Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Trepanasyon Nedir? Geçmişten Günümüze Trepanasyon Prosedürü Nasıl Değişmiştir?

Trepanasyon Nedir? Geçmişten Günümüze Trepanasyon Prosedürü Nasıl Değişmiştir? Phys
5 dakika
16,033
Tıbbi İçerik Uyarısı

Bu içerik tıp ve sağlık ile ilişkilidir. Sadece bilgi amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bireysel bir tıbbi tavsiye olarak görülmemelidir. Evrim Ağacı'ndaki hiçbir içerik; profesyonel bir hekim tarafından verilen tıbbi tavsiyelerin, konulan bir teşhisin veya önerilen bir tedavinin yerini alacak biçimde kullanılmamalıdır.

Daha Fazla Bilgi Al
Tüm Reklamları Kapat

Bir diğer adı "baş delgi ameliyatı" olan trepanasyon, Yunanca kökenli bir sözcük olup, “delgi” (İng: “drill” veya “auger") anlamına gelmektedir. Günümüzde tıp dünyası, kelime olarak trepanasyon uygulaması yerine “kraniyotomi” terimini kullanmaktadır. Kraniyotomi, beyine ulaşmak amacı ile bir parça kemiğin blok olarak bazı özel aletler yardımı ile kesilip çıkarılması işlemidir.

Öncesinde, kafa derisi (skalp) açılarak bu işlem yapılır. Beyindeki işlemler bittikten sonra çıkarılan (kesilen) kemik yerine konulup bütün katlar kapatılır. Şimdilerde, bu işlemin yapılmasının nedeni hastanın hayati fonksiyonlarını etkileyen kusuru gidermektir. Günümüzdeki kullanım nedenleri aşağıda detaylıca anlatılacaktır.

Tüm Reklamları Kapat

Kafatasına açılan bir "sondaj" deliği.
Kafatasına açılan bir "sondaj" deliği.
Scielo

Trepanasyon İşleminin Tarihi

"Tıbbın babası" olarak bilinen Hipokrat'a ait bazı yazılı kaynaklarda, trepanasyon işlemini akla getirecek ilk bulgulara rastlanmaktadır. Bu kaynaklarda beynin sıkışmasına neden olan kırıklar, kafa yaralanmaları veya kafayı zorlayan durumlar için gerekli bir tedaviden bahsedilmektedir ve bu belirgileri (sendromları) göz önünde bulundurduğumuz zaman, Hipokrat'ın trepanasyon uygulamasının temelini oluşturan nedenlerle bağdaştığı gözükmektedir.

Trepanasyon, insanlık tarafından bilinen en eski cerrahi müdahalelerden biridir, hatta belki de en eskisidir! Kazı çalışmalarından anlaşıldığı üzere yaklaşık olarak M.Ö 5000 yıllarında ortaya çıktığı tahmin ediliyor. Dünyanın birçok bölgesinde uygulandığı ve farklı farklı amaçlar için kullanıldığı, kazılar sonucunda ortaya çıkmıştır. Aşağıdaki iki görselde, arkeoloji çalışmaları sonucu bulunmuş bazı kafatasları mevcuttur.

Tüm Reklamları Kapat

30-35 yaşlarındaki bir erkeğe ait trepanlanmış kafatası fosili
30-35 yaşlarındaki bir erkeğe ait trepanlanmış kafatası fosili
The German Archaeological Institute (DAI), Julia Gresky
Trepanlanmış kafataslarına ait alçı kalıplar
Trepanlanmış kafataslarına ait alçı kalıplar
Photo Researchers Inc/Alamy

Trepanasyon İşlemi Nasıl Uygulanır?

Temel olarak, trepan ya da trefin adı verilen testereye benzer keskin bir alet yardımı ile dairesel bir şekilde kafatasının bir kısmı kesilerek, kemik parçasının kafatasının içinden çıkarılması işlemidir. Kafatasının herhangi bir bölgesinde, beyin zarına zarar verilmeyecek şekilde kesilerek uygulanan son derece riskli olan eski bir cerrahi işlemdir.

18. yüzyıldan kalma Alman trepanasyon aleti
18. yüzyıldan kalma Alman trepanasyon aleti
Science Photo Library
Trefin
Trefin
Educalingo

Trepanasyonun Uygulanma Amaçları

Trepanasyonun geçmişteki kullanımını incelediğimiz zaman bu kullanım kültürden kültüre değişim gösterse de temel olarak iki farklı kategori içerisinde sınıflandırabiliriz:

  1. Tedavi amaçlı kullanımı.
  2. Mistik veya ruhani amaçlar için kullanımı.

Trepanasyon Tedavi Amacıyla Kullanımı

Trepanasyon; travmatik kaza sonucu oluşan beyindeki kafatası parçalarını temizlemek, kafadaki basıncı azaltmak, kafa bölgesinde oluşan yaraları iyileştirmek, baş ağrılarından kurtulmak için ve ayrıca psikiyatrik hastalık, sinüzit, epilepsi, migren, depresyon ve kronik yorgunluk tedavilerinde uygulanmıştır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Trepanasyonun Diğer Ampirik Uygulamaları

Dini ritüellerde vücuttan ruhları çekmek, kötü ruhları kovmak, algıda açılma sağlamak ve aydınlanma yaşamak gibi nedenler için de kullanılmıştır.

Kazı Sonucu Elde Edilen Kafataslarının Yorumlanması

Arkeologlar tarafından bulunan kafatası örnekleri incelendiği zaman bazı sonuçlar elde edilmiştir. Buldukları bir kafatasında, hastanın cerrahi müdahaleden sonra en az iki hafta daha yaşadığını gösteren iyileşme izleri buldular. Tıp dünyasını şaşırtan bulgulardan biri, bazı kafataslarında iyileşme izlerine rastlamaktı, çünkü o dönemki koşullar düşünüldüğü zaman iyileşmenin gerçekleşmesi çok zor bir durumdu. Yapılan araştırmalar sonucunda, ileri cerrahi uygulamalar yapıldığı anlaşılmıştır. Şaşılacak diğer bir bulgu ise hastaya herhangi bir anestezi uygulanmamış olmasıdır. John W. Verano bu durumu şu sözlerle açıklıyor:

Kafa derisinde çok sayıda sinir bulunur, dolayısıyla bu deri üzerinde oluşacak herhangi bir kesik can yakar. Bu durumda kanama da fazla olur, ama daha sonra durur. Öte yandan kafatasında çok az sayıda sinir vardır, beyinde ise acı reseptörleri bulunmaz.

Bu durum, insanların aklına işlemin can yakıcı olup olmadığı sorusunu getiriyor. Ayrıca merak edilen bir diğer konu ise herhangi bir cerrahi gereklilik ya da tedavi edilecek bir hastalık olmadığı halde trepanasyon yapılmasının sebepleridir. Fakat yazılı kaynaklarda buna dair bilgi olmadığı için ancak bazı tahminlerde bulunulmaktadır.

Trepanasyon Prosedürünün Günümüzdeki Yeri

Kazılarda bulunan kafataslarından günümüze trepanasyonun nasıl geldiğine bakacak olursak bazı isimler dikkat çekmektedir.

Artık trepanasyon işlemi, Batı'nın modern tıp anlayışı doğrultusunda tedavi edici bir prosedür olarak yer almamaktadır. Trepanasyon yerine kraniyotomi işlemi kullanılmaktadır ve bu işlem Johns Hopkins Medicine’a göre beyin tümörleri ya da lezyonları gibi durumları tedavi etmek için kullanılmaktadır. Fakat trepanasyon, her ne kadar tedavi edici olarak kabul edilmese de bazı kesimler farklı amaçlar için uygulamaktadır.

Tüm Reklamları Kapat

Trepanasyon işleminin tekrar gündeme gelmesinde etkili olan kişilerin başında, tıp fakültesinden esrar kullanımı yüzünden atılmış olan Hugo Bart Huges gelmektedir. Huges, trepanasyon sayesinde çocukluk dönemindeki gibi en yüksek zihinsel durumuna geleceğini; uyanıklık, konsantrasyon ve genel bilinç durumunu artıracağına inanıyordu. 1950'lerden sonra trepanasyon konusu farklı kişiler ile tartışarak gündemde yerini almıştır. Tartışmaya katılanlardan biri popüler isimlerden olan Beatles grubunun solisti John Lennon'dır.

Hugo Bart Huges ve kendine trepanasyon uygulaması
Hugo Bart Huges ve kendine trepanasyon uygulaması
Research Gate

Ayrıca modern görüşün önemli savunucularından biri olan Peter Halvorson, beyin kan hacmini artırmak ve kendi depresyonunu iyileştirmek için 1970’lerde kafatasının ön kısmında bir delik açtı. Halvorson bu işlemden sonra şu sözleri söyledi:

Trepanasyon işlemi, daha fazla enerji, odaklanma ve sürüş veriyor.

1997 yılında, Peter Halvorson, Uluslararası Trepanasyon Savunuculuğu Grubunu (the International Trepanation Advocacy Group) (ITAG) kurdu. Bu grup tarafından trepanasyon prosedürü, aydınlanma ve bilinç artışı iddiasıyla kabul edilip savunulmaktadır. Ayrıca, internet üzerinden trepanasyon tavsiyeleri verip ilgili tıbbi araştırmaları sunuyor ve bazı çalışmalar sürdürüyorlar.

Günümüzde bu işlem kesinlikle önerilmese de, bazı gruplar bilinç seviyesini artırdığına inandığı için ya da üçüncü gözün açılmasını düşündüğü için trepanasyon uygulanmaktadır. Bazı yoga grupları ya da gelenekçi topluluklar bilinçlerini genişlettiğine inandığı için uygulamaktadır.

Sonuç

Bu konu ile ilgili birçok argüman bulunmaktadır. Bilimsel olarak kabul edilmese de bu işlemi uygulamış insanlar ya da uygulamak isteyen insanlar inançlarını ve inandıklarını, bilimsel gerçeklerin önünde tutmaktadırlar. Fiziksel tedavi için gerekli olan çeşitli tedaviler olduğunu göz önünde bulundurulduğunda, bu yolu seçen insanların fiziksel bir tedaviden ziyade ruhsal bir tedavi ya da aydınlanma için tercih ettikleri çıkarımını yaparak bilimle bir alakası olmadığı açıktır. Modern bilim, geçmişten günümüze edindiğimiz bilgi birikimi ile yola çıkan ve hep daha iyisine erişmek adına çabalayan bir araçtır. Bir yöntemin artık kullanılmaması, yöntemin yerine "daha iyisinin" olduğu anlamına gelir.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
38
0
  • Alıntılı Paylaş
  • Tekrar Paylaş
  • Alıntılı Paylaşımları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 15
  • Tebrikler! 11
  • İnanılmaz 10
  • Bilim Budur! 8
  • Merak Uyandırıcı! 8
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 7
  • Umut Verici! 7
  • Korkutucu! 5
  • İğrenç! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/02/2024 11:15:30 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9027

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Dışkı
Astrofotoğrafçılık
Konuşma
Bebek
Köpekgil
Diş
Gerçek
Sars-Cov-2
Şüphecilik
Antik
Mühendislik
Elektrokimya
Rna
Dişler
Nanoteknoloji
Kanıt
Botanik
Kütleçekimi
Entomoloji
Bilim Felsefesi
Hastalık Yayılımı
Kurbağa
Küresel Isınma
Balık Çeşitliliği
Yangın
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
Çernobil'den Sonraki En Büyük Felaket Kapımızda!
Çernobil'den Sonraki En Büyük Felaket Kapımızda!
Kızıl Cin: Türkiye'ye Düşen Nadir Yıldırım!
Kızıl Cin: Türkiye'ye Düşen Nadir Yıldırım!
Plasebo: Sadece İnanarak Hastalıklardan Kurtulabilir miyiz?
Plasebo: Sadece İnanarak Hastalıklardan Kurtulabilir miyiz?
Özgür İrade: Aldığımız Kararlarda *Gerçekten* Özgür müyüz?
Özgür İrade: Aldığımız Kararlarda *Gerçekten* Özgür müyüz?
Arabada/Gemide Neden Mideniz Bulanıyor (Araç Tutuyor)?
Arabada/Gemide Neden Mideniz Bulanıyor (Araç Tutuyor)?
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
A. E. Koçak, et al. Trepanasyon Nedir? Geçmişten Günümüze Trepanasyon Prosedürü Nasıl Değişmiştir?. (1 Ağustos 2020). Alındığı Tarih: 25 Şubat 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/9027
Koçak, A. E., Türkoğlu, P. (2020, August 01). Trepanasyon Nedir? Geçmişten Günümüze Trepanasyon Prosedürü Nasıl Değişmiştir?. Evrim Ağacı. Retrieved February 25, 2024. from https://evrimagaci.org/s/9027
A. E. Koçak, et al. “Trepanasyon Nedir? Geçmişten Günümüze Trepanasyon Prosedürü Nasıl Değişmiştir?.” Edited by Pedram Türkoğlu. Evrim Ağacı, 01 Aug. 2020, https://evrimagaci.org/s/9027.
Koçak, Aslı Ece. Türkoğlu, Pedram. “Trepanasyon Nedir? Geçmişten Günümüze Trepanasyon Prosedürü Nasıl Değişmiştir?.” Edited by Pedram Türkoğlu. Evrim Ağacı, August 01, 2020. https://evrimagaci.org/s/9027.
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close