Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Uçak Kazalarında Acil Tahliye ve İnsan Davranışları: Uçakta Kabinin Acil Tahliye Edilmesi Gerekirse Nelere Dikkat Etmelisiniz?

Uçak Kazalarında Acil Tahliye ve İnsan Davranışları: Uçakta Kabinin Acil Tahliye Edilmesi Gerekirse Nelere Dikkat Etmelisiniz? Wheelchair Travel
6 dakika
3,185
Tüm Reklamları Kapat

Havayolu kullanan yolcuların sayısı, küresel salgın gölgesinde geçen 2020 yılını saymazsak, giderek artıyordu. 2017 yılında yaklaşık 4 milyar yolcu havayolunu kullanmışken bu sayı 2018 yılında 4.3 milyar, 2019 yılında ise 4.4 milyar yolcuya ulaştı. Sağladığı zaman tasarrufu, düşük maliyeti, uzak mesafeleri tek araçla erişilebilir kılması, havayolunun tercih edilmesindeki faktörlerden sayılabilir. Ancak hepsinin içinde en kritik faktörün güvenlik olduğunu varsaymak yanlış olmaz.

2019 yılında tüm dünyadaki ticari uçuşlarda 114 kaza gerçekleşti ve ne yazık ki 6 ölümlü kaza nedeniyle 239 kişi hayatını kaybetti. Geçmiş yıllara göre hem kaza oranları hem ölümlü kaza sayılarında önemli yol kat edilmiş gibi görünse de daha iyisi için durmaksızın çalışılıyor.

Havacılıkta güvenlik faktörünü 2 başlık altında toplayabiliriz:

Tüm Reklamları Kapat

  1. Kaza oluşmasını önlemek,
  2. Gerçekleşen kazalarda olası ölümlerin ve yaralanmaların önüne geçmek.

Kazalarda ölüm ve yaralanma olasılıklarının önüne geçmek, en az birinci madde kadar önemlidir. Bunun için uçak yapılarının kaza anında yolcularını koruyabilecek yapıda olması gerekmektedir. Fakat bu tek başına yeterli değildir. Daha önceki birçok acı deneyim, kazalardaki ölümlerin yalnızca alınan darbeler sebebiyle olmadığını, kokpit içerisinde çıkan yangına ve oluşan toksik gazların solunmasına bağlı da oluştuğunu göstermiştir. Bu nedenle uçakların, kaza sonrasında yolcuların uçağı hızlı ve güvenli şekilde terk etmelerine olanak sağlayacak şekilde tasarlanmış olmaları büyük bir önem arz etmektedir. Tahliye testleri de bu amaçla yapılmaktadır.

Son 5 yılda ticari uçuşlarda görülen yolcu, kaza ve ölüm sayıları
Son 5 yılda ticari uçuşlarda görülen yolcu, kaza ve ölüm sayıları
ICAO Safety Report 2020

Tahliye Testleri

Yeni bir uçak, yolcu taşımacılığı için sertifikalandırılmadan önce üreticilerden tahliye testi yapmaları istenir. Bu test içerisinde bazı şartlar altında (uçak çıkış kapılarının yarısı ve sadece acil çıkış aydınlatmaları kullanılmalı, uçak içi yapılandırma kalkış düzeninde ve katılımcılarım kemerleri bağlı olmalı gibi) tüm yolcuların 90 saniye içerisinde uçağı terk edebiliyor olduğunun gösterilmesi gerekmektedir.

Yolcu kapasitesi ne kadar artarsa artsın, uçaklar bu kurala uymak zorundadır. 853 yolcunun 78 saniyede tahliye edildiği yukarıdaki Airbus A380 tahliye testi buna örnek olarak gösterilebilir. Testler sırasında 32 gönüllü küçük sıyrıklarla yaralanmış, 1 gönüllünün de bacağında kırık oluşmuştur.

Bu tarz tahliye testleri bazı sorunları ve eksiklikleri de beraberinde getirir. Bunları 4 başlık altında toplayabiliriz:

Tüm Reklamları Kapat

  1. Ne kadar başarılı olursa olsun, eksiklikleri görebilmek için tek deneme yeterli değildir. Tasarım eksiklerini görebilmek için farklı aralıklar ve katılımcılarla birden fazla deneme yapılması gerekmektedir.
  2. Hem test merkezi içerisinde uçak gövdesinin inşa edilmesi hem de katılımcılara ödenecek paralar düşünüldüğünde tahliye testleri yüksek maliyete sahiptir. (1992 yılında, 410 yolcuyla yapılmış McDonnell Douglas MD-11 tahliye testlerinin, gövde hariç maliyeti yaklaşık 1,3 milyon dolar)
  3. Testlerde yaşlı bireylerin (bazı havacılık idarelerinin 50 yaş üzeri gönüllülerin olması şartı mevcut), çocukların, engellilerin veya İngilizce konuşamayanların olmamasıyla gerçek uçuş şartlarındaki olası yolcu dağılımlarından uzaklaşılır.
  4. Gönüllüleri gerçek kaza şartlarındaki gibi hayatta kalma içgüdüsüyle sınamak veya benzeri stresli bir ortama sokmak etik açıdan doğru olmadığı gibi güvenlik açısından da uygun değildir. Bunun yerine katılımcılara "uçağı önce tahliye etmeleri durumunda ekstra para verilmesi" gibi bazı teşvikler uygulanmaktadır.

Gerçek acil tahliye şartlarında iki farklı durumdan söz etmek mümkündür. İlkinde tahliye planlaması ve yolcuların uyarılması için vakit vardır ve yolcular kendilerini zihinsel olarak tahliyeye hazırlayabilir. İkinci durum ise planlama yapılmadan ve bilgilendirme zamanı olmadan, hazırlıksız veya minimum hazırlıkla gerçekleştirilen tahliyeleri kapsar.

Tahliye testleri daha çok ilk duruma benzemektedir ve hazırlığın çok az olduğu hayati tehlike içeren durumlardaki insan davranışlarından yoksundur. Ne kadar eksiklikleri olsa da belirli bir standart getirmesi açısından tahliye testleri kullanılmaya devam ediyor. Eksiklikler ise bilgisayar modellemeleri kullanılarak gerçekleştirilen simülasyonlarla giderilmeye çalışılıyor.

Acil Tahliyelerde İnsan Davranışları

Tahliyelerde yolcuların tepki süreleri oldukça kritiktir. Geçmişteki acil tahliyelerden edinilen tecrübeler, insanların içinde bulunduğu durumun ciddiyetinin farkına vardıkça tepki sürelerinin kısaldığını gösteriyor. Kişisel özellikler ve tecrübeler, içinde bulunulan durumun algılanmasını etkiliyor ve tehlike anında bireylerin tepkilerinde farklılık göstermesine sebep oluyor. Kriz anlarındaki öne çıkan yolcu davranışlarını ve buna sebep olan duyguları şu başlıklar altında toplayabiliriz.

Korku ve kaygı

Hayatı tehdit eden bir durumla karşılaşıldığında oluşan birincil yanıtlardan biri korkudur ve beraberinde "savaş ya da kaç" tepkisini getirir. Bu durumda insanlar normal fiziksel kapasitelerinin de üzerinde performans göstereceği fizyolojik bir süreç yaşar.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Kaygı da çoğu yolcunun acil durumlar altında hissettiği duygulardan bir tanesidir. Kaygı, korkunun aksine insanların normalde rahatlıkla başarabilecekleri basit işlerde bile zorlanmalarına sebep olabilir. Bu yüzden uçaklardaki ekipmanlar ve acil durum talimatları basit ve kolayca anlaşılabilir olmalıdır. Bir çalışmada, verilerine ulaşılabilen yolculardan yarısından fazlasının emniyet kemerlerini açmakta zorlandığı veya başkalarının yardımıyla açabildiği belirtilmiştir.[2]

Oryantasyon kaybı

Özellikle yoğun duman içerisinde kalmak gibi görüşün azaldığı durumlarda yönelim bozukluğu (ne yaptığının farkında olmama hali) ortaya çıkar. İnsanların acil çıkış yerleriyle alakası olmayan konumlara gitmelerine sebep olabildiği için tehlikeli bir durumdur. Bunun önüne geçebilmek için uçak tasarımlarının insanları kolayca çıkışlara yönlendirebilecek şekilde olması istenmektedir.

Depersonalizasyon

Bireyin kendinden kopma veya kendine yabancılaşma halidir. Olayları sanki kendisi yaşamıyormuş da bağımsız bir gözlemci gibi dışarıdan takip ediyormuş hissi oluşur. Bazı kişiler bu sayede daha etkili kararlar alıp hareket edebildiklerini belirtmişlerdir.

Panik veya Hareketsizlik

Panik, kriz anlarında kontrolsüz ve akıl dışı hareket etme hali olarak tanımlanabilir. Enerji ve odak amaçtan bağımsız yerlere harcanacağı için tehlike oluşturur. Kaza anlarında diğer durumlara göre panik davranışların daha nadir görüldüğü kabul edilir.

Panik davranışlardansa kaza sonrası yolcularda hareket edememe veya donup kalma halinin daha çok görüldüğü belirtilmiştir. Sivil havacılık tarihinin en ölümcül kazası olan pist üzerinde iki uçağın çarpıştığı Tenerife (1977) kazasında kurtulan yolcular tarafından bazı yolcuların yanmakta olan uçaktan çıkmak için çok az çaba sarf ettiği bildirilmiştir.

Grup Davranışı

Uçakta bir yakının olması (arkadaş, eş, diğer aile bireyleri vs.) veya başka insanların davranışları da bireylerin hareketlerini etkilemektedir. Uçakta bir yakının olmasıyla normalde ortaya çıkmayacak kaygı davranışları gelişebilir. Ya da diğer insanların hareketlerine bakarak durumun ciddiyeti hafife alınıp, el bagajlarının ısrarla taşınmak istenmesi gibi acil tahliyelerde olmaması gereken hareketler görülebilmektedir.

Tüm Reklamları Kapat

Odaklanma

Tüm dikkatin bir noktaya verilmesi (uçaktan çıkış) ve çevredeki diğer tüm girdilerin göz ardı edilmesi halidir. Bireysel olarak o anki durumdan çıkılmasında faydalı olsa da istenmeyen sonuçlara yol açabilir. Bazı kazalarda tahliye anlarında özellikle çıkışlara yakın olan yolcuların bir an önce çıkışa ulaşma amacıyla koltukların üzerinden zıpladığı belirtilmiştir.

Sonuç

Acil tahliye gerektiren bir durumla karşılaşma ihtimalimiz piyangoda büyük ikramiye kazanmak kadar olsa da uçuş güvenliği hakkında fazladan bilgi edinmenin bir zararı olmayacaktır. Lütfen uçuş öncesi uçak güvenlik kartlarını incelemeyi, bizim güvenliğimiz için orada bulunan pilot ve kabin ekiplerinin talimatlarını dinlemeyi ihmal etmeyin.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
40
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 7
  • Korkutucu! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Umut Verici! 2
  • Muhteşem! 1
  • İnanılmaz 1
  • Üzücü! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 17/06/2024 00:50:44 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9815

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Kara Delik
Madde
Oyun Teorisi
Filogenetik
Skeptisizm
Element
Sosyal
Evrimsel
Ağız
İletişim
Yumurta
Mikoloji
Ekonomi
Virüsler
Tehdit
Bebek
Konuşma
Müzik
Özel Görelilik
Şeker
İspat
Yemek
Hastalıkların Tedavisi
Öğrenme Teorileri
Değişim
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
A. U. Avcı, et al. Uçak Kazalarında Acil Tahliye ve İnsan Davranışları: Uçakta Kabinin Acil Tahliye Edilmesi Gerekirse Nelere Dikkat Etmelisiniz?. (1 Ocak 2021). Alındığı Tarih: 17 Haziran 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/9815
Avcı, A. U., Bakırcı, Ç. M. (2021, January 01). Uçak Kazalarında Acil Tahliye ve İnsan Davranışları: Uçakta Kabinin Acil Tahliye Edilmesi Gerekirse Nelere Dikkat Etmelisiniz?. Evrim Ağacı. Retrieved June 17, 2024. from https://evrimagaci.org/s/9815
A. U. Avcı, et al. “Uçak Kazalarında Acil Tahliye ve İnsan Davranışları: Uçakta Kabinin Acil Tahliye Edilmesi Gerekirse Nelere Dikkat Etmelisiniz?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 01 Jan. 2021, https://evrimagaci.org/s/9815.
Avcı, Ahmet Uğur. Bakırcı, Çağrı Mert. “Uçak Kazalarında Acil Tahliye ve İnsan Davranışları: Uçakta Kabinin Acil Tahliye Edilmesi Gerekirse Nelere Dikkat Etmelisiniz?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, January 01, 2021. https://evrimagaci.org/s/9815.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close