söylemeye, herhangi bir ödülü kazanma uğruna hile yapmaya, çalışma hayatında etik dışı davranışları onaylamaya daha yatkınlar. Araştırması, Ulusal Bilim Vakfı Lisansüstü Araştırma Bursu'nca desteklenen Paul Piff şöyle devam ediyor: 

Göreli ayrıcalık ile güvenliğin tadına varan üst sınıf bireylerde diğerlerinden bağımsız hissetmek, kendi iyliğini diğerlerininkinden daha fazla öncelik tanımak - bizim hırs dediğimiz durum - daha fazla görülüyor. Bu durum belli ki yasaları kendi lehine çiğnemeye, ya da kendilerini yasaların üstünde gibi algılamalarına neden oluyor. Bunun sonucunda da etik dışı davranışlar sergilemeye daha yatkın oluyorlar.

Piff ile meslektaşları hangi toplumsal sınıfın etik dışı yollara sapmaya- toplum için önemli sonuçlar doğuracak hile yapma, kandırma ya da yasaları çiğneme gibi- daha eğilimli olduğunu bulmak için saha ile laboratuvar çalışmaları olarak 7 tane araştırma yaptı. 

Araba kullanırkenki etik dışı davranışları incelemek üzere yapılan iki saha araştırmasının sonuçlarının ortaya çıkardığı üst ile alt sınıf bireyler arasındaki fark araştırmaları oldukça şaşırttı. Onlar üst sınıftan sürücülerin kendi işlerine geldiği gibi hareket etmeye, bu doğrultuda yasaları çiğnemeye alt sınıftakilere göre daha daha meyilliler.

Piff ile ekibinin bulduğuna göre lüks araba sürücüleri her yanında "DUR" uyarıları bulunan dörtyol ağzındaki kalabalıkta diğer araçlarının önünü kesmeye tam 4 kat daha eğilimli. Aynı şekilde, yayaların yaya geçidinden geçmesini beklemeye de diğer sınıf sürücülerine göre çok daha az tahammüllüler. Bu araştırmalar için, araştırmacılar toplumsal sınıfı doğrudan gözlenebilen bir kültürel işaret olarak kişinin kullandığı arabayı ölçüt aldılar. 

Hırs ile doğrudan ilişkili olan bir diğer laboratuvar çalışmasında üst sınıf bireylerin ödül kazanma şansını artırabileceğini düşündükleri bir oyunda hile yapmaya daha yatkın oldukları ortaya çıktı. Piff ile meslektaşları toplumsal sınıfı ölçmekte bu kez katılımcıların kendilerini iş prestijleri, eğitim, zenginlik alanında toplumda diğerlerine göre 10 basamaklı merdivenin bir basamağında konumlandırdığı MacArthur sosyoekonomik durum cetvelini kullandılar.

Daha sonra katılımcılar bilgisayarın kendilerine altı yüzlü zarın salt bir yüzünü gösterdikleri bir "şans oyunu" oynadılar. Araştırmacalar katılımcılara daha yüksek zarların onların para kazanma şanslarını artıracağını söyleyip onlardan, oyun bittiğinde topladıkları puanı söylemelerini istediler. Aslında zar atımları toplamda 12 edecek şekilde, önceden programlanmıştı. Bu sayıdan daha fazlasını söyleyen katılımcıların ise hile yaptığı anlaşılıyor.

Hırs, araştırmacılar tarafından "etik dışı davranışın oldukça önemli bir nedeni." şeklinde bildirildi. "Plato ile Aristoteles hırsın kişisel ahlaksızlığın kökünde olduğunu düşünüyorlar, bunun etik standartlarını çiğneme pahasına maddi kazançlara olan arzuyu tetiklediğini ileri sürüyorlardı." Bu çalışmayı araştırmacılar, "kısmen hırsla ilgili oldukça olumlu inançlarından dolayı üst sınıftan bireylerin kişisel kazanç için başkalarını kandırmaya, hile yapmaya istekli oldukları" şeklinde sonuçlandırdılar.

Piff'in söylediğine göre 4. çalışma da ilginç. Bu çalışma üst sınıfta olmayı deneyimlemenin etik dışı karar-alma ile davranışlara kapı açtığına deneysel kanıt sağlamayı amaçlıyordu. Salt bu çalışmada araştırmacılar katılımcıları toplumda daha üstte ya da altta bulundukları doğrultusunda geçici hisler uyandırmak için aldattılar, böylece daha fazla ya da az etik davranışın bu hisler ile ilişkisi olup olmadığına bakılabilinecekti.

Çalışmanın sonunda, deneyi yapan kişi bir diğer laboratuvardaki çocuklar için ayrılmış bir kavanız dolusu şekerleme gösterdi, ama eğer isterlerse biraz alabileceklerini de ekledi. Bu görev etik dışı davranışın bir ölçütü olarak iş görebilir çünkü alınacak her şeker diğer çocukların alabileceği şekerleri azaltmış olacak aynı zamanda. Bu çalışmada, kendilerini daha üst sınıftaymış gibi hissetmiş olan kişiler yaklaşık olarak daha düşük sınıfta hissedenlerin iki katı kadar şekerleme aldılar. Piff şöyle diyor:

7 araştırma boyunca genel olarak kişinin toplumsal sınıfı arttıkça etik dışı davranışa yönelmesinin de artmış olduğunu gözlemledik.
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 5
  • Üzücü! 2
  • Grrr... *@$# 2
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Science Daily | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/09/2020 08:26:31 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/1858

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Canlılık
Yumurtalık
Mit
Küresel Salgın
Bilim
Çağ
Makale
Mistik
Doğal Seçilim
Diş
Covıd-19
Avrupa
Primatlar
Evrimsel Psikoloji
Çocuklar İçin Bilim
Hastalık Kontrolü
Örümcek
Yeni Koronavirüs
Küresel Isınma
Odontoloji
İnsanlık
Mantık
Richard Dawkins
Sars-Cov-2 (Covid19 Koronavirüs Salgını)
Gazetecilik
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bazıları insanın gezegenimizdeki en tehlikeli hayvan olduğunu söyler. Bu kişilerin hiç kızgın bir kedi görmedikleri açıktır.”
Lillian Johnson
Geri Bildirim Gönder