Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Tutsak İkileminden Nasıl Kurtulunur? Mahkum İkilemindeki Tercihleri Etkileyen Psikolojik Etmenler Nelerdir?

Tutsak İkileminden Nasıl Kurtulunur? Mahkum İkilemindeki Tercihleri Etkileyen Psikolojik Etmenler Nelerdir? Pexels
7 dakika
463
  • Oyun Teorisi

Tutuklu İkilemi veya Mahkum İkilemi (İng: "Prisonner's Dilemma) Oyun Teorisi'nin en popüler alt başlıklarından biridir. Bu problem, tarafların, kendi çıkarlarını maksimize etme güdüsünün onları nasıl bir çıkmaza sokacağı konusunda bize çok şey öğreten bir yaklaşım olarak karşımıza çıkmaktadır.

İkilem, ilk olarak bir düşünce kuruluşu olan Rand Corporetion bünyesinde geliştirilmiştir. Daha sonra Albert Tucker tarafından son haline getirilmiştir.

Bu Reklamı Kapat

Bu yazıda, bu ikilemi tüm ayrıntıları ile incelemekten ziyade, kendisini oluşturan ön koşulları manipüle ederek ikilemden nasıl çıkılacağı tartışılacaktır.

Temel Senaryo

Öncelikle temel senaryoyu hatırlatalım:[1]

Bu Reklamı Kapat

  • Bir suç çetesi oluşturduğu varsayılan, ancak delil yetersizliği yüzünden yakalanamayan iki zanlı hayal edin. Bu zanlılar, daha basit bir başka suçtan göz altına alınmış durumdalar.
  • Zanlılar birbirleri ile konuşamayacakları şekilde ayrı ayrı sorgu odalarına alınıyorlar.
  • Polisler bu iki zanlıya şu teklifi yapıyorlar:
  1. Eğer iki zanlı da suçu inkar ederse, birer yıl hapis yatacaklar.
  2. İkisi de suçu itiraf ederlerse, cezaları beşer yıl olacak.
  3. Biri itiraf eder, diğeri inkar ederse, itirafçı hiç hapis yatmayacak; inkar edense 10 yıl yatacak.

Bu durumda ortaya çıkan seçenekleri bir tablo halinde gösterebiliriz:

Resim 1  - Mahkum İkileminin Matris Biçiminde Gösterimi . Değerlerin (-) işareti taşıması zanlıların hapis cezası almasını temsil etmekte.
Resim 1 - Mahkum İkileminin Matris Biçiminde Gösterimi . Değerlerin (-) işareti taşıması zanlıların hapis cezası almasını temsil etmekte.

Tutuklu İkileminin Temel Taşları

Yukarıda temel olarak verdiğimiz senaryonun efektif olabilmesi için, durumun bazı ön koşulları karşılaması gerekiyor.

  • Zanlılar arasında bilgi alışverişinin olmaması gerekiyor (Kusurlu Bilgi)
  • Zanlıların hamleleri eşzamanlı yapılmalı.
  • Oyunu kuranlar (Polisler) ve oyuncular (Zanlılar) arasında bir bilgi asimetrisi olmalı.

Şimdi bu ön şartların ne olduğunu inceleyelim.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Kusurlu Bilgi Kavramı

Bu oyunun belki de en kritik tarafı ve aslında ikinci şartı da belirleyen şey, Mahkum İkilemi'nin bir Kusurlu Bilgili Oyun (İng: "Imperfect Information") olmasıdır. Kusurlu bilgiyi, "eksik bilgi" olarak da düşünebilirsiniz. 

Eksik bilgi kavramı, tarafların birbirlerinin hamlelerinin ne olduğunu göremediği veyahut da bir oyuncunun, diğer oyuncu ile ilgili, oyuna etki edecek bazı bilgilerden (yetenek, tecrübe, duygusal durumlar) mahrum olduğu senaryoları kapsamaktadır.[2]

Bu açıdan Tutuklu İkilemi de eksik bilgili oyun olarak değerlendirilebilir.[3] En azından zanlılar birbirlerinin duygusal durumu veya böyle bir senaryodaki olası tercihleri (empatik, çıkarcı, işbirlikçi, vs.) hakkında bilgi sahibi değiller. Zaten ayrı ayrı odalara konmaları ve önlerine aniden böyle bir teklifle çıkılmasının ardındaki mantık da budur.

Eş Zamanlılık

Mahkum İkilemi, eş zamanlı (İng: "Simultaneous") bir oyundur. Eş zamanlı oyundan iki şeyi kastedilmektedir:

Veyahut da taraflar hamlelerini önceden yapmış olsalar da aynı anda değerlendirilmeye alınırlar. Örneğin ihalelerde taraflar tekliflerini hazırlar ve yöneticiye kapalı bir zarf içinde verirler (bu arada ihaleler ve açık arttırmalar, Oyun Teorisi'nin en önemli ilgi alanlarından biridir).[7] Bir taraf, odada kendisine verilen süreyi erken bitirmiş, öbürü süreyi sonuna kadar kullanmış olabilir. Ama ne olursa olsun zarflar aynı anda açılır. Bu seçeneğin geçerliliği, eksik bilginin gerçekleşiyor olmasına bağlıdır. Yani taraflar birbirlerinin fiyat tercihlerini görmemiş veya bu konuda konuşmamış olmalıdırlar.

Bu Reklamı Kapat

Yeterlik Asimetrisi

Senaryomuzda polisler zanlıları aslında suçlarını itiraf ettirmeye yönelik bir yol izlemektedirler. Verdikleri tekliflerden, Oyun Teorisi'ne hakim oldukları varsayımsal olarak kabul edilmelidir. Nitekim gerçek yaşamda da oyunları kurgulayan kişilerin (diplomasi, spor, bilgisayar oyunları gibi) teorinin kurallarına göre hareket ettikleri karşımıza çıkan bir durum olduğu gibi, oyunların kendisinin bu teori kullanarak analiz edilebildiğini görüyoruz.[5]

Bununla beraber Tutuklu İkilemi özelinde oyuncuların teoriye hakim olmadığını da varsaymamız gerekmektedir. Aksi takdirde polislerin yaptığı herhangi bir numaraya karşı hazırlıklı olacaklarını görebiliyoruz. İşte taraflar arasındaki bu asimetrik durum teorinin pratiğe dökülmesine olanak tanımaktadır.

Mahkum İkileminin Psikolojisi

Oyuna geri dönelim. Oyuncuların her ikisinin de memnun olacağı strateji çiftini bulmak istiyoruz - ki aslında bu durum bizi Nash Dengesi'ne götürecektir. Seçeneklere baktığımızda, durumun şöyle olduğunu görüyoruz:

  • Eğer taraflardan biri inkar eder de diğeri itiraf ederse, biri çıkarken diğeri 10 yıl alacak. Oysa biz ikisinin de minimum hasarla durumu atlatmasını ve oyundan eş kazanç elde etmesini istiyoruz. Dolayısıyla bir tarafın inkar, diğer tarafın itiraf ettiği seçenekler bizim için ideal değil.
  • İkisi de itiraf ederse beşer yıl yatacaklar.
  • İkisi de inkar ederlerse birer yıl hapis yatacaklar.

Bu durumda her ikisi için de inkar etmek en idealidir. Ancak işin inceliği de burada yatıyor: İki taraf da karşı tarafın itiraf edip etmeyeceğinden emin olmadığı için ve kendileri inkar ederken karşı tarafın itiraf etmesi (ve suçu diğerine atması) halinde çok daha ağır bir ceza alınacağı için, kişinin kendini kurtarmak adına itiraf etmeyi tercih etmesi çok daha olası hale gelecektir. Polislerin istediği de aslında budur. Her ikisi de itiraf ederse, inkara nazaran her ikisi de daha uzun hapis yatacaklar.

Bu Reklamı Kapat

İşte oyunu bir "ikilem" yapan bu durum. "Nash Dengesi" iki oyuncunun da kararından memnun olduğu dengeyi gösteriyor. Şekilde de görüldüğü gibi itiraf-itiraf dengeyi sağlıyor ama ideal kazancı (İng : "Optimum Payoff") sağlayan inkar-inkar çifti.

Bu ikilemi yaratan psikolojiyi iki başlıkta incelemek mümkündür:

  • Kendi çıkarını maksimize etme isteği. Bu durum, özellikle Liberal İktisat Teorisi'nin temel kabullerinden biri olmuştur.[6] Burada her bir oyuncu özgür olma isteğinin etkisinde kalarak itiraf edecek ve sonuçta oyun dengeye gelecektir.
  • Diğer oyuncuya olan güvensizlik. Bu durumda da oyuncular kendi inkar etse de diğer oyuncunun kendisini satacağından endişe ederler.

Velhasıl, oyunun dengesinin, ideal çözümden farklı olduğu bir ikilem ortaya çıkmaktadır:

Resim 2 : Oyunun denge çözümünün (itiraf - itiraf) neden en optimum kazancı getirmediğini gösteren tablo
Resim 2 : Oyunun denge çözümünün (itiraf - itiraf) neden en optimum kazancı getirmediğini gösteren tablo

Tutuklu İkileminden Nasıl Kurtuluruz?

Mahkumların ideal kazanca ulaşacakları "inkar - inkar" çözümüne ulaşması mümkün mü? Bu sorunun cevabı, oyunun temel taşları ile oynayarak yapılabilir gibi görünmekte. Her bir maddeyi inceleyerek, olası senaryoları ortaya koyalım.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
I Am a Cat (Natsume Sōseki)

I Am a Cat is a satirical novel written in 1905–1906 by Natsume Sōseki about Japanese society during the Meiji period (1868–1912); particularly, the uneasy mix of Western culture and Japanese traditions.

Sōseki’s title, Wagahai wa Neko de Aru, uses a very high-register phrasing more appropriate to a nobleman, conveying grandiloquence and self-importance. This is somewhat ironic, since the speaker, an anthropomorphized domestic cat, is a regular house cat of a teacher, and not of a high-ranking noble as the manner of speech suggests.

The book was first published in ten installments in the literary journal Hototogisu. At first, Sōseki intended only to write the short story that constitutes the first chapter of I Am a Cat.  However, Takahama Kyoshi, one of the editors of Hototogisu, persuaded Sōseki to serialize the work, which evolved stylistically as the installments progressed. Nearly all the chapters can stand alone as discrete works.

Warning: Unlike most of the books in our store, this book is in English.
Uyarı: Agora Bilim Pazarı’ndaki diğer birçok kitabın aksine, bu kitap İngilizcedir.

Devamını Göster
₺140.00
I Am a Cat (Natsume Sōseki)

Kusurlu Bilgi ve Eş Zamanlılığı Ortadan Kaldırma

Diyelim ki çetenin üyeleri polislerden birini önceden satın almış ve rüşvete bağlamış olsun. Ve diyelim ki bu polis de soruşturma ekibinin bir parçası olsun. Bu durumda polisin yapacağı şey, kendi girdiği sorguda mahkumun tercihini öğrenip karşı tarafa bir şekilde ulaştırmaktır.

Hatırlayacak olursanız eş zamanlılığın illa ki aynı anda tercih yapmak olmadığını ihale örneğinde göstermiştik. Polisin, bir şekilde, örneğin bir şey sorma bahanesi ile öbür odaya gittiğini ve kendi zanlısının tercihini bir jest ve mimikle diğer zanlıya aktardığını, bu hareketin de zaten daha önceden kararlaştırılmış bir şey olduğunu düşünelim (Sol kulağımı kaşırsam "itiraf etti", sağ kulağımı kaşırsam "inkar etti" gibi). Bu durum, iki ayrı senaryo ortaya çıkarır:

  • Eğer ilk zanlı itiraf etti ise ikinci zanlı için artık itiraftan başka seçenek yoktur.
  • Eğer inkar etti ise bu sefer de inkar etmek optimum kazancı ortaya çıkar.

Dolayısı ile ikinci zanlı birinci zanlı ile her şekilde aynı tercihte bulunmak zorundadır.

Resim 3 : Tüyoyu alan zanlı ilk zanlı hangi tercihi yaparsa aynısını yapacaktır.
Resim 3 : Tüyoyu alan zanlı ilk zanlı hangi tercihi yaparsa aynısını yapacaktır.

Yeterlik Asimetrisini Ortadan Kaldırmak

Bir an için çete üyelerinden birinin Oyun Teorisi'ni bildiğini, ancak polislerin bunu bilmediğini (tipik bir "eksik bilgi" örneği) varsayalım. Bu durumda çete üyeleri ikilemin ne olduğunu bildikleri gibi, polislerin önerisi ile ilgili olarak inkar seçeneğinde işbirliği yapmanın, diğer tüm hamlelerden daha iyi bir çıktı (İng: "Outcome") getireceğini biliyor olacaklardır.

Bu durum, taraflar arasında beceri asimetrisinin ortadan kalkması anlamına gelir. Burada "beceri" sözcüğünün kullanılmasının sebebi, teorinin sadece ne olduğu hakkında bilgi sahibi olmaktan çok, bundan faydalanabilme becerisini sahip olmayı kastediyor olmamızdır.

Asimetri ortadan kalktığı andan itibaren zanlılar, hiçbir yardıma ihtiyaç duymadan doğrudan inkar - inkar seçeneğini devreye alacaklardır.

Sonuç ve Düşünceler

Mahkum İkilemi, Oyun Teorisi ve gerçek hayatta karşılaştığımız tercihler konusunda çok önemli bir model sunmaktadır ve bu nedenle hem ikilemi anlamak hem de standart ikilemin varsaydığı şartları bozan koşulları bilmek önemlidir.

Bu bozucu şartlardan, kusurlu bilgiyi ve eş zamanlılığı ortadan kaldırma tercihi, bu tür oyunlarda gerçekte çok zordur; çünkü polisler de Oyun Teorisi'ni ve sonuçlarını bilmektedirler. Dolayısı ile soruşturmayı yönetenler, her ne kadar meslektaşları da olsa bu tür bir sızmayı göz önüne alarak tertibat alırlar. Benzer şekilde ihalelerde de bu tür sızmaların olmaması için birçok güvenlik tedbiri alınmaktadır (katılımcılarla yalnız kalma yasağı, iletişim kısıtlamaları, belli bölümlere girememe gibi)

Yeterlik simetrisinin önceden kırılmış olması, ikilemden kurtulmak için en ideal çözümdür. Ancak bunun başarılı olması için hükmeden tarafın (polisler, ihale yöneticileri gibi) bunu önceden bilmiyor olması gerekir.

Mahkum ikilemi, oyuncuların (bu örnekte zanlıların) mental güçlerine oldukça bağımlı bir senaryodur - ki temelde ekstrem şartların ortaya çıktığı (gözaltında tutulmak gibi) her durum için bu geçerlidir. Örneğin taraflar önceden inkarda anlaşsalar bile, mahkumlardan birinin kilitli kalma psikolojisi ile itirafa kayması, diğer mahkumun 10 yıl yemesine sebep olur. Dolayısıyla oyun kurucular mental gücü zayıf olan biri varsa onun üzerine oynarlar. Filmlerde sıklıkla görülen "Arkadaşın zaten itiraf etti, boşuna yorma bizi." türü konuşmaların altında yatan mantık da budur.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 5
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Muhteşem! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 03/10/2022 09:13:39 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/12246

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Canlı Cansız
Mucize
Beyaz
Sinir
Çalışma
Yeşil
Coronavirus
İhtiyoloji
Yatay Gen Transferi
Balina
Covid-19
Koku
Biliş
Makroevrim
Epidemik
Manyetik
Kimyasal
Egzersiz
Kuşlar
İfade
Psikiyatri
Tıp
Viral Enfeksiyon
Sivrisinek
Saç
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.