Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Tür Çeşitliliğinin Nötral Teorisi

Tür Çeşitliliğinin Nötral Teorisi Wikimedia Commons
10 dakika
6,743
Evrim Ağacı Akademi: Evrimi Anlamak Yazı Dizisi

Bu yazı, Evrimi Anlamak yazı dizisinin 30. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan ""Tesadüf" Geliyor, Kaçın! Bilimde "Şans" ve "Tesadüf" Kavramlarına Yer Yok mu?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Doğadaki niş farklılıkları, ya da her bir türün “kendi hayatını kazanma yolları”, Darwin zamanından beri ekologların dünyadaki çeşitliliği açıklamak için kullandıkları klasik bir tanımlamadır. Daha açık olmak gerekirse, bir türün nişi o türün büyümesinden üremesine kadar gereken bütün etkenleri ve türün çevreye olan etkisini kapsar. Örneğin; bitkiler büyürken minimum miktarlarda su ve besine ihtiyaç duyarlar ve bu bitkiler, büyüyerek, kaynakların kullanılabilirliğini azaltırlar, bu durum da rakip bitkilerin büyümesini negatif bir şekilde etkiler. Birçok faktör organizmaları sınırlandırdığı ve hiçbir organizma her koşulda adapte olamadığı için türler “takaslar”a (tradeoffs) sahiplerdir; bu durum bazı ortamlarda daha iyi performans sergilemelerini sağlarken başka ortamlarda ise başarısız olmalarına neden olur. Niş farklılıkları türlerin ortak yaşamasına izin vererek biyoçeşitliliğin sağlanmasında rol oynayan mekanizmalardır. Peki, türler arasında niş farklılıkları olmasaydı ekolojik topluluklar neye benzerlerdi?

Ada biyojeografisi ve nötral moleküler evrim teorilerinde açıklanan tür çeşitliliğine dayalı Tür Çeşitliliğinin Nötral Teorisi, bütün bireylerin ekolojik olarak aynı olduğu ve niş farklılıklarının biyoçeşitlilik şablonlarını açıklamakta gerekli olmadığı kışkırtıcı varsayımında bulunur. Bazı türlerin bireyleri diğer türlerden farklı görünmelerine ve çalışmalarına sebep olan ortak özelliklere sahip olabilirler fakat bu farklılıklar çeşitliliğe etki etmezler. Bir topluluktaki (komünitedeki) birey, tür fark etmeksizin, komşuları ile aynıymış gibi davranır. Bu eşitlik varsayımı nötralitenin temel özelliğidir ve bir bireyin uyum başarısının (fitness) komşularına bağlı olduğunu söyleyen niş-odaklı varsayımlardan farklıdır (Şekil 1) (Niş-odaklı varsayımlara örnek olarak bu komşuların, daha zayıf ya da güçlü rakipler olup olmadığı ya da farklı niş gereksinimleri olan başka bir türe ait olup olmadıkları söylenebilir.) Nötral teori türlerin çakışan nişleri olduğunu öngörür; diğer uçta ise benzersiz, çakışmayan nişleri olan türler vardır. Gerçek topluluklar, elbette ki bu iki ucu da temsil etmeyip ortada bir yerde bulunmaktadırlar (Şekil 1). Nötral teorinin bize sormamızı zorunlu kıldığı sorular, türlerin ekolojik olarak ne kadar farklı oldukları ve bu farklılıkların biyo-çeşitliliğin belirlenmesinde ne derece önemli olduğudur. 

Bu Reklamı Kapat

Şekil 1: Nötral ve niş (A) Birbirine çok benzeyen ot obur hayvanlar eşdeğer ve öz itibariyle nötral olarak düşünülebilirler. (B) Farklı bitkiler yiyen, hatta farklı zamanlarda veya farklı yüksekliklerde aynı bitkileri yiyen ot oburlar farklı veya örtüşen nişlere sahip olacaklardır. Buna zıt olarak nötral teori, birbirinden epey farklı gözüken türlerin bile ekolojik anlamda birbirine eşdeğer olabileceğini söyler. (C-E) Türler, çevresel bir değişim veya niş ekseni boyunca belli bir noktada en iyi uyum başarısına sahiptirler. Nötral türler tamamıyla örtüşen nişlere sahiptirler: aynı nişi paylaşırlar ve uyum başarıları çevresel bir değişim veya niş ekseni boyunca birbirine benzer şekilde değişir. Daha büyük niş farklılıkları türler arasında daha az niş örtüşmesine tekabül eder: türler, uyum bakımından, çevresel bir değişim veya niş ekseni boyunca değişik noktalarda farklılık gösterirler.
Şekil 1: Nötral ve niş (A) Birbirine çok benzeyen ot obur hayvanlar eşdeğer ve öz itibariyle nötral olarak düşünülebilirler. (B) Farklı bitkiler yiyen, hatta farklı zamanlarda veya farklı yüksekliklerde aynı bitkileri yiyen ot oburlar farklı veya örtüşen nişlere sahip olacaklardır. Buna zıt olarak nötral teori, birbirinden epey farklı gözüken türlerin bile ekolojik anlamda birbirine eşdeğer olabileceğini söyler. (C-E) Türler, çevresel bir değişim veya niş ekseni boyunca belli bir noktada en iyi uyum başarısına sahiptirler. Nötral türler tamamıyla örtüşen nişlere sahiptirler: aynı nişi paylaşırlar ve uyum başarıları çevresel bir değişim veya niş ekseni boyunca birbirine benzer şekilde değişir. Daha büyük niş farklılıkları türler arasında daha az niş örtüşmesine tekabül eder: türler, uyum bakımından, çevresel bir değişim veya niş ekseni boyunca değişik noktalarda farklılık gösterirler.
Nature Education

Nötral Teori Nasıl Çalışır?

Nötral teoriye göre, eş türler arasında çeşitli topluluklar oluşur çünkü türlerin tesadüfen yok olması türleşme ile dengelenir. Özellikle, ölüm içeren rastgele süreçlerin dahil olduğu uyum başarısı, türlerin bölgesel havuzdan göç etmeleri ve türleşme türler açısından zengin toplulukların oluşmasına sebep olmaktadır (Şekil 2). Örnek olarak bir alan düşünün, çeşitli bitki türlerinden oluşan bir yerel topluluk olsun. Çevredeki bitkiler bölgesel tür havuzunu temsil etsin. Dolayısıyla bu alan meta-topluluk denen daha geniş bir bitki topluluğunun bir parçasıdır. Yerel topluluktaki bireyler rastgele ölür ve tohumların büyümesi için alan yaratırlar. Meta-topluluktaki ve yerel topluluktaki bireyler, tohumlarını rastgele olarak alana dağıtırlar (Şekil 2). Eğer belli bir türe ait daha fazla birey varsa, nadir görülen türe oranla daha çok tohum katkıda bulunacaklardır, fakat her tohumun gelişmesi için eşit şansı vardır. Bu anlamda bireyler boş alan için rekabet ederler. Eğer meta-topluluktan tohum dağılımı güçlüyse yerel topluluk, alanın küçük bir örneği gibi görünecektir; eğer dışarıdan dağılma zayıfsa, rastgele ölümler ve neslin tükenmesi ile beraber rastgele mutasyonlar ve türleşme yerel topluluğun sürüklenmesine ve zaman içinde, tahmin edilemeyecek şekilde diğer topluluklardan yavaş yavaş farklılaşmasına sebep olacaktır. Türlerin çokluğundaki rastgele değişiklikler ekolojik sürüklenme olarak bilinir. Yerel topluluktaki birey sayısına belli bir limit olabilir ve buna “sıfır toplamlı varsayım” (zero sum assumption) denir; eğer bir topluluk kalabalıksa yeni bir bireyin gelmesi ancak bir başka bireyin ölüp diğerine yer açmasıyla mümkün olabilir (Şekil 2).

Şekil 2: Nötral bir sürecin modellenmesi Yerel bir topluluk (a) o bölgede bulunan (meta-topluluktaki) bütün türlerin bir alt kümesini temsil eder. Yerel bir topluluktaki bazı bireylerin rastgele ölümü yeni alanlar açar (Bu örnekte, 6 türden 16 adet özdeş birey verilmiştir.) (b). Açık alanlar daha sonra hem meta-topluluktan hem de yerel topluluktan olacak şekilde rastgele dağılımlarla dolar (c) Buna meta-topluluktan yeni bir türün eklenmesi de dahildir. Rastgele mutasyonlar da yeni türlerin oluşumuna neden olabilir. Bu süreç, tür çokluğunun zamanla rastgele değiştiği ‘ekolojik sürüklenme’ye sebep olacak şekilde tekrarlanır.
Şekil 2: Nötral bir sürecin modellenmesi Yerel bir topluluk (a) o bölgede bulunan (meta-topluluktaki) bütün türlerin bir alt kümesini temsil eder. Yerel bir topluluktaki bazı bireylerin rastgele ölümü yeni alanlar açar (Bu örnekte, 6 türden 16 adet özdeş birey verilmiştir.) (b). Açık alanlar daha sonra hem meta-topluluktan hem de yerel topluluktan olacak şekilde rastgele dağılımlarla dolar (c) Buna meta-topluluktan yeni bir türün eklenmesi de dahildir. Rastgele mutasyonlar da yeni türlerin oluşumuna neden olabilir. Bu süreç, tür çokluğunun zamanla rastgele değiştiği ‘ekolojik sürüklenme’ye sebep olacak şekilde tekrarlanır.

Nötral Teori Nedir, Ne Değildir?

Rastgele ölümler, dağılım ve türleşme; biyoçeşitliliğin nötral teorisi için önemli olgulardır. Fakat önemli bir özelliği, özdeş bireyler varsayımıdır (türlerin farklılıkları olabilir, fakat bütün bireylerin uyum başarılarının aynı olması ve birbirlerini benzer şekilde deneyimledikleri için bu farklılıkların önemi olmaz). Diğer özellikler ise, topluluğun oluşumunu belirleme süreçleri (ya da türlerin topluluğa nasıl eklenip nasıl topluluktan çıktıklarını) ve toplulukların zaman içindeki değişimleri (dinamikleri) hakkında varsayımlarda bulunmaktır. Nötral teorinin bir diğer özelliği ise, ormandaki ağaçlar ya da resiflerdeki mercanlar gibi sadece benzer şekilde çalışan türlere uygulanabilmesi, mikroplar ve filler gibi farklı büyüklükteki ya da bitkiler ve ot oburlar gibi farklı trofik (beslenimsel) pozisyonlardaki türlere ise uygulanamamasıdır. Ayrıca tek bir tane nötral teori modeli bulunmayıp farklı süreçler için farklı varsayımlarda bulunan başka nötral modellemeler de vardır. Örneğin, bir nötral topluluk düşünün: Pek çok türdeki özdeş bireylerden oluşan ve göçün olmadığı bir topluluk olsun. Nötral modellemelerin sıfır toplamlı varsayıma (birey sayısına getirilen limite) uymaları gerekmez: Yerel bir topluluk kısmen boş kalabilir ya da bundan farklı olarak bireylerin sayıları sürekli olarak bir artış sergileyebilir. Stokastik (rastgele) süreçler, toplulukların zamanla değişimini göstermesi açısından nötral modellemeler için önemlidir. Fakat bazı parametreler rastgele olurken diğerleri rastgele olmayabilir. Buna örnek, yıllık bitkilerin daima yıl sonunda ölmesi verilebilir. Farklı türe ait bireylerin birbirinden ayrıldığı ve bu farklılıkların seçilim değerleri için önemli olduğu niş modellemeleri, stokastik (rastgele) olabilir ve bazı deterministik (belirlenimci, rastgele olmayan) ama görünürde rastgele olan süreçler öngörülemeyebilir (kaos teorisi). Stokastisite veya rastgelelik genelde sonucunu tahmin edemediğimiz bir olay için yaptığımız basitleştirmedir: Bir şeyin rastgele olduğunu varsaymak, bize bir süreci, olasılık açısından elverişli bir şekilde tanımlamamıza yardımcı olur. 

Bu Reklamı Kapat

Dağılım, stokastisite ve türleşme nötral teoriye özgü olmasa da, nötral modellemeler bu tarz terimlerin eklenmesi ile daha ilgi çekici ve işe yarar olmaktadır. Bu sebepten ötürü dağılım ve stokastisite kavramları sadece nötral teoriye özgü olmasa da nötral teori genelde “dağılım-toplanma teorisi” (dispersal-assembly theory) ya da “stokastik teori” olarak tanımlanmaktadır. Dağılım ve üremeye özgü özellikler, türlerin seçilim değerlerindeki farklılıkları gösteren başka özelliklerdir ve organizmaların mekanda nasıl hareket ettiği de türlerin nişi hakkında önemli bir konsepttir. Hindistan cevizinden kara hindiba tohumlarına kadar çiçekli bitkilerdeki çeşitliliği; rüzgar, su veya hayvanlar aracılığıyla tohumlarını dağıtma yöntemlerini; çiftleşme şekillerini, tohumlanma ve polen aktarım mekanizmalarını düşünün. Dağılım çoğunlukla tahmin edilemezdir fakat nötral olmak zorunda değildir. 

Nötral modellemeler içerisinde dağılım ve türleşme süreçleri oldukça geniş topluluklara yol açabilir. Fakat nötral topluluklarda türlerin beraber yaşaması oldukça dengesizdir: Bir türün baskın olmasını, ya da ender görülen türün yok olmaktan kurtulmasını sağlayan bir mekanizma bulunmamaktadır. Nötral süreçlerin rastgele olaylar tarafından yönetilmesi ve bütün bireylerin rekabetçi anlamda özdeş olması sebebiyle, birey sayısındaki artma ya da azalma tamamen tesadüfidir. Kapalı bir sistemde “sabit beraber yaşama (diğer bir deyişle uzun süreli, kalıcı türlerin olması durumu)”, sadece, bireylerin kendi türleri arasındaki rekabetin diğer türlerle olan rekabetten daha fazla olmasına yol açan niş farklılıkları söz konusu olduğunda meydana gelebilir. Niş bazlı dengeleyici mekanizmalar tür sayısında artış olduğunda büyümeyi kısıtlar, aynı zamanda, ender görülen türün artışını da sağlar çünkü daha az rekabet halinde oldukları farklı türlerle beraber yaşadıkları için bu türlerin uyum başarıları artar. 

Örüntüyü Ortaya Çıkarmak Mı, Süreci Anlamak mı?

Nötral modellemeler, bir kaç parametreyle tür çeşitliliğini öngörebilir. Bu parametrelerden birisi “Esas Biyoçeşitlilik Sayısı”’dır ve bu sayı, meta-topluluktaki birey sayısının fazla olduğu ve daha yüksek türleşme oranlarının olduğu durumlarda daha yüksektir. Bu sayı ve dağılım tahminleriyle nötral modellemeler, tür sayısını ve türlerin farklı sistemlerdeki bireylerinin çokluk örüntülerini kabaca öngörebilir. Örneğin; bir topluluktaki bir türün çokluk durumuyla beraber o türün topluluk içindeki “sıralaması”nı (rank) ortaya çıkarmak istediğimizde, genelde bir kaç tane, “sayıca çok” tür görürüz (high rank) ve bol miktarda ender tür görürüz (low rank) (Şekil 3). Bu tip türlerin çokluk dağılımları, nötral modellemelerin tahmin etmede çok iyi olduğu örüntülerden biridir. Sonradan anlaşıldığı üzere, birçok alternatif niş modeli de aynı sonucu vermektedir. Bu da bu örüntü eşleşmesi (pattern-matching) yaklaşımlarını zayıf bir yöntem olarak kılmaktadır, zira bir örüntünün bulunması, iş başındaki süreci göstermesi anlamına gelmemektedir. Hangi türlerin ya da tür özelliklerinin daha çok görüleceği ya da hangi çevresel koşullar altında bazı türlerin artacağı veya azalacağı gibi daha güçlü sınavlar nötral modellemelerin sürekli olarak başarısız olduğu alanlardır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Şekil 3: Türlerin çokluk örüntüleri (A) Şekil 2c’de verilen örnekteki bireyler 1’den 7’ye kadar (en çok görülen türden ender görülen türe doğru) sıralanmıştır. (B) 100 türden oluşan bu farazi topluluk örneği, türlerin çokluk sıralamasına dair bir örüntüyü göstermektedir.
Şekil 3: Türlerin çokluk örüntüleri (A) Şekil 2c’de verilen örnekteki bireyler 1’den 7’ye kadar (en çok görülen türden ender görülen türe doğru) sıralanmıştır. (B) 100 türden oluşan bu farazi topluluk örneği, türlerin çokluk sıralamasına dair bir örüntüyü göstermektedir.
Nature Education

Nötral Teorinin Yararları

Nötral teori, birçok sebepten ötürü hala oldukça güçlü ve kullanışlı bir konsepttir. Stephen Hubbell’in 2001 yılındaki “Birleştirilmiş Biyolojik Çeşitlilik ve Biyocoğrafya Nötral Teorisi” başlıklı inceleme yazısı, ekologlar arasında kuvvetli tartışmalara neden olmuş; ihtiyaç üzerine, niş mekanizmalarını daha sıkı bir değerlendirmeye tabi tutan testlere ve biyoçeşitlilikle ilgili açıklamaların gelişmeine yol açmıştır. Ne gariptir ki, nötral teori niş teorisini güçlendirmiştir. Tüm modellemeler gibi nötral model de rekabet ve dağılım gibi doğal hayatta önemli olan süreçlerin sade fakat güçlü bir açıklamasını yapmıştır. Dolayısıyla nötral modelin gücü, bize mantıklı bir başlangıç noktası sunmasında yatar: Net ve test edilebilir tahminler ve varsayımlarla beraber şık ve sade bir modeldir. Bu durumda, tüm giriftliğiyle başka mekanizmalar gözlemlediğimiz şeyi açıklamak için gerekli midir diye sorabiliriz. 

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Tebrikler! 2
  • Bilim Budur! 1
  • Güldürdü 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Muhteşem! 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Nature Education | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı Akademi: Evrimi Anlamak Yazı Dizisi

Bu yazı, Evrimi Anlamak yazı dizisinin 30. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan ""Tesadüf" Geliyor, Kaçın! Bilimde "Şans" ve "Tesadüf" Kavramlarına Yer Yok mu?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 10/08/2022 23:37:44 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/430

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Spor
Dinozor
Işık
Beslenme Biçimi
Moleküler Biyoloji
Pandemik
Lgbt
Hastalık Dağılımı
Olasılık
Semptom
Diş Gelişimi
Dünya Dışı Yaşam
Evrimleşme
Görme
Evrim Ağacı Duyurusu
Saç
Sinir Hücresi
Evrim Ağacı
Astronomi
Homeostasis
Albert Einstein
Sayı
Maske Takmak
Devir
Karar Verme
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.