Truva Kentinin Kaşifi Amatör Arkeolog Heinrich Schliemann'ın Yağmaladığı Arkeolojik Geçmişimiz Kurtarılabilir mi?

Truva Kentinin Kaşifi Amatör Arkeolog Heinrich Schliemann'ın Yağmaladığı Arkeolojik Geçmişimiz Kurtarılabilir mi?
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
9 dakika
938 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Heinrich Schliemann, 6 Ocak 1822'de doğmuş ve 26 Aralık 1890'da ölmüş, Alman bir iş insanı ve arkeoloji alanında öncü bir isimdi. Homeros'un eserlerinde bahsedilen yerlerin tarihi gerçekliğini savunan Schliemann, Çanakkale ilimizde bulunan Hisarlık arkeolojik alanını kazan ve günümüzde Truva (veya Troya) olarak bilinen kent ile birlikte Miken ve Tirins gibi antik kentleri gün yüzüne çıkaran kişidir. Ne var ki amatör bir arkeolog olmasından ötürü kullandığı yöntemlerle, özellikle de Truva kentinin tarihi katmanlarını ortaya çıkarmak için dinamit kullanarak yapılara hasar vermesi, profesyonel arkeologlar tarafından sert bir şekilde eleştirilmiştir.

1868’te Troya’yı keşfettiğini iddia eden ve kimilerine göre “sözde-arkeolog” olarak nitelendirilen Heinrich Schliemann, ölümünden bir asır sonra, David A. Traill’in; 1995 yılında kaleme aldığı “Schliemann of Troy: Treasure and Deceit” biyografisiyle ansızın yeniden gündeme gelmiştir. Schliemann’ın profesyonel hayatı kadar özel hayatını da olduğu gibi okura sunan ve böylelikle alt metninde ağır bir kritik teşkil eden bu biyografi, kamuoyunda büyük bir yankı uyandırmıştır. Traill öncülüğünde yaratılan sansasyondan nasibini alan medya, birkaçı yukarıda belirtilen gazete manşetleriyle konuya dikkat çekmiştir.

Alman sanat tarihçisi ve arkeolog Johann Joachim Winckelmann, Helenistik Dönem Arkeolojinin babası kabul edilirken; Heinrich Schliemann, bu dönemi önceleyen Erken Helenistik Dönem Arkeolojisine katkılarıyla öne çıkmaktadır. Schliemann’ın kazılarından evvel, modern dünya için “Troya”, bir mitten ibaretti. Ancak Schliemann, yaptığı sıradışı keşiflerle akademinin Antik Dünya’ya dair düşüncelerini kökten değiştirmiştir.

Reklamı Kapat

Sevdanın Fitili: Homeros'un İlyada'sı

Yoksul bir bakkalın oğlu olarak Almanya’nın Neubukow kentinde dünyaya gelen Heinrich, ilk kez “Homeros” adını, henüz 8 yaşındayken babasının kendisine anlattığı İlyada hikayesinde duymuştur. Zamanında bir çocukluk hayalinden ibaret olan “Troya Hazinesi’ni bulma” projesini ise ancak 40’lı yaşlarında hayata geçirebilmiştir.

Susan Heuck Allen, 1999 yılında kaleme aldığı “Finding the Walls of Troy: Frank Calvert and Heinrich Schliemann” adlı eserinde, Schliemann’ı “zeki, girgin ve yetenekli bir hilekar” olarak tanımlamıştır. Bunun yanı sıra üstün bir dil becerisine de (8-13 civarı dili akıcı şekilde konuşabildiği bilinmektedir.) sahip olunca, Schliemann tüccarlığı ile kısa bir zamanda servet elde etmiştir. Orta yaşına ulaştığında rahat bir şekilde emekli olabilecekken, çocukluk hayalinin peşinden gitmeye karar vermiştir. İlk gençliğinde İlyada’da okuduğu Homerik mitte tasvir edilen dünya, Heinrich’e öyle gerçekçi gelmiştir ki bu dünyanın bir zamanlar gerçekten var olduğu fikrine kapılıvermiştir.

Mimar Ernst Ziller tarafından yapılan Schliemann ailesinin konutu, Atina
Mimar Ernst Ziller tarafından yapılan Schliemann ailesinin konutu, Atina
Getty images

Biriktirdiği yüklü miktardaki para sayesinde 36 yaşında Rusya’ya yerleşmiş ve kendini tarih öncesi arkeoloji çalışmalarına adamıştır. Sonraki 10 yıl boyunca da Hindistan’dan İskandinav Yarımadası’na, Suriye’den Japonya’ya dünyanın dört bir yanında ve yoğun bir şekilde Paris’te, teorik olarak arkeolojiyle ilgilenmiştir.

1868 yılında, gerekli araştırmaları yaptığı kanısına varmış ve tası tarağı toplamıştır. Elinde İlyada’nın bir kopyası ve sırtında serveti ile Atina’da bir konağa yerleşmiştir. Günümüzde Atina Nümizmatik Müzesi’ne ev sahipliği yapan, Pompei mimarisinden esinlenilerek tasarlanmış bu görkemli konak, aynı zamanda Yunanistan Milli Kütüphanesi’nin de mimarı olan Ernst Ziller tarafından Schliemann ailesinin konutu olarak inşa edilmiştir.

Kendine oldukça güvenen Heinrich, bir an önce kazılarına başlayabilmeyi ümit etmektedir. Bu bağlamda, Yunanistan’a gelir gelmez Homeros’un şiirlerini ezberden okuyabilen bir kadınla evlendiği rivayet edilmektedir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Kazı Süreci ve Schliemann Yarığı

Schliemann için kazıya nereden başlaması gerektiğine karar vermek zor olmamıştı. Zira kendine kılavuz edindiği Yunan mitinde, Miken Kralı Agamemnon önderliğindeki Yunanların Truva Savaşı öncesi Aulis’ta (günümüzde bu şekilde adlandırılmayan Yunanistan’ın doğu kıyısındaki bir bölge) toplandığı belirtilmekteydi. Bundan yola çıkarak Schliemann, Troya Hazinesi’nin, Aulis adlı liman kentinde yer aldığı çıkarımına varır. Schliemann, bölgede çeşitli yerleri kazdıktan sonra, rotayı Çanakkale Boğazı (Hellespontus) taraflarına çevirir ve “Hisarlık” bölgesine gelir.

İçgüdülerinin yanıltması yüzünden zaman kaybettiğini hisseden Heinrich, Hisarlık’a vardığında bir an önce kazı çalışmalarına başlamak istiyordu. Ne Osmanlı hükümetinden ne de arazi sahibinden gelecek izni beklemiş, doğruca işe girişmiştir. Efsanevi kentin kalıntılarının yerin en alt tabakasında bulunduğuna inanmaktaydı. Bu sebeple, yanındaki işçilere ellerinden geldiğince süratli bir şekilde yukarı tabakaların içinden geçmeleri komutunu vermiştir. Lakin, Schliemann’ın bu üstünkörü metodu, yerin her katmanının titizlikle incelendiği modern arkeoloji ile taban tabana zıttır. Heinrich’in bu trajikomik eylemi, “düzenbaz arkeolog” iddialarını güçlendirmektedir.

Schliemann kazı arazisi
Schliemann kazı arazisi
Getty images

Schliemann, arama kazılarıyla ana kayaya kadar inmiştir. Kazıları yapmak üzere Hisarlık Tepesi üzerinde kuzey-güney doğrultusunda, yaklaşık 20 metre genişliğinde, 14 metre derinliğinde ve tepenin 40 metre içerisine giren bir yarık kazmıştır, bu yarığa “Schliemann Yarığı” denmektedir.

Ne var ki Schliemann’ın yanlış kazı teknikleri yüzünden 1871 ve 1872 yıllarında kentin büyük bölümü maalesef tahrip edilmiştir. Hisarlık’ın baştan savma bir teknikle kazılamayacak raddede değerli bir antik arazi olduğu aşikardı. Arazi, katmanlı bir yapıdan meydana gelmekteydi - ki bu da şehrin birden fazla kez yıkılıp inşa edildiğine ışık tutmaktaydı.

Reklamı Kapat

Alman arkeolog, Truva’yı bulduğunu tüm Avrupa’ya büyük bir gururla ilan etmiştir. Schliemann’ın ilanını takip eden yıllarda, çeşitli dini kuruluşlar Yakın Doğu’da kazı çalışmalarına maddi destek vermeye başlamışlardır. Bu durum, klasik arkeolojinin popülarizasyonuna zemin hazırlamıştır.

Bir müddet sonra Schliemann, kazı yaparken bir mücevher definesine ulaştığını duyurur. Bu mücevherlerin, Yunan kuşatması sırasında toprağa gömülen Troya hazinesi olduğu varsaymaktadır. Bu hazineye, kendince İlyada'da yer alan Kral Priam’a atfederek “Priam Hazinesi” adını vermiştir.

Schliemann’ın kazı süresince tuttuğu günlüğünde belirttiği üzere, hazineyi eşi Sophia’nın elbiselerine dolayarak Yunanistan’a kaçırmayı başarmışlardır. Elbette Schliemann bu kazıları, “Doğu'nun zenginliklerinin açgözlü bir Batılı tarafından yağmalanması” olarak görmemekteydi. Hisarlık kazıları, onun için arkeoloji ve bilim adına büyük bir başarı niteliğindeydi.

Priam Hazinesi buluntuları
Priam Hazinesi buluntuları
Getty images

Priam Hazinesine Dair Şüpheler ve Frank Calvert İkilemi

Schliemann’ın kazısının gerçekliğine ilişkin başlıca iddialar, buluntuların gösterdiği çeşitlilikten kaynaklanmaktadır. Düşmandan korumak için gömülen ganimetlerden ziyade, özenle toprağa yerleştirilmiş eserleri andırmaktadırlar. Bu durum, tüm bu eserlerin “Priam” adlı tek bir kişiye ait olmama ihtimalini akıllara getirmiştir.

Reklamı Kapat

Priam Hazinesi kazı arazisi
Priam Hazinesi kazı arazisi
Getty images

Bununla beraber, tarihi arazinin o kısmı, Homeros’un İlyada’da anlattığı, MÖ 1184’deki Agamemnon'un Yunan kuşatmasından çok önceki bir çağdan kalmıştır. Ayrıca, Troya VII'nin sonunun nasıl geldiği de tam bilinmemektedir. Yunan mitinde, Troya VII'nın büyük bir yangın felaketi yüzünden yok olduğu söylenirken, arazi incelendiğinde yanık katmanından izlere rastlanamamıştır. Bu bağlamda, Homerik efsanenin tarihsel bir değer taşıdığı kabul görmemektedir.

Hisarlık’ta kazı çalışmaları yürüten ilk kişi aslen Heinrich Schliemann değildir. Schliemann araziye gelmeden yaklaşık 7 yıl önce, İngiliz arkeolog Frank Calvert, kazı çalışmaları için bölgede temizliğe başlamıştır. 1865 yılında (Schliemann 1873’te Troya hazinesini bulduğunu ilan etmeden önce) Londra'daki akademik topluluğa, arazi incelemesinde keşfettiği buluntularını aktarmıştır. Ne yazık ki buluntuları pek itibar görmemiştir. Yıllar sonra ise Calvert, Truva Antik Kenti’nin aydınlatılmasını sağlayacak arkeolojik kazıların öncüsü olarak tarihe geçmiştir.

Hisarlık kazı arazisi
Hisarlık kazı arazisi
Getty images

Troya Hazinesi Günümüzde Nerededir?

17. yüzyılda Osmanlı, temel gayesinin ıslahatlar yoluyla eski gücünü kazanmak olduğu Duraklama Dönemi’ni yaşarken; Avrupa ise, çeşitlenen koleksiyonlarla beraber müzecilik faaliyetlerine gittikçe ağırlık vermeye başlamıştır. Bu nedenle Osmanlı toprakları, Avrupalı devletlerin yağmalamaları için açık bir saha konumuna gelmiştir. Tarihi eserlerin yurt dışına çıkarılmasını yasaklayan Asar-ı Atika Nizamnamesi ise ancak 1884 yılında yürürlüğe konmuştur.

Ne yazık ki bu kanunun çıkarılmadan önce Avrupa’ya kaçırılan eserlerin haddi hesabı yoktur. Günümüzde, Anadolu’dan yürütülen ve üzerinde hak iddia edilemeyen bu eserlerin bir kısmı British Müzesi, Almanya Bergama Müzesi yahut (Schliemann’ın bulduğu Troya Hazinesi’nin de bulunduğu) Moskova’daki Puşkin Müzesi gibi dünyanın çeşitli müzelerinde sergilenmektedir.

Troya Hazinesi buluntuları
Troya Hazinesi buluntuları

Priam hazinesinin Rusya’ya ulaşma hikayesi ise başlı başına bir maceradır. Heinrich, yürüttüğü hazinelerle bahtiyar bir şekilde Yunanistan’a ayak basınca, Osmanlı makamlarının hazinenin Türkiye’ye iadesi için açtığı davayı öğrenir. Hal böyle olunca, Rusya’ya gidip eserleri oraya bırakmaya karar verir.

Fakat evdeki hesap çarşıya uymaz ve Rus çarı, Priam hazinesinin "çalıntı mal" olduğunu öne sürer, eserleri kabul edemeyeceklerini söyler. Hazine bir süre dolandıktan sonra Almanya’ya getrilirir ve öncelikle Etnoğrafya Müzesi'nde, sonra Antik ve Erken Tarih Müzesi'nde barındırılır. Bu sırada Schilemann iç kulak iltihabının yayılması sonucu gelişen kolesteatom dolayısıyla komaya girip 1 gün sonra ölmüştür. Dolayısıyla hazinenin 1939'da paketlenip müze deposuna, 1941 yılındaysa 2. Dünya Savaşı patlak vermek üzere olduğundan Prusya Devlet Bankası'na götürüldüğünü asla göremez. Ancak Kızıl Ordu’nun Nisan 1945’te Berlin’e girip kenti ele geçirmesiyle, hazine de "savaş ganimeti" statüsüyle kara ve hava yoluyla Sovyetler Birliği'ne götürülmüştür.

Agora Bilim Pazarı
Evren Avucunda – Uzay, Zaman ve Ötesine Olağanüstü Bir Yolculuk

“Muhteşem… Bunun gibi bir kitap okumadım.”

“Bu kitabın iki vaadi var: sadece tek bir denklem kullanmak (E = mc2) ve hiçbir okuru geride bırakmamak. Üç yüz seksen sayfa ve beş milyar yıllık göz alıcı bir yolculuk.”

Alexander Masters – The Spectator

Evrende yalnız değiliz.

Evrene yapacağımız bu yolculukta da.

Kumsalda yatmış gökyüzünü seyrederken biri elimizden tutuveriyor ve bizi muazzam bir yolculuğa çıkarıyor; karadeliklere, en uzak galaksilere ve kâinatın başlangıcına götürüyor.

Bir atomun çekirdeğine dalıyor, zamanda yolculuk ediyor, Güneş’in içine giriyoruz. Dokunuyoruz.

Christophe Galfard, evreni avucumuza bırakıyor.

Fransa’da yılın bilim kitabı seçildikten sonra 20 dile çevrilen EVREN AVUCUNDA kısa sürede bir popüler bilim klasiğine dönüştü. Gezegenimizin en özel bilim anlatıcılarından Christophe Galfard –ki kendisi Stephen Hawking’in öğrencisi– denklemler yerine hayal gücümüzden faydalanarak bizleri kelimenin gerçek anlamıyla “bambaşka dünyalara” götürüyor.

Bilgiler ve Uyarılar:

  1. Bu ürün sipariş alındıktan 1-3 gün içinde postalanacaktır.
  2. Lütfen sipariş vermeden önce iade ve ürün değişikliği ile ilgili bilgilendirmemizi okuyunuz.
  3. Bu kampanya, Domingo Yayınevi tarafından Evrim Ağacı okurlarına sunulan fırsatlardan birisidir.
Devamını Göster
₺35.00 ₺40.00
Evren Avucunda – Uzay, Zaman ve Ötesine Olağanüstü Bir Yolculuk

Zamanında Rusya’nın Troya hazinesini kabul etmemesine yol açan yasa, hazinenin devlet malı olduğunu ve Türkiye’de kalması gerektiğini savunmaktadır. Eserlerin Rusya’ya 2. gelişinde ise bu yasa, dönemin SSCB lideri Mihail Gorbaçov’un veto etmesine rağmen yürürlükten çıkarılmıştır.

Troya Hazinesi buluntuları
Troya Hazinesi buluntuları
Getty images

Fakat günümüzde Puşkin Müzesi’nde sergilenen eserler, Troya hazinesinin tamamı değildir. Dünyanın dört bir yanına dağılmış hazineye ait irili ufaklı başka parçaların da olduğundan söz edilmektedir. 2012 yılında Pennsylvania Arkeoloji ve Antropoloji Müzesi’nden Türkiye’ye iadesi sağlanan ve Çanakkale’deki Troya Müzesinde sergilenen birtakım Truva eserleri bulunmaktadır. İade edilen altın takıların Truva bölgesine ait eserler olduğu arkeologlar tarafından onaylanmıştır. Ne var ki bu takıların, Heinrich Schliemann tarafından kaçırılan eserlerden olup olmadığı halen bilinmemektedir. Öbür yandan Puşkin Müzesi’nde sergilenen eserlerin Türkiye’ye getirilebilmesi adına 1991 yılından beri diplomatik çalışmalar yürütülmektedir.

Neyse ki Truva’ya dair buluntuların tümü yurt dışında yer almamaktadır. UNESCO’nun 1998 yılında Dünya Kültür Miras Listesi’ne aldığı Troya Müzesi, Troya Antik Kenti girişinde yer alır. Bu arkeoloji müzesinde, Troya’nın katmanlardaki 10 ayrı kent tanıtılmaktadır. 6 bini aşkın arkeolojik esere ev sahipliği yapan müze, Heinrich Schliemann gibi sözde arkeologlar yahut diğer ülkelerin yağmalama faaliyetlerine rağmen; arkeolojik tarihimize kısmen de olsa sahip çıktığımızın bir kanıtıdır.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 6
  • Muhteşem! 3
  • İnanılmaz 2
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • S. Oelze. Heinrich Schliemann, The Man Who Discovered Troy | Dw | 26.12.2020. (26 Aralık 2020). Alındığı Tarih: 03 Ağustos 2021. Alındığı Yer: DW | Arşiv Bağlantısı
  • Encyclopedia Britannica. Heinrich Schliemann | Biography, Excavations, & Facts. Alındığı Tarih: 03 Ağustos 2021. Alındığı Yer: Encyclopedia Britannica | Arşiv Bağlantısı
  • Okur Yazarım. Müzeciliğin Tarihsel Gelişimi. (17 Ocak 2017). Alındığı Tarih: 03 Ağustos 2021. Alındığı Yer: Okur Yazarım | Arşiv Bağlantısı
  • J. Combs. Heinrich Schliemann. Alındığı Tarih: 03 Ağustos 2021. Alındığı Yer: Brown University | Arşiv Bağlantısı
  • I. Aslan. Schliemann's Trench In Troy. Alındığı Tarih: 03 Ağustos 2021. Alındığı Yer: Turkish Archaeology News | Arşiv Bağlantısı
  • İ. Demir, et al. Heinrich Schliemann Ve Truva Eserlerinin Yolculuğu. (11 Haziran 2019). Alındığı Tarih: 03 Ağustos 2021. Alındığı Yer: Arkeofili | Arşiv Bağlantısı
  • İ. Demir, et al. Osmanlı'da Kültürel Mirasın Korunması. (03 Haziran 2019). Alındığı Tarih: 03 Ağustos 2021. Alındığı Yer: Arkeofili | Arşiv Bağlantısı
  • Utah State University. Archaeology: Troy And Heinrich Schliemann. Alındığı Tarih: 03 Ağustos 2021. Alındığı Yer: Utah State University | Arşiv Bağlantısı
  • D. F. Easton. (1998). The Classical World Vol. 91, No. 5, The World Of Troy.
  • K. Kris Hirst. Did Heinrich Schliemann Really Steal Credit For The Discovery Of Troy?. Alındığı Tarih: 03 Ağustos 2021. Alındığı Yer: ThoughtCo | Arşiv Bağlantısı
  • Tarihi Sevdiren Adam. 3000 Yıl Sonra Troya’nın İkinci Yağması: Heinrich Schliemann Ve Troya Hazinelerinin Kaçırılışı. (19 Eylül 2019). Alındığı Tarih: 03 Ağustos 2021. Alındığı Yer: Tarihi Sevdiren Adam | Arşiv Bağlantısı
  • B. Pekardan. Kimileri İçin Yağmacı, Kimileri İçinse Arkeolojinin Öncüsü: Heinrich Schliemann. (03 Nisan 2019). Alındığı Tarih: 03 Ağustos 2021. Alındığı Yer: Nereye | Arşiv Bağlantısı
  • Biography. Heinrich Schliemann. Alındığı Tarih: 03 Ağustos 2021. Alındığı Yer: Biography | Arşiv Bağlantısı
  • E. F. Bloedow. (1998). L'antiquité Classique, Schliemann On His Accusers Ii : A Study In The Reuse Of Sources.
  • A. Wout. (2001). L'antiquité Classique, An Early Examination Of The "Mask Of Agamemnon".
  • S. H. Allen. (1999). Finding The Walls Of Troy Frank Calvert And Heinrich Schliemann At Hisarlík_..
  • S. H. Allen. (2021). Finding The Walls Of Troy’: Frank Calvert, Excavator.. American Journal of Archaeology. | Arşiv Bağlantısı
  • N. Mosaidi. Architect Ernst Ziller And His Rich Legacy In Greece. (22 Şubat 2021). Alındığı Tarih: 03 Ağustos 2021. Alındığı Yer: Greek News Agenda | Arşiv Bağlantısı
  • D. Nikolayidis. (Master Tezi, 2019). Müzelerde Sikke Koleksiyonları ve Sergilenmesi. Not: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Müze Yönetimi Anabilim Dalı.
  • M. Lehrer. (1989). The Making Of An Homeric Archaeologist: Schliemann's Diary Of 1868. The Annual of the British School at Athens, vol. 84, 1989, sf: 221-268. | Arşiv Bağlantısı
  • Kültür Portalı. Schliemann Yarmasi | Kültür Portalı. Alındığı Tarih: 03 Ağustos 2021. Alındığı Yer: Kültür Portalı | Arşiv Bağlantısı
  • A. Sönmez. (2021). Anadolu’dan Kaçırılan Mi̇ras: Troya Hazi̇neleri̇. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi 8. | Arşiv Bağlantısı
  • A. Öncü. Troya Müzesi Hakkında Bilmek İstedikleriniz.... Alındığı Tarih: 03 Ağustos 2021. Alındığı Yer: www.canakkaletravel.com | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 18/09/2021 11:32:38 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10799

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Sinir
İnsan Evrimi
Charles Darwin
Koronavirüs
Goril
Çocuk
Dna
Öğrenme Teorileri
Yüksek
Balık
Gen İfadesi
Tespit
Hastalık
Kimya Tarihi
Beslenme Davranışları
Teori
Ses
Nükleer
Evrimsel Tarih
Genel Halk
Koku
Balık Çeşitliliği
Hastalık Kataloğu
Müzik
Tarih
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın