Gece Modu

Bu yazı, Science Daily isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Berkeley'deki Kaliforniya Üniversitesi ile Kanada'daki Toronto Üniversitesi'nde yapılan bir dizi araştırma, durumu iyi olanların pek de duymak istemeyecekleri bir şeyi ortaya çıkardı: Toplumda daha üst katmanlarda bulunan bireyler çeşitli etik dışı davranışlarda bulunmaya daha yatkın. Bu, Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinde yayınlanmış bir araştırmanın bulgusudur. Berkeley Kaliforniya Üniversitesi'nden baş araştırmacı Paul Piff şöyle diyor:

Çalışmalarımız üst sınıf insanlarda hırsa karşı olan olumlu tutumlar ile kişisel çıkar peşinde koşmanın kısmen etik dışı davranışlara doğru eğilimleri artırdığını öne sürüyor.

Araştırmanın ortaya koyduğuna göre daha alt sınıflara karşılık üst sınıftan bireyler araba kullanırken yasaları çiğnemeye, etik dışı karar alma eğilimine, başkalarının değerli eşyalarını almaya, yalan söylemeye, herhangi bir ödülü kazanma uğruna hile yapmaya, çalışma hayatında etik dışı davranışları onaylamaya daha yatkınlar. Araştırması, Ulusal Bilim Vakfı Lisansüstü Araştırma Bursu'nca desteklenen Paul Piff şöyle devam ediyor: 

Göreli ayrıcalık ile güvenliğin tadına varan üst sınıf bireylerde diğerlerinden bağımsız hissetmek, kendi iyliğini diğerlerininkinden daha fazla öncelik tanımak - bizim hırs dediğimiz durum - daha fazla görülüyor. Bu durum belli ki yasaları kendi lehine çiğnemeye, ya da kendilerini yasaların üstünde gibi algılamalarına neden oluyor. Bunun sonucunda da etik dışı davranışlar sergilemeye daha yatkın oluyorlar.

Piff ile meslektaşları hangi toplumsal sınıfın etik dışı yollara sapmaya- toplum için önemli sonuçlar doğuracak hile yapma, kandırma ya da yasaları çiğneme gibi- daha eğilimli olduğunu bulmak için saha ile laboratuvar çalışmaları olarak 7 tane araştırma yaptı. 

Araba kullanırkenki etik dışı davranışları incelemek üzere yapılan iki saha araştırmasının sonuçlarının ortaya çıkardığı üst ile alt sınıf bireyler arasındaki fark araştırmaları oldukça şaşırttı. Onlar üst sınıftan sürücülerin kendi işlerine geldiği gibi hareket etmeye, bu doğrultuda yasaları çiğnemeye alt sınıftakilere göre daha daha meyilliler.

Piff ile ekibinin bulduğuna göre lüks araba sürücüleri her yanında "DUR" uyarıları bulunan dörtyol ağzındaki kalabalıkta diğer araçlarının önünü kesmeye tam 4 kat daha eğilimli. Aynı şekilde, yayaların yaya geçidinden geçmesini beklemeye de diğer sınıf sürücülerine göre çok daha az tahammüllüler. Bu araştırmalar için, araştırmacılar toplumsal sınıfı doğrudan gözlenebilen bir kültürel işaret olarak kişinin kullandığı arabayı ölçüt aldılar. 

Hırs ile doğrudan ilişkili olan bir diğer laboratuvar çalışmasında üst sınıf bireylerin ödül kazanma şansını artırabileceğini düşündükleri bir oyunda hile yapmaya daha yatkın oldukları ortaya çıktı. Piff ile meslektaşları toplumsal sınıfı ölçmekte bu kez katılımcıların kendilerini iş prestijleri, eğitim, zenginlik alanında toplumda diğerlerine göre 10 basamaklı merdivenin bir basamağında konumlandırdığı MacArthur sosyoekonomik durum cetvelini kullandılar.

Daha sonra katılımcılar bilgisayarın kendilerine altı yüzlü zarın salt bir yüzünü gösterdikleri bir "şans oyunu" oynadılar. Araştırmacalar katılımcılara daha yüksek zarların onların para kazanma şanslarını artıracağını söyleyip onlardan, oyun bittiğinde topladıkları puanı söylemelerini istediler. Aslında zar atımları toplamda 12 edecek şekilde, önceden programlanmıştı. Bu sayıdan daha fazlasını söyleyen katılımcıların ise hile yaptığı anlaşılıyor.

Hırs, araştırmacılar tarafından "etik dışı davranışın oldukça önemli bir nedeni." şeklinde bildirildi. "Plato ile Aristoteles hırsın kişisel ahlaksızlığın kökünde olduğunu düşünüyorlar, bunun etik standartlarını çiğneme pahasına maddi kazançlara olan arzuyu tetiklediğini ileri sürüyorlardı." Bu çalışmayı araştırmacılar, "kısmen hırsla ilgili oldukça olumlu inançlarından dolayı üst sınıftan bireylerin kişisel kazanç için başkalarını kandırmaya, hile yapmaya istekli oldukları" şeklinde sonuçlandırdılar.

Piff'in söylediğine göre 4. çalışma da ilginç. Bu çalışma üst sınıfta olmayı deneyimlemenin etik dışı karar-alma ile davranışlara kapı açtığına deneysel kanıt sağlamayı amaçlıyordu. Salt bu çalışmada araştırmacılar katılımcıları toplumda daha üstte ya da altta bulundukları doğrultusunda geçici hisler uyandırmak için aldattılar, böylece daha fazla ya da az etik davranışın bu hisler ile ilişkisi olup olmadığına bakılabilinecekti.

Çalışmanın sonunda, deneyi yapan kişi bir diğer laboratuvardaki çocuklar için ayrılmış bir kavanız dolusu şekerleme gösterdi, ama eğer isterlerse biraz alabileceklerini de ekledi. Bu görev etik dışı davranışın bir ölçütü olarak iş görebilir çünkü alınacak her şeker diğer çocukların alabileceği şekerleri azaltmış olacak aynı zamanda. Bu çalışmada, kendilerini daha üst sınıftaymış gibi hissetmiş olan kişiler yaklaşık olarak daha düşük sınıfta hissedenlerin iki katı kadar şekerleme aldılar. Piff şöyle diyor:

7 araştırma boyunca genel olarak kişinin toplumsal sınıfı arttıkça etik dışı davranışa yönelmesinin de artmış olduğunu gözlemledik.
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • 0
  • 3
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 2
  • 0
  • 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 21/10/2019 19:29:10 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/1858

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bir çiçeğin ardındaki bilimi bilmek ona sadece heyecan ve gizem katar. İnsanlar bunun ondan bir şey çaldığına nasıl inanır, anlamıyorum.”
Richard Feynman
Geri Bildirim Gönder