Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Trepanasyon Nedir? Geçmişten Günümüze Trepanasyon Prosedürü Nasıl Değişmiştir?

Trepanasyon Nedir? Geçmişten Günümüze Trepanasyon Prosedürü Nasıl Değişmiştir? Phys
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu içerik tıp ve sağlık ile ilişkilidir. Sadece bilgi amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bireysel bir tıbbi tavsiye olarak görülmemelidir. Evrim Ağacı'ndaki hiçbir içerik, profesyonel bir hekim tarafından verilen tıbbi tavsiyelerin, konulan bir teşhisin veya önerilen bir tedavinin yerini alacak biçimde kullanılmamalıdır. Daha fazla bilgi için buraya tıklayınız.

Bir diğer adı "baş delgi ameliyatı" olan trepanasyon, Yunanca kökenli bir sözcük olup, “delgi” (İng: “drill” veya “auger") anlamına gelmektedir. Günümüzde tıp dünyası, kelime olarak trepanasyon uygulaması yerine “kraniyotomi” terimini kullanmaktadır. Kraniyotomi, beyine ulaşmak amacı ile bir parça kemiğin blok olarak bazı özel aletler yardımı ile kesilip çıkarılması işlemidir.

Öncesinde, kafa derisi (skalp) açılarak bu işlem yapılır. Beyindeki işlemler bittikten sonra çıkarılan (kesilen) kemik yerine konulup bütün katlar kapatılır. Şimdilerde, bu işlemin yapılmasının nedeni hastanın hayati fonksiyonlarını etkileyen kusuru gidermektir. Günümüzdeki kullanım nedenleri aşağıda detaylıca anlatılacaktır.

Kafatasına açılan bir "sondaj" deliği.
Kafatasına açılan bir "sondaj" deliği.
Scielo

Trepanasyon İşleminin Tarihi

"Tıbbın babası" olarak bilinen Hipokrat'a ait bazı yazılı kaynaklarda, trepanasyon işlemini akla getirecek ilk bulgulara rastlanmaktadır. Bu kaynaklarda beynin sıkışmasına neden olan kırıklar, kafa yaralanmaları veya kafayı zorlayan durumlar için gerekli bir tedaviden bahsedilmektedir ve bu belirgileri (sendromları) göz önünde bulundurduğumuz zaman, Hipokrat'ın trepanasyon uygulamasının temelini oluşturan nedenlerle bağdaştığı gözükmektedir.

Trepanasyon, insanlık tarafından bilinen en eski cerrahi müdahalelerden biridir, hatta belki de en eskisidir! Kazı çalışmalarından anlaşıldığı üzere yaklaşık olarak M.Ö 5000 yıllarında ortaya çıktığı tahmin ediliyor. Dünyanın birçok bölgesinde uygulandığı ve farklı farklı amaçlar için kullanıldığı, kazılar sonucunda ortaya çıkmıştır. Aşağıdaki iki görselde, arkeoloji çalışmaları sonucu bulunmuş bazı kafatasları mevcuttur.

30-35 yaşlarındaki bir erkeğe ait trepanlanmış kafatası fosili
30-35 yaşlarındaki bir erkeğe ait trepanlanmış kafatası fosili
The German Archaeological Institute (DAI), Julia Gresky
Trepanlanmış kafataslarına ait alçı kalıplar
Trepanlanmış kafataslarına ait alçı kalıplar
Photo Researchers Inc/Alamy

Trepanasyon İşlemi Nasıl Uygulanır?

Temel olarak, trepan ya da trefin adı verilen testereye benzer keskin bir alet yardımı ile dairesel bir şekilde kafatasının bir kısmı kesilerek, kemik parçasının kafatasının içinden çıkarılması işlemidir. Kafatasının herhangi bir bölgesinde, beyin zarına zarar verilmeyecek şekilde kesilerek uygulanan son derece riskli olan eski bir cerrahi işlemdir.

18. yüzyıldan kalma Alman trepanasyon aleti
18. yüzyıldan kalma Alman trepanasyon aleti
Science Photo Library
Trefin
Trefin
Educalingo

Trepanasyonun Uygulanma Amaçları

Trepanasyonun geçmişteki kullanımını incelediğimiz zaman bu kullanım kültürden kültüre değişim gösterse de temel olarak iki farklı kategori içerisinde sınıflandırabiliriz:

  1. Tedavi amaçlı kullanımı.
  2. Mistik veya ruhani amaçlar için kullanımı.

Trepanasyon Tedavi Amacıyla Kullanımı

Trepanasyon; travmatik kaza sonucu oluşan beyindeki kafatası parçalarını temizlemek, kafadaki basıncı azaltmak, kafa bölgesinde oluşan yaraları iyileştirmek, baş ağrılarından kurtulmak için ve ayrıca psikiyatrik hastalık, sinüzit, epilepsi, migren, depresyon ve kronik yorgunluk tedavilerinde uygulanmıştır.

Trepanasyonun Diğer Ampirik Uygulamaları

Dini ritüellerde vücuttan ruhları çekmek, kötü ruhları kovmak, algıda açılma sağlamak ve aydınlanma yaşamak gibi nedenler için de kullanılmıştır.

Kazı Sonucu Elde Edilen Kafataslarının Yorumlanması

Arkeologlar tarafından bulunan kafatası örnekleri incelendiği zaman bazı sonuçlar elde edilmiştir. Buldukları bir kafatasında, hastanın cerrahi müdahaleden sonra en az iki hafta daha yaşadığını gösteren iyileşme izleri buldular. Tıp dünyasını şaşırtan bulgulardan biri, bazı kafataslarında iyileşme izlerine rastlamaktı, çünkü o dönemki koşullar düşünüldüğü zaman iyileşmenin gerçekleşmesi çok zor bir durumdu. Yapılan araştırmalar sonucunda, ileri cerrahi uygulamalar yapıldığı anlaşılmıştır. Şaşılacak diğer bir bulgu ise hastaya herhangi bir anestezi uygulanmamış olmasıdır. John W. Verano bu durumu şu sözlerle açıklıyor:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Kafa derisinde çok sayıda sinir bulunur, dolayısıyla bu deri üzerinde oluşacak herhangi bir kesik can yakar. Bu durumda kanama da fazla olur, ama daha sonra durur. Öte yandan kafatasında çok az sayıda sinir vardır, beyinde ise acı reseptörleri bulunmaz.

Bu durum, insanların aklına işlemin can yakıcı olup olmadığı sorusunu getiriyor. Ayrıca merak edilen bir diğer konu ise herhangi bir cerrahi gereklilik ya da tedavi edilecek bir hastalık olmadığı halde trepanasyon yapılmasının sebepleridir. Fakat yazılı kaynaklarda buna dair bilgi olmadığı için ancak bazı tahminlerde bulunulmaktadır.

Trepanasyon Prosedürünün Günümüzdeki Yeri

Kazılarda bulunan kafataslarından günümüze trepanasyonun nasıl geldiğine bakacak olursak bazı isimler dikkat çekmektedir.

Artık trepanasyon işlemi, Batı'nın modern tıp anlayışı doğrultusunda tedavi edici bir prosedür olarak yer almamaktadır. Trepanasyon yerine kraniyotomi işlemi kullanılmaktadır ve bu işlem Johns Hopkins Medicine’a göre beyin tümörleri ya da lezyonları gibi durumları tedavi etmek için kullanılmaktadır. Fakat trepanasyon, her ne kadar tedavi edici olarak kabul edilmese de bazı kesimler farklı amaçlar için uygulamaktadır.

Trepanasyon işleminin tekrar gündeme gelmesinde etkili olan kişilerin başında, tıp fakültesinden esrar kullanımı yüzünden atılmış olan Hugo Bart Huges gelmektedir. Huges, trepanasyon sayesinde çocukluk dönemindeki gibi en yüksek zihinsel durumuna geleceğini; uyanıklık, konsantrasyon ve genel bilinç durumunu artıracağına inanıyordu. 1950'lerden sonra trepanasyon konusu farklı kişiler ile tartışarak gündemde yerini almıştır. Tartışmaya katılanlardan biri popüler isimlerden olan Beatles grubunun solisti John Lennon'dır.

Hugo Bart Huges ve kendine trepanasyon uygulaması
Hugo Bart Huges ve kendine trepanasyon uygulaması
Research Gate

Ayrıca modern görüşün önemli savunucularından biri olan Peter Halvorson, beyin kan hacmini artırmak ve kendi depresyonunu iyileştirmek için 1970’lerde kafatasının ön kısmında bir delik açtı. Halvorson bu işlemden sonra şu sözleri söyledi:

Trepanasyon işlemi, daha fazla enerji, odaklanma ve sürüş veriyor.

1997 yılında, Peter Halvorson, Uluslararası Trepanasyon Savunuculuğu Grubunu (the International Trepanation Advocacy Group) (ITAG) kurdu. Bu grup tarafından trepanasyon prosedürü, aydınlanma ve bilinç artışı iddiasıyla kabul edilip savunulmaktadır. Ayrıca, internet üzerinden trepanasyon tavsiyeleri verip ilgili tıbbi araştırmaları sunuyor ve bazı çalışmalar sürdürüyorlar.

Günümüzde bu işlem kesinlikle önerilmese de, bazı gruplar bilinç seviyesini artırdığına inandığı için ya da üçüncü gözün açılmasını düşündüğü için trepanasyon uygulanmaktadır. Bazı yoga grupları ya da gelenekçi topluluklar bilinçlerini genişlettiğine inandığı için uygulamaktadır.

Sonuç

Bu konu ile ilgili birçok argüman bulunmaktadır. Bilimsel olarak kabul edilmese de bu işlemi uygulamış insanlar ya da uygulamak isteyen insanlar inançlarını ve inandıklarını, bilimsel gerçeklerin önünde tutmaktadırlar. Fiziksel tedavi için gerekli olan çeşitli tedaviler olduğunu göz önünde bulundurulduğunda, bu yolu seçen insanların fiziksel bir tedaviden ziyade ruhsal bir tedavi ya da aydınlanma için tercih ettikleri çıkarımını yaparak bilimle bir alakası olmadığı açıktır. Modern bilim, geçmişten günümüze edindiğimiz bilgi birikimi ile yola çıkan ve hep daha iyisine erişmek adına çabalayan bir araçtır. Bir yöntemin artık kullanılmaması, yöntemin yerine "daha iyisinin" olduğu anlamına gelir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 7
  • İnanılmaz 6
  • Merak Uyandırıcı! 5
  • Tebrikler! 4
  • Bilim Budur! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Umut Verici! 3
  • Korkutucu! 2
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 20/10/2020 20:29:43 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9027

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Alkol
Hücre
Genler
Yayılım
Cinsellik Araştırmaları
Yavru
Mucize
Sars Virüsü
Etimoloji
Kuantum
Hominid
Balina
İspat
Sürüngen
Hastalık Dağılımı
Şüphecilik
Foton
Ölüm
Mühendislik
Işık
Jeoloji
Biyografi
Uterus
Lipit
Yaşlılık
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bilimi yanlışlayan tek şey bilimdir ve o da bunu sıklıkla yapar.”
Matt Dillahunty
Geri Bildirim Gönder