Uçak Kazalarında Acil Tahliye ve İnsan Davranışları: Uçakta Kabinin Acil Tahliye Edilmesi Gerekirse Nelere Dikkat Etmelisiniz?

Uçak Kazalarında Acil Tahliye ve İnsan Davranışları: Uçakta Kabinin Acil Tahliye Edilmesi Gerekirse Nelere Dikkat Etmelisiniz? Wheelchair Travel
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
6 dakika
673 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Havayolu kullanan yolcuların sayısı, küresel salgın gölgesinde geçen 2020 yılını saymazsak, giderek artıyordu. 2017 yılında yaklaşık 4 milyar yolcu havayolunu kullanmışken bu sayı 2018 yılında 4.3 milyar, 2019 yılında ise 4.4 milyar yolcuya ulaştı. Sağladığı zaman tasarrufu, düşük maliyeti, uzak mesafeleri tek araçla erişilebilir kılması, havayolunun tercih edilmesindeki faktörlerden sayılabilir. Ancak hepsinin içinde en kritik faktörün güvenlik olduğunu varsaymak yanlış olmaz.

2019 yılında tüm dünyadaki ticari uçuşlarda 114 kaza gerçekleşti ve ne yazık ki 6 ölümlü kaza nedeniyle 239 kişi hayatını kaybetti. Geçmiş yıllara göre hem kaza oranları hem ölümlü kaza sayılarında önemli yol kat edilmiş gibi görünse de daha iyisi için durmaksızın çalışılıyor.

Havacılıkta güvenlik faktörünü 2 başlık altında toplayabiliriz:

  1. Kaza oluşmasını önlemek,
  2. Gerçekleşen kazalarda olası ölümlerin ve yaralanmaların önüne geçmek.

Kazalarda ölüm ve yaralanma olasılıklarının önüne geçmek, en az birinci madde kadar önemlidir. Bunun için uçak yapılarının kaza anında yolcularını koruyabilecek yapıda olması gerekmektedir. Fakat bu tek başına yeterli değildir. Daha önceki birçok acı deneyim, kazalardaki ölümlerin yalnızca alınan darbeler sebebiyle olmadığını, kokpit içerisinde çıkan yangına ve oluşan toksik gazların solunmasına bağlı da oluştuğunu göstermiştir. Bu nedenle uçakların, kaza sonrasında yolcuların uçağı hızlı ve güvenli şekilde terk etmelerine olanak sağlayacak şekilde tasarlanmış olmaları büyük bir önem arz etmektedir. Tahliye testleri de bu amaçla yapılmaktadır.

Reklamı Kapat

Son 5 yılda ticari uçuşlarda görülen yolcu, kaza ve ölüm sayıları
Son 5 yılda ticari uçuşlarda görülen yolcu, kaza ve ölüm sayıları
ICAO Safety Report 2020

Tahliye Testleri

Yeni bir uçak, yolcu taşımacılığı için sertifikalandırılmadan önce üreticilerden tahliye testi yapmaları istenir. Bu test içerisinde bazı şartlar altında (uçak çıkış kapılarının yarısı ve sadece acil çıkış aydınlatmaları kullanılmalı, uçak içi yapılandırma kalkış düzeninde ve katılımcılarım kemerleri bağlı olmalı gibi) tüm yolcuların 90 saniye içerisinde uçağı terk edebiliyor olduğunun gösterilmesi gerekmektedir.

Yolcu kapasitesi ne kadar artarsa artsın, uçaklar bu kurala uymak zorundadır. 853 yolcunun 78 saniyede tahliye edildiği yukarıdaki Airbus A380 tahliye testi buna örnek olarak gösterilebilir. Testler sırasında 32 gönüllü küçük sıyrıklarla yaralanmış, 1 gönüllünün de bacağında kırık oluşmuştur.

Bu tarz tahliye testleri bazı sorunları ve eksiklikleri de beraberinde getirir. Bunları 4 başlık altında toplayabiliriz:

  1. Ne kadar başarılı olursa olsun, eksiklikleri görebilmek için tek deneme yeterli değildir. Tasarım eksiklerini görebilmek için farklı aralıklar ve katılımcılarla birden fazla deneme yapılması gerekmektedir.
  2. Hem test merkezi içerisinde uçak gövdesinin inşa edilmesi hem de katılımcılara ödenecek paralar düşünüldüğünde tahliye testleri yüksek maliyete sahiptir. (1992 yılında, 410 yolcuyla yapılmış McDonnell Douglas MD-11 tahliye testlerinin, gövde hariç maliyeti yaklaşık 1,3 milyon dolar)
  3. Testlerde yaşlı bireylerin (bazı havacılık idarelerinin 50 yaş üzeri gönüllülerin olması şartı mevcut), çocukların, engellilerin veya İngilizce konuşamayanların olmamasıyla gerçek uçuş şartlarındaki olası yolcu dağılımlarından uzaklaşılır.
  4. Gönüllüleri gerçek kaza şartlarındaki gibi hayatta kalma içgüdüsüyle sınamak veya benzeri stresli bir ortama sokmak etik açıdan doğru olmadığı gibi güvenlik açısından da uygun değildir. Bunun yerine katılımcılara "uçağı önce tahliye etmeleri durumunda ekstra para verilmesi" gibi bazı teşvikler uygulanmaktadır.

Gerçek acil tahliye şartlarında iki farklı durumdan söz etmek mümkündür. İlkinde tahliye planlaması ve yolcuların uyarılması için vakit vardır ve yolcular kendilerini zihinsel olarak tahliyeye hazırlayabilir. İkinci durum ise planlama yapılmadan ve bilgilendirme zamanı olmadan, hazırlıksız veya minimum hazırlıkla gerçekleştirilen tahliyeleri kapsar.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Tahliye testleri daha çok ilk duruma benzemektedir ve hazırlığın çok az olduğu hayati tehlike içeren durumlardaki insan davranışlarından yoksundur. Ne kadar eksiklikleri olsa da belirli bir standart getirmesi açısından tahliye testleri kullanılmaya devam ediyor. Eksiklikler ise bilgisayar modellemeleri kullanılarak gerçekleştirilen simülasyonlarla giderilmeye çalışılıyor.

Acil Tahliyelerde İnsan Davranışları

Tahliyelerde yolcuların tepki süreleri oldukça kritiktir. Geçmişteki acil tahliyelerden edinilen tecrübeler, insanların içinde bulunduğu durumun ciddiyetinin farkına vardıkça tepki sürelerinin kısaldığını gösteriyor. Kişisel özellikler ve tecrübeler, içinde bulunulan durumun algılanmasını etkiliyor ve tehlike anında bireylerin tepkilerinde farklılık göstermesine sebep oluyor. Kriz anlarındaki öne çıkan yolcu davranışlarını ve buna sebep olan duyguları şu başlıklar altında toplayabiliriz.

Korku ve kaygı

Hayatı tehdit eden bir durumla karşılaşıldığında oluşan birincil yanıtlardan biri korkudur ve beraberinde "savaş ya da kaç" tepkisini getirir. Bu durumda insanlar normal fiziksel kapasitelerinin de üzerinde performans göstereceği fizyolojik bir süreç yaşar.

Kaygı da çoğu yolcunun acil durumlar altında hissettiği duygulardan bir tanesidir. Kaygı, korkunun aksine insanların normalde rahatlıkla başarabilecekleri basit işlerde bile zorlanmalarına sebep olabilir. Bu yüzden uçaklardaki ekipmanlar ve acil durum talimatları basit ve kolayca anlaşılabilir olmalıdır. Bir çalışmada, verilerine ulaşılabilen yolculardan yarısından fazlasının emniyet kemerlerini açmakta zorlandığı veya başkalarının yardımıyla açabildiği belirtilmiştir.[2]

Reklamı Kapat

Oryantasyon kaybı

Özellikle yoğun duman içerisinde kalmak gibi görüşün azaldığı durumlarda yönelim bozukluğu (ne yaptığının farkında olmama hali) ortaya çıkar. İnsanların acil çıkış yerleriyle alakası olmayan konumlara gitmelerine sebep olabildiği için tehlikeli bir durumdur. Bunun önüne geçebilmek için uçak tasarımlarının insanları kolayca çıkışlara yönlendirebilecek şekilde olması istenmektedir.

Depersonalizasyon

Bireyin kendinden kopma veya kendine yabancılaşma halidir. Olayları sanki kendisi yaşamıyormuş da bağımsız bir gözlemci gibi dışarıdan takip ediyormuş hissi oluşur. Bazı kişiler bu sayede daha etkili kararlar alıp hareket edebildiklerini belirtmişlerdir.

Panik veya Hareketsizlik

Panik, kriz anlarında kontrolsüz ve akıl dışı hareket etme hali olarak tanımlanabilir. Enerji ve odak amaçtan bağımsız yerlere harcanacağı için tehlike oluşturur. Kaza anlarında diğer durumlara göre panik davranışların daha nadir görüldüğü kabul edilir.

Panik davranışlardansa kaza sonrası yolcularda hareket edememe veya donup kalma halinin daha çok görüldüğü belirtilmiştir. Sivil havacılık tarihinin en ölümcül kazası olan pist üzerinde iki uçağın çarpıştığı Tenerife (1977) kazasında kurtulan yolcular tarafından bazı yolcuların yanmakta olan uçaktan çıkmak için çok az çaba sarf ettiği bildirilmiştir.

Reklamı Kapat

Grup Davranışı

Uçakta bir yakının olması (arkadaş, eş, diğer aile bireyleri vs.) veya başka insanların davranışları da bireylerin hareketlerini etkilemektedir. Uçakta bir yakının olmasıyla normalde ortaya çıkmayacak kaygı davranışları gelişebilir. Ya da diğer insanların hareketlerine bakarak durumun ciddiyeti hafife alınıp, el bagajlarının ısrarla taşınmak istenmesi gibi acil tahliyelerde olmaması gereken hareketler görülebilmektedir.

Odaklanma

Tüm dikkatin bir noktaya verilmesi (uçaktan çıkış) ve çevredeki diğer tüm girdilerin göz ardı edilmesi halidir. Bireysel olarak o anki durumdan çıkılmasında faydalı olsa da istenmeyen sonuçlara yol açabilir. Bazı kazalarda tahliye anlarında özellikle çıkışlara yakın olan yolcuların bir an önce çıkışa ulaşma amacıyla koltukların üzerinden zıpladığı belirtilmiştir.

Sonuç

Acil tahliye gerektiren bir durumla karşılaşma ihtimalimiz piyangoda büyük ikramiye kazanmak kadar olsa da uçuş güvenliği hakkında fazladan bilgi edinmenin bir zararı olmayacaktır. Lütfen uçuş öncesi uçak güvenlik kartlarını incelemeyi, bizim güvenliğimiz için orada bulunan pilot ve kabin ekiplerinin talimatlarını dinlemeyi ihmal etmeyin.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 3
  • Muhteşem! 1
  • Umut Verici! 1
  • Korkutucu! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 06/05/2021 16:04:56 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9815

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Evren
Diş Sorunları
Organ
Uluslararası Uzay İstasyonu
Albert Einstein
Türkiye
Carl Sagan
Yaşam
Tardigrad
Şüphecilik
Biliş
Hastalık Kataloğu
Safsata
Karanlık Enerji
Öğrenme
Şempanze
Obstetrik
Mars
Sivrisinek
Cinsellik
Mikrobiyoloji
Allah
Gazetecilik
Hareket
İklim Değişikliği
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku