Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat
Reklamı Kapat

Bu yazı, Science isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu haber 2 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Simi Etedgi kameraya hikâyesini anlatırken öne doğru eğildi: 1963 yılıydı ve Etedgi, Fas’tan İsrail’e yola çıktığında henüz 15 yaşındaydı. Yeni bir ülke için yola çıkan yüzbinlerce insandan biriydi.

Ancak, konuşurken öne doğru eğilişi sıradan bir hareket değildi. Şimdi 68 yaşında olan Etedgi sadece 80 yıldır var olan İsrail İşaret Dili’ni kullanan yaklaşık 10.000 kişiden biri. Onun konuşurken eğilmesinin tek bir anlamı var ve o da hikâyesini bitirmeden önce bir arasöz ile kendini ifade etmek. Çocukluğundaki Fas’ta kullanılan işaretlerin şimdi İsrail’de kullandıklarından çok farklı olduğunu gözlerinin içi parlayarak anlatıyor.

Aslına bakılırsa, İsrail İşaret Dili’nin genç kullanıcıları bir arasöz belirtmek için farklı bir hareket kullanmakta ve başka anlamları ifade etmek için de değişik yollar kullanmaktalar. Dil Evrimi konferansında sunulan bir çalışma gösteriyor ki yeni nesil işaret dili kullanıcıları, farklı amaçlar için daha fazla vücut bölümlerini kullanmayı gerektiren daha zengin ve dil bilgisi açısından daha karmaşık ifadeler buldular.

Dilbilimcilerin en çok ilgisini çeken ise bu değişimlerin bir nesilden diğerine devam ederek öngörülebilir bir düzende gerçekleşiyor gibi görünmesi. Aynı düzen, dünyanın farklı yerlerindeki yeni ortaya çıkan işaret dillerinde de görülmekte ve bu durum dilsel karmaşıklığın nasıl ortaya çıktığını gözle görülür şekilde göstermekte. Bu da bazı dilbilimcilere dilin evrimi için yeni bir model bulmuş olabileceklerini düşündürüyor.

New York’taki Barnard Koleji’nde bilişsel bilim uzmanı olan ve hayatını Nikaragua İşaret Dili’ni çalışarak geçiren Ann Senghas: “Bu büyük bir hipotez. Bu hipotez, birçok varsayımda bulunmakta ve birçok gerçeği tek bir çatı altında toplamaya çalışmakta.” Modelin ne göstereceğini anlamak için çok erken olsa da dilbilimciler çoktan bu model yoluyla dilin temel yapılarının, türemiş sözcüklerden dil yapısına kadar, ne kadar hızlı geliştiğini anlamak için çıkarımlarda bulunulabileceğini söylüyorlar.

İşaret dilleri, konuşma dillerinde olduğu gibi kelimeleri veya işaretleri bir araya getirerek anlamlı cümleler oluşturmak için belirli sistemlere sahiptir. Konuşma dillerinden farklı olarak geliştikleri için, genellikle önceden tek başına olan işitme engelli bireylerin bir araya gelmesiyle, sözlü ifadelerin işaret ile gösterilen karşılıkları olmaktan daha fazlasıdırlar. İşaret dillerinin çoğu asırlardır varlığını sürdürmektedir. Ancak, İsrail İşaret Dili ve Nikaragua İşaret Dili gibi bazı diller son yüzyıllarda ortaya çıkmıştır ve dilbilimcilere dillerin nasıl evrim geçirdiğini eş zamanlı olarak gözlemlemek için benzersiz bir fırsat sunmaktadır.

İsrail Haifa üniversitesinden dilbilimci Wendy Sandler bu evrimi ilk olarak 2000’lerin başında El-Seyyid Bedevi İşaret Dili üzerinde çalışırken keşfetti. İsrail’in Negev çölünde yaklaşık 150 köylü tarafından kullanılan bu dil, 1930’larda, köyün kurucusunun birkaç işitme engelli torununun birbirleriyle iletişim kurmak için bir işaret sistemi oluşturmasıyla ortaya çıktı. Bu kişilerin işitme engeli kalıtsal olduğundan, kısa sürede neredeyse herkesin en az bir işitme engelli akrabası oldu ve neredeyse herkes işaret dilini kullanmaya başladı.

İşaret dilini kullananların sayısı ciddi bir çoğunluğa ulaşınca, dil daha karmaşık bir hal almaya başladı. Sandler’ın 2002’de Gesture dergisinde belirttiği gibi, birinci nesildeki insanlar kelimeleri birbirine bağlayabiliyor fakat bunu tutarlı olarak anlamlı bir şekilde yapamıyorlardı. Bununla birlikte, ikinci ve üçüncü nesildeki insanlar yancümleler, arasözler ve birleşik cümleleri belirtmek için tüm sistemlere sahipti.

Sandler bir müddet sonra konuşmacıların, dillerini geliştirdikçe daha karmaşık düşünceleri ifade etmek için yavaş yavaş vücutlarının değişik bölümlerini kullandıklarını fark etti. Belirli dilsel amaçlar için, ilk nesildeki işaret dili kullanıcıları ağırlıklı olarak baskın olan ellerini kullanırken, ikinci nesildeki kullanıcılar buna başlarını ve üçüncü nesildeki kullanıcılar yüzlerini ekledi. Dördüncü nesildekiler ise ek anlamlar aktarmak için baskın olmayan ellerinden ve sağa ya da sola eğilerek gövdelerinin üst bölümünden faydalandılar.

Aynı şey diğer işaret dillerinde de mümkün olabilir miydi? Bunu anlamak için Sandler ve meslektaşı Rose Stamp, İsrail İşaret Dili’ne yöneldiler. Bu dil, İkinci Dünya Savaşından önce, işitme engelli göçmenlerin, şimdiki adıyla, İsrail’de toplanmasıyla ortaya çıktı. Sandler ve Stamp anadilleri İsrail İşaret Dili olan 15 işaret dili kullanıcısını üç yaş kategorisine ayırdılar: 18-30 yaş aralığında olanlar, 31-50 yaş aralığında olanlar ve Etedgi gibi 50 yaşın üstünde olanlar. Daha sonra araştırmacılar, katılımcıları yaşam hikâyelerini kısaca anlatırken kameraya çekti. Araştırmacılar, vücudun temel bölümlerinin hareketlerini özel bir şifreleme programıyla belirterek her videonun iki dakikalık bir kesitini incelediler. 7000’den fazla veri toplayıp işaret dili kullanıcılarının hareketlerini karşılaştırdılar.

Dilbilimsel yapılar net bir eğilim gösterdi: Bir nesilden diğerine geçtikçe daha karmaşık bir hal alıyorlardı. Sandler’in düşündüğünün aksine, İsrail İşaret Dili kullanıcıları vücudun bölümlerini El-Seyyid Bedevi İşaret Dili kullanıcılarıyla tam olarak aynı düzende kullanıyorlardı. Sandler, vücudun değişik bölümleri ile dilsel karmaşıklık arasındaki ilişkinin çözüldüğünü gördüğünde buna inanamadığını belirtti. Örneğin, daha genç olan işaret dili kullanıcıları, bir kenarı göstermek istediklerinde Etedgi’nin yaptığı gibi tüm vücutlarını ileriye doğru eğmiyordu. Onun yerine, vücutlarını bir tarafa eğdikten sonra kafalarını zıt tarafa eğiyorlardı. Benzer bir baş eğme tekniği El-Seyyid Bedevi İşaret Dili’nde de kullanılıyor. Daha da ilginç olarak, bu değişikliklerin bazıları dünyanın öteki ucunda 40 senedir kullanılan Nikaragua İşaret Dili’nde de karşımıza çıkıyor.

Sandler, yeni vücut bölümlerinin kullanılmasının ve bedensel iş bölümünün giderek detaylandırılmasının [dilbilimsel işlevlerin işaret diline eklendiğini] muhteşem bir açıklıkla görmemizi sağladığını söylüyor. Konuşma dilleri elbette ki vücudu içermez. Fakat Sandler bu konu hakkında şöyle diyor: “İletişimin temeli oldukları için, aynı [dilbilimsel] işlevlerin konuşma diliyle ortaya çıkmış olduğunu düşünmek mantıklı.”

Vücudun yeni bölümlerinin kullanılması dili daha etkili yapıyor. En genç Israil İşaret dili kullanıcıları kendilerini en yaşlı kullanıcılara göre daha hızlı ifade edebiliyor. Genç kullanıcılar dakikada 153,2 işaret yapabilirken yaşlı kullanıcılar dakikada yalnızca 103,5 işaret yapabiliyor.

Bulgular sosyal etkileşimin, dilin evrimi için gerekli olduğunu gösteriyor. Sandler, yeni bir nesil, bir işaret sistemi kurduğunda, o sistem üyeleri yaşlansa da sistem az çok aynı kalır diyor. Sandler’ın çalışması şunu göstermekte: Genç işaret dili kullanıcıları bir topluluğa girdiklerinde akranlarıyla olan deneyimleri yoluyla Sandler’ın adlandırdığı sosyal oyuna karmaşıklık ekliyorlar. Ne kadar çok oyuncu, o kadar çok yenilik… Edinburgh Üniversitesi’nden evrimsel dilbilimci Marieke Schouwstra şöyle söylüyor:

Bu evrim zaman alabilir ve bu yüzden dilin ortaya çıkışıyla ilgili bazı belli görüşlerle çelişir.

Bazı araştırmacılar, tek bir mutasyonun, hayvanlarınkine benzer bir iletişim sisteminin eşsiz bir insan sistemine dönüşmesine katkıda bulunduğunu ve belirli bir zorluk seviyesinin başlangıçtan beri gerekli olduğunu tartışıyorlar. Schouwstra, bu çalışmanın mevcut durumu yansıtmadığını söylüyor.

Senghas beyinlerimizin çalışmasını yansıtan evrimsel sürecin kaçınılmaz olabileceğini söylüyor ve ekliyor:

Eğer bütün dillerde gerçekleştiğini görebildiğimiz sistematik yollar varsa, bu hepimizin beyninde bilgi depolamanın benzer yolları olduğu anlamına gelir ki bu da dildir.

Teşekkür: Bu yazıyı çeviren Tuğba Gökyar, Rukiye Ekici, Duygu Adanur'a teşekkür ederiz.

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

İlginizi Çekebilecek Sorular
Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Science | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 03/12/2020 19:59:15 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/5299

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Enerji
Retrovirüs
Öğrenme
Radyasyon
Coronavirus
Doğum
Bilgisayar
Paleontoloji
İnsanın Evrimi
Sinir Sistemi
Diş Hastalıkları
Doğa Olayları
Konuşma
Uydu
Araştırma
Beslenme Davranışı
Felsefe
Evrim Teorisi
Evrimsel Psikoloji
Solunum
Allah
Gezegen
Uçuş
Normal Doğum
Bilim
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Karanlığa lanet okumaktansa bir mum yak... Çünkü karanlığı yalnızca bilimle fethedebiliriz!”
Anonim
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol