Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Türkiye’de Sağlık Haberlerine ve Sağlık Haberciliğine Eleştirel Bir Bakış

Türkiye’de Sağlık Haberlerine ve Sağlık Haberciliğine Eleştirel Bir Bakış Bodruma Geldik
9 dakika
1,938
  • Sosyal Bilimler
  • Tıbbi Habercilik

Hayatımızın bir parçası haline gelen medya, gündelik hayatımızın merkezine yerleşmiştir. Dünyada ve çevremizde yaşanan gelişmeleri takip etmek için medyadan yararlanırız. Günün her anında etkileşim içerisinde olduğumuz medyanın en sık başvurduğumuz içeriği haber metinleridir. Medyanın en çok yararlandığımız, gelişen teknoloji, görsel ve tasarımsal tekniklerle süslenen haber metinlerini anlamak için haber kavramını iyice irdelememiz gerekmektedir.

Haber Nedir?

Literatürde haber tanımlarına ilişkin çok sayıda değerlendirmeler mevcuttur. Bu değerlendirmelerde ortak bir görüş ve tanım bulunamamıştır. Araştırmacıların haber tanımı konusunda görüş birliği sağlayamamış olsa da birçok tanım literatüre girmiştir. İlk yapılan haber tanımlarında “olan her şey haberdir”, “dün bilmediğiniz haberdir”, ”insanların üzerinde konuştuğu haberdir”, “haber okuyucuların öğrenmek istedikleridir” şeklinde tanımlar dikkat çekmektedir (Tokgöz, 2013: 52-53).

Bu Reklamı Kapat

Freiburg Üniversitesi’nde ders kitabı olarak okutulan Gazeteciliğe Giriş kitabının yazarı Herman Schlapp’e göre haber; güncel ve ilginç bir olayın olduğunca nesnel ve gerçeğe uygun bir biçimde sunulmasıdır. Haber metninde her türlü taraflı değerlendirmelerden ve söz oyunlarından uzak durulur. Metin kısa, haber dili de yalındır (Schlapp, 2002: 17).

Bir başka tanımda ise haber, okuyucu ve dinleyici için öncelikle (yeni gerçeklerle İngilizcede haber için kullanılan “news” sözcüğüyle bu özellikle daha iyi vurgulanmaktadır) ilgili, doğru ve anlaşılır bilgilerdir ve sonrada şu ikisinden birisidir: Önemli (bu çoğu zaman ilginç de demektir, ama her zaman değil) ya da ilginç, örneğin Florida’daki bir kar fırtınası gibi, beni etkilemeyen bir olay olsa bile (Shneider, 2002: 40).

Bu Reklamı Kapat

Haber tanımıyla beraber üzerinde önemle durulması gereken bir kavramda sahte haber ki bu kavramın İngilizcesi olan "fake news", Colins sözlüğü tarafından 2017 yılının kelimesi seçildi (BBC, 2018). Bu kavrama, ülkemizde basın hukuku açısından bir duayen olan Ord. Prof. Dr. Sulhi Dönmezer de, yazmış olduğu Basın Hukuku kitabında yer vermiş ve önemle irdelemiştir. Çağdaş süreli yayıncılıkta, heyecan yaratıcı haber bulmak ve bunları yayınlamaya çalışmak başlıca amaçlardandır. Yazar, bu tür haberlere ulaşmak için çırpınmaktadır. Yalan haberlerin toplumu heyecana getirişi ve toplum içindeki ilişkileri bozucu niteliği karşısında, yalan haber yayının suç haline getirilmesi bunları engellemek için bir önlem olarak düşünülmüştür (Dönmezer, 2017: 342).

Yavaş ama güvenilir olmak...

Habercilik açısından Dönmezer’in bahsettiği durum çok önemli ve dikkate değerdir. Bu noktada haber yapanın bunu hazırlarken sırf heyecan uyandırdığı için haber yapması ya da haber metnine “yalan” ya da “sahte” bölümler eklemesi 21. yüzyıldaki enformasyona erişimin kolaylığı ve yayılmasının hızını da düşünürsek çok tehlikelidir. Yine temel konu olarak ele alacağımız sağlık haberinde yer alacak en ufak bir yalan beyanın ya da bilimsel temeli olmayan bir bölümün insan sağlığını olumsuz etkileyeceğini basın mensubunun aklından çıkarmaması gerekmektedir.

Bu konuyla ilgili şu söz ise her şeyi en açık şekilde anlatmaktadır. “Hızlı ama ciddiyetten uzak ve güvenilmez” gibi bir isme sahip olmaktansa “yavaş ama güvenilir” izlenimi yaratmak daha yararlıdır (Schlapp, 2002: 22).

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Habercilik ve Demokrasi

Bilindiği üzere kamuoyunun oluşum biçimi, bir sistemin demokratik olup olmamasının temel göstergelerinden biridir. Kamuoyunun sağlıklı bir şekilde oluşabilmesi de her türlü haber, bilgi, duygu ve düşüncenin serbestçe yayılabilmesi ile olur. Demokratik bir sistemde sorumluluk bilinciyle hareket eden medya, her türlü düşüncenin kendisini özgürce ifade edebilmesine imkân vererek kamuoyunun serbestçe oluşumuna katkı sağlamakla görevlidir(Ramonet, 2000: 86).

Haber metni konusunda özellikle üzerinde durulması gereken bir başka konu da haber dilidir. Peki, haber metinlerinin dili nasıl olmalıdır?

Haberciliğin Dili

Haber metni yalın, bilinen, anlaşılır sözcükler içeren girift olmayan tümcelerden oluşmalıdır. Özgül bir gruba ait jargonlar herkesin anlayacağı bir dile çevrilmelidir. Çevrilmesi olası olmayana sözcüklerden kaçınmak gerekir. Zorunlu hallerde sözcükler bir açıklamayla birlikte kullanılmalıdır (Shneider, 2002: 53).

Haberin Üretim Süreci

Haber kavramının üretim süreci sırasında basın mensuplarının bazı unsurları da dikkate alması gerekmektedir. Haber metinlerinin oluşumu ve halka ulaşması ise bir sistematik içerisinde gerçekleşir. Olay gerçekleştirildikten sonra onu haber yapmak için basın kuruluşları tarafından olayı değerlendirmek incelemek takip etmek için gazeteciler görevlendirilir. Yani haberin başlaması için öncelikle olayın gerçekleşmesi gerekir (İstisnai durumlarda olayın gerçekleşeceği önceden duyurulduğunda gazeteci gözlemci konumunda olabilir). Olay gerçekleştikten sonra olayın haberleşmesi süreci başlar. Haberin oluşması için metnin hazırlanması gerekir. Hakikate yani son dönemin en çok kullanılan tarifi olan “truth”a ("gerçeğe") sadık kalmalı ve bunun “post truth” ("gerçek ötesi") noktasına evrilmesine müsaade etmemelidir. Basın mensubu haber metinlerini yalın saf ve yorumdan uzak bir şekilde vermelidir. Haber üretirken basın mensubu sırasıyla; seçim, araştırma, yeniden seçim, ayıklama, biçimlendirme, yayımlama sistematiğine uymalıdır.

Dürüstlük ve Tık Tuzakları

Yine basın mensubunun uyması gereken diğer olgu ise haberin hukuka uygunluk unsurlarıdır. Haber kavramı sırasında genel olarak hukuki sorumluluklar bu unsurlara uyulmamasından doğar. Genel olarak bunlar; haberin gerçek oluşu, kamu yararı ve toplumsal ilgi, güncellik, ölçülülük ve olay ve haber ile yayın arasındaki nedensellik bağının bulunmasıdır. Rıdvan Kanber ve Müge Demir’in çalışmalarını incelediğimizde özellikle sağlık haberlerinde genel sorunun ölçülülük esasının aşılmasından kaynaklı olduğunu gördük. Son dönemde ise gözle görülür bir sorunsa dünya da özellikle hızlıca yayılan ve süreli yayının yanında aynı haberi resmi web sitelerinde de yayınlayan gazetelerin web sitelerinde tık sayısını artırmak için haber başlığını ilgi çekici hale getirmesi yani “clickbait’tir” ("tık tuzağı"). Basın mensubu post truth noktasındaki hassasiyetini clickbait noktasında da yerine getirmelidir.

Bu Reklamı Kapat

Medya ve Sağlık

Medya ve sağlık ilişkisini değerlendirmek açısından haber metinleri, üzerinde analiz yapılabilecek temel medya içeriğidir. Türkiye’de haber medyasının sağlık alanına yönelik sorunlar bakışını çözümlemek noktasında haber metinleri belirleyici rol oynamaktadır. Sağlık alanında neler olup bittiğini sağlık haberleri aracılığıyla öğreniriz.

Sağlık, sadece hastalık ve sakatlığın olmayışı değil, bedence, ruhça ve sosyal yönden tam iyilik halidir (Fişek, 1982: 1). İnsan sağlığının önemi sağlık haberlerine olan ilgiyi arttırmıştır. Sağlığın önemi sağlığa olan düşkünlük sağlık haberlerine olan ilgiyi de arttırmış bu alanda çok fazla sayıda haber karşımıza çıkarmıştır.

Sağlık alanında haber yapmak sağlık alanındaki gelişmeler göz önüne alındığında verinin fazlalığı açısından çok basit görünebilir fakat burada önemli olan husus haberin ulaştığı kitledir. Durum değerlendirmesi kitlenin sağlık okuryazarlığı noktasından bakılarak yapılmalıdır. Türkiye noktasında konuyu ele alacak olursak: Açık Toplum Enstitüsü’nün yapmış olduğu araştırma sonucuna göre Türkiye, AB ülkeleri arasında yalan habere en dayanıksız sondan ikinci ülkedir (Teyit.org, 2018). Yine temel bir parametrelerden olan sağlık okuryazarlığı noktasında konuya bakacak olursak Türkiye’nin sağlık okuryazarlığı indeksi 30,4 bulunmuştur. Türkiye’de 18 yaş ve üstünde 53.827.088 kişi olduğu göz önüne alındığında, yaklaşık 35 milyonluk bir erişkin nüfusun “yetersiz ve sorunlu” sağlık okuryazarlığına sahip olduğu belirtilmiştir (Sağlık Sen, 2014).

Sağlık tıp alanında habercilikte gazetecilik içinde bir özel uzmanlık alanına haline gelmiştir. Sağlık ve tıpla ilgili haberler eğer doğru ve gerçeği tam yansıtacaksa, toplumu doğru bilgilendirecekse bunlar bu alanda uzmanlaşmış haberciler tarafından yazılmış olmalıdır. Bu hem gazetecilik hem tıp alanının hem de toplumun yararınadır. Yeterli bilgi ve deneyime sahip olmadan el yordamıyla yapılan yayıncılığın ulaşacağı olumsuzlukları önceden kestirmek mümkün olabilmektedir. Yeterli sayıda sağlık alanına özel uzman haberci yoksa bu kişiler bulunmalı, yetiştirilmelidir. Kamunun sağlık ilgili konularda haber alma ve bilgilenme hakkı bunu gerektirir. Bilgilenme ve haber alma hakkı bunlar doğru yapılırsa gerçekleşir (Demir, 2010:33).

Bu Reklamı Kapat

Özgün Bir Araştırma

Sağlık haberlerine yönelik yapmış olduğumuz çalışmada üç süreli yayın incelenmiştir. Bunlar; Hürriyet, Cumhuriyet ve Sabah gazetesidir. 01.01.2018-31.03.2018 tarihleri arasında basına yansıyan sağlık haberlerinden 139 tanesi seçilmiş ve söylem analiziyle ve basın hukuku ve etiği açısından değerlendirilmiştir. Bunların arasından 19’u doğrudan firma reklamı olduğu için değerlendirme içerisinden çıkarılmıştır. Geri kalan haberlerin özellikle doğruluk ve ölçülülük esasına göre değerlendirilmesi yapılmıştır. İncelenen haberlerin %91 oranında doğru, %4 doğruluktan uzak ve %5 oranında orta doğrulukta çıkmıştır.

Sağlık haberlerinin doğruluk derecelerinin yüksek olmasındaki başlıca etken ise haber kavramı sırasında Oya Tokgöz’ün üzerinde durduğu basit haberlerden kaynaklıdır. Çıkan bu veriler sonrası haberlerin bir muhabir tarafından yazılıp yazılmadığı ya da servis edilip edilmediğine baktığımızda; 120 haberden 66’sı bir sağlık muhabiri (ki "sağlık muhabiri", medya kuruluşunun kendisi tarafından belki de kullanılmamakta ya da personel yetersizliğinden ötürü bu haberleri ve birçok haberi aynı basın mensubu yapıyor olabilir) tarafından yazıldığını görülmektedir. Bu demektir ki; 54 haber bir ajanstan alınmış ve ya haber metni olduğu gibi verilmiş bir başka deyişle ısmarla haber yapılmıştır. Yapılan 66 haberin ise çok az bir kısmında muhabire ait yorumlar bulunmaktadır. Bu bile Türkiye’de süreli yayınlarda yapılan haberlerin durumunu özetlemektedir. Medyadaki tekelleşme birçok muhabiri sağlık haberi yapma noktasına itmiş olsa da yine de sağlık haberlerine dahi muhabirler yorum getirememekte kamu kurumları, sivil toplum örgütleri ve derneklerden aldığı demeçleri olduğu gibi vermektedir.

Çalışmanın devamında aynı haberleri haberin hukuka uygunluk unsurlardan biri olan ölçülülük açısından değerlendirdiğimizde ise doğruluk noktasındaki yüksek değerlerin ölçülülük noktasında ciddi oranda düştüğüne gözlemledik.

Şekil II Süreli yayınların ölçülülük ilkesine göre değerlendirilmesi
Şekil II Süreli yayınların ölçülülük ilkesine göre değerlendirilmesi
null

Ölçülülük unsurunda değerlerin bu kadar düşmesinin gerekçeleri arasında kalifiye basın mensubunun yani sağlık habercisi sayısının yetersizliği ya da olmayışıdır. Özellikle basit haber metinleri olmasına rağmen (kanımca haberin yeniden değerlendirmeye alınmamasının etkisi büyük) ölçülülük esasının çok ciddi oranda düştüğünü gördük. Özellikle haberlerde, 6112 sayılı kanunla yasaklanmış olan ilaç reklamı konusunda ilaçların ticari isimleri verilerek örtülü-gizli reklamlar yapılmıştır. Yine hekimlik açısından etik olmayan noktada gazeteci-hekim birlikte etik ihlal yapmıştır. Hekimin bir konuda verdiği beyanda konudan çok şahıs öne plana çıkarılmış yani hekimin reklamı yapılmıştır. Bu da hekimlere ait mesleki etik kurallara aykırıdır.

Sonuç

Sonuç olarak Türkiye’de bilim ve sağlık haberciliğinin ilerlememesinin en önemli nedenlerinden biri bu alanda haber yapanların uzmanlaşmamış olmasıdır. Yine yaptığımız araştırmalar sonucunda özellikle birçok İletişim fakültesinde medya okuryazarlığının zorunlu değil seçmeli ders olması, sağlık okuryazarlığı ve sağlık iletişimi derslerinin olmamasının bu noktada önemli bir payı olduğunu söylemek yararlı olacaktır. Basın mensubu yetiştiren iletişim fakültelerinde medya okuryazarlığı dersleri zorunlu olmalı ve bilim ve sağlık haberciliği yetiştirmek için hem uygulamalı hem de pratik dersler verilmelidir. Sağlık haberlerinin hayati önem taşıdığı hayata mal olacağı düşünülerek sağlık haberciliğinde uzmanlaşmanın önü açılmalıdır. Basın Yayın Enformasyon Genel Müdürlüğü ve Sağlık Bakanlığı ortak bir proje yürütmeli ve bu alana katkı sunmalıdır. Türkiye’de özellikle sağlık okuryazarlığının düşük olduğu bilinmesine rağmen sağlık haberlerine gereken önemin verilmemesi telafisi mümkün olmayan sonuçlara yol açabileceği akıldan çıkarılmamalıdır.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • İnanılmaz 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Korkutucu! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • O. Tokgöz. (2019). Temel Gazetecilik. ISBN: 978-975-533-072-3. Yayınevi: İmge Yayınevi.
  • H. Schlapp. (2002). Gazeteciliğe Giriş. ISBN: 975-7968-24-2. Yayınevi: Konrad Adenauer Vakfı.
  • W. Shneider, et al. (2002). Gazetecinin El Kitabı. ISBN: 975-7968-25-0. Yayınevi: Konrad Adenauer Vakfı.
  • BBC. 2017'Nin Kelimesi Seçilen 'Sahte Haber' Nedir?. (17 Şubat 2018). Alındığı Tarih: 15 Haziran 2018. Alındığı Yer: BBC | Arşiv Bağlantısı
  • S. Dönmezer, et al. (2019). Basın Hukuku. ISBN: 978-605-333-583-2. Yayınevi: beta.
  • I. Ramonet. (2018). Medyanın Zorbalığı. ISBN: 975-682-741-6. Yayınevi: OM.
  • N. Fişek. Prof. Dr. Nusret Fişek'in Kitaplaşmamış Yazıları - I. (15 Haziran 2018). Alındığı Tarih: 15 Haziran 2018. Alındığı Yer: TTB | Arşiv Bağlantısı
  • A. O. Arabacı. Türkiye Yalan Habere Karşı Dirençsiz. (3 Nisan 2018). Alındığı Tarih: 15 Haziran 2018. Alındığı Yer: Teyit | Arşiv Bağlantısı
  • M. Durusu, et al. Türkiye Sağlik Okuryazarliği Araştirmasi. (1 Aralık 2014). Alındığı Tarih: 21 Nisan 2018. Alındığı Yer: Sağlık Sen | Arşiv Bağlantısı
  • M. Demir. (2010). Sağlık Haberleri Ve Medya Gerçeği. ISBN: 978-605-395-391-3. Yayınevi: Nobel.
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 18/08/2022 05:14:21 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7201

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Türkiye
Yaşam
Dinozorlar
Kimyasal Evrim
Kadın
Bilgisayar
Epidemik
Nöron Hücresi
Sinir
Şehir Hastanesi
Mucize
Doğa
Ahlak
Hormon
Kuantum Fiziği
Beyaz
Ses Kaydı
Robot
Habercilik
Sinir Hücresi
Aşılar
Gelişim
İngiltere
Anatomi
Albert Einstein
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.