Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

İşaret Dilleri Nasıl Evrim Geçiriyor?

İşaret Dilleri Nasıl Evrim Geçiriyor?
6 dakika
875
Tarihi Geçmiş Haber

Bu haber 6 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Tüm Reklamları Kapat

Simi Etedgi kameraya hikâyesini anlatırken öne doğru eğildi: 1963 yılıydı ve Etedgi, Fas’tan İsrail’e yola çıktığında henüz 15 yaşındaydı. Yeni bir ülke için yola çıkan yüzbinlerce insandan biriydi.

Ancak, konuşurken öne doğru eğilişi sıradan bir hareket değildi. Şimdi 68 yaşında olan Etedgi sadece 80 yıldır var olan İsrail İşaret Dili’ni kullanan yaklaşık 10.000 kişiden biri. Onun konuşurken eğilmesinin tek bir anlamı var ve o da hikâyesini bitirmeden önce bir arasöz ile kendini ifade etmek. Çocukluğundaki Fas’ta kullanılan işaretlerin şimdi İsrail’de kullandıklarından çok farklı olduğunu gözlerinin içi parlayarak anlatıyor.

Tüm Reklamları Kapat

Aslına bakılırsa, İsrail İşaret Dili’nin genç kullanıcıları bir arasöz belirtmek için farklı bir hareket kullanmakta ve başka anlamları ifade etmek için de değişik yollar kullanmaktalar. Dil Evrimi konferansında sunulan bir çalışma gösteriyor ki yeni nesil işaret dili kullanıcıları, farklı amaçlar için daha fazla vücut bölümlerini kullanmayı gerektiren daha zengin ve dil bilgisi açısından daha karmaşık ifadeler buldular.

Dilbilimcilerin en çok ilgisini çeken ise bu değişimlerin bir nesilden diğerine devam ederek öngörülebilir bir düzende gerçekleşiyor gibi görünmesi. Aynı düzen, dünyanın farklı yerlerindeki yeni ortaya çıkan işaret dillerinde de görülmekte ve bu durum dilsel karmaşıklığın nasıl ortaya çıktığını gözle görülür şekilde göstermekte. Bu da bazı dilbilimcilere dilin evrimi için yeni bir model bulmuş olabileceklerini düşündürüyor.

Tüm Reklamları Kapat

New York’taki Barnard Koleji’nde bilişsel bilim uzmanı olan ve hayatını Nikaragua İşaret Dili’ni çalışarak geçiren Ann Senghas: “Bu büyük bir hipotez. Bu hipotez, birçok varsayımda bulunmakta ve birçok gerçeği tek bir çatı altında toplamaya çalışmakta.” Modelin ne göstereceğini anlamak için çok erken olsa da dilbilimciler çoktan bu model yoluyla dilin temel yapılarının, türemiş sözcüklerden dil yapısına kadar, ne kadar hızlı geliştiğini anlamak için çıkarımlarda bulunulabileceğini söylüyorlar.

İşaret dilleri, konuşma dillerinde olduğu gibi kelimeleri veya işaretleri bir araya getirerek anlamlı cümleler oluşturmak için belirli sistemlere sahiptir. Konuşma dillerinden farklı olarak geliştikleri için, genellikle önceden tek başına olan işitme engelli bireylerin bir araya gelmesiyle, sözlü ifadelerin işaret ile gösterilen karşılıkları olmaktan daha fazlasıdırlar. İşaret dillerinin çoğu asırlardır varlığını sürdürmektedir. Ancak, İsrail İşaret Dili ve Nikaragua İşaret Dili gibi bazı diller son yüzyıllarda ortaya çıkmıştır ve dilbilimcilere dillerin nasıl evrim geçirdiğini eş zamanlı olarak gözlemlemek için benzersiz bir fırsat sunmaktadır.

İsrail Haifa üniversitesinden dilbilimci Wendy Sandler bu evrimi ilk olarak 2000’lerin başında El-Seyyid Bedevi İşaret Dili üzerinde çalışırken keşfetti. İsrail’in Negev çölünde yaklaşık 150 köylü tarafından kullanılan bu dil, 1930’larda, köyün kurucusunun birkaç işitme engelli torununun birbirleriyle iletişim kurmak için bir işaret sistemi oluşturmasıyla ortaya çıktı. Bu kişilerin işitme engeli kalıtsal olduğundan, kısa sürede neredeyse herkesin en az bir işitme engelli akrabası oldu ve neredeyse herkes işaret dilini kullanmaya başladı.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

İşaret dilini kullananların sayısı ciddi bir çoğunluğa ulaşınca, dil daha karmaşık bir hal almaya başladı. Sandler’ın 2002’de Gesture dergisinde belirttiği gibi, birinci nesildeki insanlar kelimeleri birbirine bağlayabiliyor fakat bunu tutarlı olarak anlamlı bir şekilde yapamıyorlardı. Bununla birlikte, ikinci ve üçüncü nesildeki insanlar yancümleler, arasözler ve birleşik cümleleri belirtmek için tüm sistemlere sahipti.

Sandler bir müddet sonra konuşmacıların, dillerini geliştirdikçe daha karmaşık düşünceleri ifade etmek için yavaş yavaş vücutlarının değişik bölümlerini kullandıklarını fark etti. Belirli dilsel amaçlar için, ilk nesildeki işaret dili kullanıcıları ağırlıklı olarak baskın olan ellerini kullanırken, ikinci nesildeki kullanıcılar buna başlarını ve üçüncü nesildeki kullanıcılar yüzlerini ekledi. Dördüncü nesildekiler ise ek anlamlar aktarmak için baskın olmayan ellerinden ve sağa ya da sola eğilerek gövdelerinin üst bölümünden faydalandılar.

Aynı şey diğer işaret dillerinde de mümkün olabilir miydi? Bunu anlamak için Sandler ve meslektaşı Rose Stamp, İsrail İşaret Dili’ne yöneldiler. Bu dil, İkinci Dünya Savaşından önce, işitme engelli göçmenlerin, şimdiki adıyla, İsrail’de toplanmasıyla ortaya çıktı. Sandler ve Stamp anadilleri İsrail İşaret Dili olan 15 işaret dili kullanıcısını üç yaş kategorisine ayırdılar: 18-30 yaş aralığında olanlar, 31-50 yaş aralığında olanlar ve Etedgi gibi 50 yaşın üstünde olanlar. Daha sonra araştırmacılar, katılımcıları yaşam hikâyelerini kısaca anlatırken kameraya çekti. Araştırmacılar, vücudun temel bölümlerinin hareketlerini özel bir şifreleme programıyla belirterek her videonun iki dakikalık bir kesitini incelediler. 7000’den fazla veri toplayıp işaret dili kullanıcılarının hareketlerini karşılaştırdılar.

Dilbilimsel yapılar net bir eğilim gösterdi: Bir nesilden diğerine geçtikçe daha karmaşık bir hal alıyorlardı. Sandler’in düşündüğünün aksine, İsrail İşaret Dili kullanıcıları vücudun bölümlerini El-Seyyid Bedevi İşaret Dili kullanıcılarıyla tam olarak aynı düzende kullanıyorlardı. Sandler, vücudun değişik bölümleri ile dilsel karmaşıklık arasındaki ilişkinin çözüldüğünü gördüğünde buna inanamadığını belirtti. Örneğin, daha genç olan işaret dili kullanıcıları, bir kenarı göstermek istediklerinde Etedgi’nin yaptığı gibi tüm vücutlarını ileriye doğru eğmiyordu. Onun yerine, vücutlarını bir tarafa eğdikten sonra kafalarını zıt tarafa eğiyorlardı. Benzer bir baş eğme tekniği El-Seyyid Bedevi İşaret Dili’nde de kullanılıyor. Daha da ilginç olarak, bu değişikliklerin bazıları dünyanın öteki ucunda 40 senedir kullanılan Nikaragua İşaret Dili’nde de karşımıza çıkıyor.

Sandler, yeni vücut bölümlerinin kullanılmasının ve bedensel iş bölümünün giderek detaylandırılmasının [dilbilimsel işlevlerin işaret diline eklendiğini] muhteşem bir açıklıkla görmemizi sağladığını söylüyor. Konuşma dilleri elbette ki vücudu içermez. Fakat Sandler bu konu hakkında şöyle diyor: “İletişimin temeli oldukları için, aynı [dilbilimsel] işlevlerin konuşma diliyle ortaya çıkmış olduğunu düşünmek mantıklı.”

Tüm Reklamları Kapat

Vücudun yeni bölümlerinin kullanılması dili daha etkili yapıyor. En genç Israil İşaret dili kullanıcıları kendilerini en yaşlı kullanıcılara göre daha hızlı ifade edebiliyor. Genç kullanıcılar dakikada 153,2 işaret yapabilirken yaşlı kullanıcılar dakikada yalnızca 103,5 işaret yapabiliyor.

Bulgular sosyal etkileşimin, dilin evrimi için gerekli olduğunu gösteriyor. Sandler, yeni bir nesil, bir işaret sistemi kurduğunda, o sistem üyeleri yaşlansa da sistem az çok aynı kalır diyor. Sandler’ın çalışması şunu göstermekte: Genç işaret dili kullanıcıları bir topluluğa girdiklerinde akranlarıyla olan deneyimleri yoluyla Sandler’ın adlandırdığı sosyal oyuna karmaşıklık ekliyorlar. Ne kadar çok oyuncu, o kadar çok yenilik… Edinburgh Üniversitesi’nden evrimsel dilbilimci Marieke Schouwstra şöyle söylüyor:

Bu evrim zaman alabilir ve bu yüzden dilin ortaya çıkışıyla ilgili bazı belli görüşlerle çelişir.

Bazı araştırmacılar, tek bir mutasyonun, hayvanlarınkine benzer bir iletişim sisteminin eşsiz bir insan sistemine dönüşmesine katkıda bulunduğunu ve belirli bir zorluk seviyesinin başlangıçtan beri gerekli olduğunu tartışıyorlar. Schouwstra, bu çalışmanın mevcut durumu yansıtmadığını söylüyor.

Senghas beyinlerimizin çalışmasını yansıtan evrimsel sürecin kaçınılmaz olabileceğini söylüyor ve ekliyor:

Eğer bütün dillerde gerçekleştiğini görebildiğimiz sistematik yollar varsa, bu hepimizin beyninde bilgi depolamanın benzer yolları olduğu anlamına gelir ki bu da dildir.

Teşekkür: Bu yazıyı çeviren Tuğba Gökyar, Rukiye Ekici, Duygu Adanur'a teşekkür ederiz.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
11
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Tebrikler! 1
  • İnanılmaz 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Science | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 04/03/2024 00:57:23 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/5299

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Madde
Görüş
Toplumsal Cinsiyet
Uzay Görevleri
Argüman
Plastik
Element
Akademi
Boyut
Çeviri
Video
Ağız
Moleküler Biyoloji
Elektron
Uzaylı
Hasta
Diş Hekimi
Kertenkele
Anksiyete
Meteor
Normal Doğum
Beslenme Davranışı
Ateş
Hastalık
Fotoğraf
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
OceanGate Faciasının Ses Kayıtları Yayınlandı!
OceanGate Faciasının Ses Kayıtları Yayınlandı!
Milyon Dolarlık Bahis: Yapay Zeka, Matematikte Liselileri Yenebilir mi?
Milyon Dolarlık Bahis: Yapay Zeka, Matematikte Liselileri Yenebilir mi?
Gerçek Bir Pokemon: Aksolot!
Gerçek Bir Pokemon: Aksolot!
"Domates Gribi" Hastalığı Neyin Nesi?
Bir Odaya Neden Girdiğinizi Neden Unutuyorsunuz?
Bir Odaya Neden Girdiğinizi Neden Unutuyorsunuz?
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
C. Matacic, et al. İşaret Dilleri Nasıl Evrim Geçiriyor?. (7 Ocak 2018). Alındığı Tarih: 4 Mart 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/5299
Matacic, C., Ağacı, E., Karagözoğlu, M. (2018, January 07). İşaret Dilleri Nasıl Evrim Geçiriyor?. Evrim Ağacı. Retrieved March 04, 2024. from https://evrimagaci.org/s/5299
C. Matacic, et al. “İşaret Dilleri Nasıl Evrim Geçiriyor?.” Edited by Mert Karagözoğlu. Translated by Evrim Ağacı, Evrim Ağacı, 07 Jan. 2018, https://evrimagaci.org/s/5299.
Matacic, Catherine. Ağacı, Evrim. Karagözoğlu, Mert. “İşaret Dilleri Nasıl Evrim Geçiriyor?.” Edited by Mert Karagözoğlu. Translated by Evrim Ağacı. Evrim Ağacı, January 07, 2018. https://evrimagaci.org/s/5299.
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close