Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Türlerin Sergileyebileceği Davranışların Çeşitliliği Nasıl Belirlenir?

Türlerin Davranış Repertuvarı Nedir? Bir Türün Davranış Çeşitliliği ve Yapabildikleri Nasıl Belirlenir?

Türlerin Sergileyebileceği Davranışların Çeşitliliği Nasıl Belirlenir? Photo by Porco Rosso on Unsplash
9 dakika
2,033
  • Evrimsel Biyoloji
  • Etoloji

Canlı organizmalar arasındaki böylesi farklı davranışların nedenleri nelerdir? Davranışı nasıl inceleriz? Hayvan davranışına yönelik araştırmalar, çevrebilim ve evrim hakkında bilgi vermekte ve doğal çevrenin korunması ile ilgili sorunlara çözümler sunmaktadır.

Geko kertenkelesi
Geko kertenkelesi
Pixabay

Davranış, canlı organizmaların temel özelliklerindendir. Bakteriler kimyasal gradyanlara tepki olarak aktif bir şekilde hareket ederler, amipler besinin etrafını sarmak için şekil değiştirirler ve nergisler mutedil rüzgârlarda çiçeklerini rüzgâr yönünde çevirirler (Berg 2000, Etnier & Vogel 2000). Süngerler gibi basit yapılı çok hücrelilerden eklembacaklılar, derisidikenliler ve kordalılar gibi organ sistemi olan hayvanlara kadar tüm hayvanlar iç ve dış çevreden gelen uyaranlara tepki gösterirler.

Tüm Reklamları Kapat

Bir bireyin yaşamında genlerden davranışa giden yol uzundur ve bu yol boyunca ara basamaklar bulunur (Görsel 1). Bu yolu anlamak için, davranışı etkileyen başlıca nedenlerin her birini incelemekte fayda vardır: genler, fizyoloji ve gelişim.

Görsel 1. Bir hayvanın yaşamındaki bir davranışın kısa dönemdeki sebeplerini gösteren bütünleyici bir model. Genetik ve fizyolojik süreçler dinamiktir ve birbirlerini etkileyebilirler, özellikle düzenleyici bölgede genetik yapı değişir. Sinir sistemi, moleküler ve hücresel işlevlerle tüm organizma arasındaki ara evredir. Davranışın nedenleri iç ve dış çevrenin temeline aykırı olarak görülür. Bu da gen ifadesi ile fizyolojik ve gelişimsel yolları etkileyebilir.
Görsel 1. Bir hayvanın yaşamındaki bir davranışın kısa dönemdeki sebeplerini gösteren bütünleyici bir model. Genetik ve fizyolojik süreçler dinamiktir ve birbirlerini etkileyebilirler, özellikle düzenleyici bölgede genetik yapı değişir. Sinir sistemi, moleküler ve hücresel işlevlerle tüm organizma arasındaki ara evredir. Davranışın nedenleri iç ve dış çevrenin temeline aykırı olarak görülür. Bu da gen ifadesi ile fizyolojik ve gelişimsel yolları etkileyebilir.
Nature

Hayvan davranışı genetik mekanizmalardan etkilenir. Karıncalardaki (Pheidole pallidula) davranış genetiği üzerine yapılan bir çalışma bir kolonideki bazı işçi karıncaların iri, saldırgan asker karıncalardan zararsız toplayıcılara nasıl dönüştüklerini değerlendirmiştir (Görsel 2; Lucas & Sokolowski 2009). Asker karıncalar, tek bir genin (ppfor) ifadesiyle saldırgan olmaya yatkın doğarlar. Yeni doğan toplayıcı karıncalar bu geni ifade etmez. Yuvadaki koşullar değişimi gerektirdiğinde, ppfor asker karıncalarda bastırılır ve bu da onların zararsız toplayıcı işçilere dönüşmelerine neden olur.

Tüm Reklamları Kapat

Görsel 2. Karınca (Pheidole pallidula)
Görsel 2. Karınca (Pheidole pallidula)
Wikipedia

Hayvan davranışı fizyolojik mekanizmalardan da etkilenir. Kortikosteroid olarak bilinen kimyasallar stresli durumlar süresince bireylerde sık sık yükselir. Bu durum karşısında, üreme ve bölge koruma davranışları bastırılır ve bunların yerine kaçma davranışları desteklenir (Wingfield et al. 1998). Yapılan bir araştırma kortikosteroidlerin öğrenme ve bellek edinimini de etkileyebildiğini göstermiştir (Thaker et al. 2010). Bunu test etmek için araştırmacılar, yeni bir saldırganla karşılaşma süresince doğu çit kertenkelesinin (Sceloporus undulatus) kortikosteron hormonunun yükselmesini baskılamıştır (Görsel 3). Bunun sonucunda da, baskılamanın kertenkelelerin ani kaçış tepkilerine zarar verdiğini, ayrıca öğrenmeyi ve gelecek karşılaşmalardaki anımsamayı sınırlandırdığını bulmuşlardır. Bu nedenle, yüksek seviyede kortikosteroidler yalnızca yırtıcıya karşı davranışlar için değil, av türlerinde kaçınmalı öğrenme için de gereklidir.

Görsel 3. Doğu çit kertenkelesi (Sceloporus undulatus)
Görsel 3. Doğu çit kertenkelesi (Sceloporus undulatus)
iNaturalist

Embriyodan gençliğe kadarki gelişim, yetişkinlikteki davranışı etkileyebilir. Primat türlerinden ikisi olan bonoboların (Pan paniscus) ve şempanzelerin (P. troglodytes) erken gelişimlerindeki kaynak elverişliliği, yetişkin olduklarında yiyeceklerini paylaşmaya yatkın olup olmayacaklarını etkilemektedir (Görsel 4; Wobber et al. 2010). Bonobolar yiyeceğin bol olduğu yerlerde yaşarlar ve yiyecek için diğer türlerle ya da birbirleriyle yarışmazlar. Yiyeceklerini diğer bireylerle paylaşarak büyürler ve bu paylaşım duygusu yetişkinlikte de devam eder. Diğer yandan, şempanzeler yaşamları boyunca yiyecek için hem birbirleriyle hem de gorillerle (Gorilla gorilla) yarışırlar. Genç şempanzeler yiyeceklerini diğer bireylerle paylaşmazlar ve yetişkinlikte de bu davranışı sürdürürler.

Genler, fizyoloji ve gelişim bir popülasyonun bireyleri arasında çeşitlilik gösterir. Ayrıca, iki birey aynı iç ve dış çevrede yaşamaz. Bu da bireylerin davranışlarında çeşitliliğe neden olur.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Görsel 4. Bonobo (Pan paniscus)
Görsel 4. Bonobo (Pan paniscus)
Science

Davranışın Evrimi

Genetik çeşitliliğin bireylerdeki davranışsal farklılıklara katkısı en çok evrimsel bağlamda önemlidir. Ancak bu durum, popülasyonun bireyleri arasında davranışsal çeşitlilik varsa ve davranışsal çeşitlilik genetiğe dayanıyorsa (kalıtsalsa) mümkündür. Davranışsal çeşitlilik, mutasyonlardan ve eşeyli üreme yapan organizmalarda mayoz bölünme sırasında meydana gelen çaprazlamalardan kaynaklanır. Bireylerde sağkalımı ve üremeyi arttıran davranışlar döllere de aktarılacaktır. Başarısızlık getiren davranışların ise gelecek nesillere aktarılma şansı daha düşüktür. Eğer popülasyonlarda çeşitlilik ve kalıtsallık yeteri kadar yüksekse, bu durumda davranış nesiller boyunca evrimleşebilir.

Örneğin birçok peygamberdevesi (Görsel 5) ve örümcek, cinsel yamyamlık denen benzersiz bir çiftleşme sistemi sergiler. Bu sistemde, çiftlerden biri diğerini öldürüp kur yapma veya cinsel birleşme sırasında yer. Bir kurt örümceği olan Akdeniz tarantulası (Lycosa tarentula) üzerinde yapılan bir araştırma cinsel yamyamlığın dişiler için adaptif olduğunu göstermektedir (Rabaneda-Bueno et al. 2008). Bu da hâlihazırda çiftleşmiş yamyam dişilerin, yamyam olmayan dişilere göre daha yüksek üreme oranları elde ettiği ve daha kaliteli döller ürettiği anlamına gelmektedir. Dişi Akdeniz tarantulaları kaliteli av bulmada ve tüketmede zorluk çeker. Başarılı olan dişiler ise erkeklerini bulma ve yeme oranını yükseltecek şekilde davranır ve döller de kalıtım yoluyla bu davranışları kazanır.

Görsel 5. Peygamberdevesi (Archimantis latistyla)
Görsel 5. Peygamberdevesi (Archimantis latistyla)
Wikimedia

Uzun jeolojik dönemler boyunca meydana gelen evrimsel değişimler türleşme ile sonuçlanabilir ve davranış bir bakıma bu süreçten sorumlu olabilir. Karabaşlı yalı bülbülü (Sylvia atricapilla) Orta Avrupa’da üreyen ve kışı Güney Avrupa ve Kuzey Afrika’da geçiren ötücü, göçmen bir kuştur (Görsel 6). Son birkaç on yıllık süre içinde, biyologlar küçük bir grup karabaşlı yalı bülbülünün göç davranışlarında, kışı sürekli İngiltere’de geçirmeleriyle sonuçlanan bir çeşitlilik gözlemlemiştir (Rolshausen et al. 2009). Bu gözlemlere göre “İngiliz” ve “İngiliz olmayan” karabaşlı yalı bülbülleri Orta Avrupa'daki her zaman üredikleri ormanlara geri göç ederler, ancak kışı İngiltere’de geçiren bireyler erkenden gelip yuva yapmaya başlar ve daha iri ve daha çok yumurta üretirler. Ayrıca kışı İngiltere’de geçiren bireyler sınıflandırıcı çiftleşme olarak bilinen süreç içinde, genelde diğer popülasyonun üyeleri yerine birbirleriyle çiftleşirler. Bu yüzden, bu iki karabaşlı yalı bülbülü popülasyonu birbirlerine çok yakın mesafelerde üremelerine rağmen aralarında cinsel izolasyon meydana gelmiştir. Kısacası, doğal seçilim ve cinsel izolasyon zamanla genetik ve davranışsal farklılıkların birikmesiyle türleşmeye yol açabilmektedir.

Görsel 6. Karabaşlı yalı bülbülü (Sylvia atricapilla)
Görsel 6. Karabaşlı yalı bülbülü (Sylvia atricapilla)
Luonto Portti

Davranışı Ölçme

Hayvan davranışına yönelik araştırmalar bilimsel yönteme dayanır (Görsel 7). Davranış araştırmalarının (ve doğal yaşamı ilgilendiren her araştırmanın) temelinde soru sorma sanatı vardır. İyi sorular sormadan üzerinde çalışacağımız araştırma projeleri olmayacağı için, sorular bilimsel süreci yönlendirir. Davranışı nesnel olarak incelemek için davranış bilimciler tarafından spesifik ve standart yöntemler geliştirilmiştir (ör. Martin & Bateson 2007). Davranışsal araştırmanın odak noktası, tür gruplarından bir bireyin davranışının temelinde yer alan genlere kadar uzanır. Çalışmalar türün yaşam alanında, laboratuvarda ya da her ikisinde de yürütülebilir. Davranışsal araştırmanın göze çarpan bir özelliği de antropomorfizmi (insanbiçimcilik), yani insan dışındaki hayvanların hareketlerini insani düşünceler ve davranışlar olarak nitelendirme yanlışlığını azaltmasıdır. Bilimsel yöntem ve davranışı incelemeye yönelik standart yaklaşımlar biyologların davranışın nedenlerini ve zamanla nasıl evrimleştiğini anlamasına olanak sağlamıştır.

Görsel 7. Araştırmanın basit gözlemsel/tanımlayıcı çalışmalardan hipotez test etme deneylerine kadar temel faaliyetlerini gösteren davranışsal araştırma sürecinin bir modeli. Model, araştırmada takip edilecek yolun olası giriş noktalarını sarı kutularda göstermektedir: Araştırma, hayvan davranışının yaşam alanı ya da laboratuvar gözlemlerinden yola çıkılarak ve literatürün derleme makalesi ile meta analizler şeklinde özetlenmesiyle başlatılabilir. Araştırma faaliyetleri yinelemeli ve dinamiktir, çeşitli zamanlarda tüm kutulardan birkaç kere geçilebilir. Bilimsel yöntemin merkezine (sorulara) tekrar tekrar yapılan geri dönüşler araştırmacıların gözlemlerini, araştırma yöntemlerini ve toplanan veriyi işlemelerini ve araştırma sonuçlarını sunmanın en iyi yolunu bulmalarını sağlar (mavi daire). Robinson'ın 2004 çalışmasından uyarlanmıştır.
Görsel 7. Araştırmanın basit gözlemsel/tanımlayıcı çalışmalardan hipotez test etme deneylerine kadar temel faaliyetlerini gösteren davranışsal araştırma sürecinin bir modeli. Model, araştırmada takip edilecek yolun olası giriş noktalarını sarı kutularda göstermektedir: Araştırma, hayvan davranışının yaşam alanı ya da laboratuvar gözlemlerinden yola çıkılarak ve literatürün derleme makalesi ile meta analizler şeklinde özetlenmesiyle başlatılabilir. Araştırma faaliyetleri yinelemeli ve dinamiktir, çeşitli zamanlarda tüm kutulardan birkaç kere geçilebilir. Bilimsel yöntemin merkezine (sorulara) tekrar tekrar yapılan geri dönüşler araştırmacıların gözlemlerini, araştırma yöntemlerini ve toplanan veriyi işlemelerini ve araştırma sonuçlarını sunmanın en iyi yolunu bulmalarını sağlar (mavi daire). Robinson'ın 2004 çalışmasından uyarlanmıştır.
Nature Education

Davranış Bize Ne Söyler?

Hayvan davranışı genelde ekoloji ve evrim bağlamında ele alınır. Hayvanların çevreleriyle nasıl etkileşimde bulunduklarını ve zamanla nasıl değiştiklerini hayvan davranışları sayesinde öğreniriz. Davranış, nesli tükenme tehlikesi altında olan türlerin nasıl korunacağı, çevre kalitesinin nasıl belirleneceği ve doğa koruma alanlarının nasıl tasarlanacağı gibi doğal çevrenin korunması ile ilgili sorunları da anlamamıza olanak tanır. Ayrıca insan kaynaklı tehditlerin uyum sağlamayı başarmış hayvanların sağkalımına olan etkisini değerlendirmek için de kullanılır. Örneğin kuşlar çeşitli nedenlerden dolayı pencerelere çarparlar. Görsel işaretler, göç stratejisi, yaşadığı bölgeyi koruma davranışı ve yaşam alanı tercihi gibi davranışlar, kuşların neden bu şehir tehdidi yüzünden yüksek ölüm oranlarına sahip olduğunu en iyi şekilde açıklamaktadır (Hager et al. 2013). Hayvan davranışı, uzmanların iklim değişikliğinin sonuçlarını değerlendirmelerine de olanak sağlamıştır (Parry et al. 2007). Hayvanların göç, döllenme ve üreme zamanlarıyla ilgili davranışlarının iklim değişikliği yüzünden değişmiş olduğu bilim insanları tarafından çoktan kanıtlanmıştır.

Tüm Reklamları Kapat

Hayvan davranışı ile ilgili çalışmalar bize kendi davranışlarımız hakkında da bilgi verir. İnsan dışı primatlar üzerine yapılan araştırmalar bireysel, sosyal ve üreme ile ilgili insan hareketlerinin nedenlerine ve evrimine ilişkin önemli görüşler sunmaya devam etmektedir. İnsan dışındaki hayvanların davranışlarını değerlendirmek, teknolojik buluşları ve sağlık risklerinin en aza indirilmesi gibi insan koşullarının geliştirilmesine dair ilerlemeler kaydedilmesine olanak sağlamıştır. Örneğin sismik bir olayı, daha meydana gelmeden tespit edip tepki veren siğilli kurbağalar (Bufo bufo) sayesinde depremleri önceden tahmin etmek mümkün hale gelmiştir (Görsel 8; Grant & Halliday 2010).

Görsel 8. Siğil kurbağası (Bufo bufo)
Görsel 8. Siğil kurbağası (Bufo bufo)
Wikipedia

Sonuç

Hayvan davranışı bir bireyin genleri, fizyolojisi ve gelişimi ile yaşadığı iç ve dış çevreye dair, birbirini etkileyen çeşitli kuvvetlerin bir sonucudur. Bir popülasyonun bireyleri arasında, sağkalım ve üremeye yönelik davranışlarda genetik çeşitlilik vardır. Başarılı davranışlar gelecek nesillere aktarılır ve zamanla evrimleşebilirler. Araştırmacılar davranışı ölçmek ve anlamak için bilimsel yöntemi ve standart protokolleri kullanırlar. Hayvan davranışı araştırmalarının sonuçları çevrebilim ve evrim çalışmalarına bilgi sağlamakta ve doğal çevreyi koruma ile ilgili sorunları çözmede yardımcı olmaktadır. Birçok kurum ve kuruluş hayvan davranışı üzerine bilgi ve profesyonel deneyimler için fırsatlar sunmada uzmanlaşmaktadır.

Hayvan davranışı üzerine uzman kurum ve kuruluşlar: bilgi, kariyer ve lisansüstü eğitim fırsatları

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
14
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Tebrikler! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Nature Education | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 08/12/2022 08:40:25 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7361

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Doğa Yasası
Sosyal
Müzik
Sahte
Cinsiyet
Yanlış
Biyokimya
Wuhan Koronavirüsü
Astronomi
Evrimsel Biyoloji
Çeşitlilik
Manyetik
Su Ayısı
Karanlık Madde
Obezite
Kimya Tarihi
Lgbt
Tedavi
Avcı
Göğüs Hastalığı
Doğru
Savunma
Önlem
Nasa
Atmosfer
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
S. B. Hager, et al. Türlerin Sergileyebileceği Davranışların Çeşitliliği Nasıl Belirlenir?. (14 Ağustos 2018). Alındığı Tarih: 8 Aralık 2022. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/7361
Hager, S. B., Demirden, E., Ölez, Ş. (2018, August 14). Türlerin Sergileyebileceği Davranışların Çeşitliliği Nasıl Belirlenir?. Evrim Ağacı. Retrieved December 08, 2022. from https://evrimagaci.org/s/7361
S. B. Hager, et al. “Türlerin Sergileyebileceği Davranışların Çeşitliliği Nasıl Belirlenir?.” Edited by Şule Ölez. Translated by Esra Demirden, Evrim Ağacı, 14 Aug. 2018, https://evrimagaci.org/s/7361.
Hager, Stephen B.. Demirden, Esra. Ölez, Şule. “Türlerin Sergileyebileceği Davranışların Çeşitliliği Nasıl Belirlenir?.” Edited by Şule Ölez. Translated by Esra Demirden. Evrim Ağacı, August 14, 2018. https://evrimagaci.org/s/7361.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.