Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Travma Nedir? Travma Sonrası Toparlanma, Kişiden Kişiye Değişiyor!

Travma Nedir? Travma Sonrası Toparlanma, Kişiden Kişiye Değişiyor!
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, The Conversation isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Travmatik olaylar, bir kişinin emniyeti ya da varlığına tehdit oluşturacak şekilde algılanan ve fiziksel, duygusal ve psikolojik stres ya da zarara sebep olan deneyimlerdir. Bir başka deyişle, normal insan deneyim aralığının dışında kalan ve bireye göre değişen tepkiler oluşturan olaylardır.

Travma, Amerikan Psikoloji Derneği tarafından, bu korkunç olaylara verilen psikolojik ve duygusal yanıtlar olarak tanımlanmıştır.

Travmatik olaylar her zaman vahşet içermez. Bir yerden taşınmaktan bir toplu felaket ya da hatta savaşa kadar derecelendirilebilir.

Çoğu insan için, travma olay sırasında ve olayın hemen ertesinde deneyimlenir. Ancak pek çok kişi için, travma, örneğin 11 Eylül saldırılarının artetkileri ile olduğu gibi, travma aylarca, hatta yıllarca yeniden yaşanabilir. 

Travmatik olaylara karşı verilen psikolojik ve duygusal tepkiler, yoğun duyguları, kabusları ve anımsamaları, yeme ve uyku rahatsızlıklarını, kokulara ya da ani seslere karşı verilen panik tepkilerini, ilişki sorunlarını, rahatsızlıkları ve fiziksel belirtileri içerir. Deliriyor olduğunuzu hissetseniz de, bunların olağan dışı ve travmatik deneyimlere karşı verilen normal tepkiler olduğunu hatırlamak gerekir.  

Bir kişinin travmatik bir olaydan etkilenmesi için, olaya doğrudan maruziyetinin şart olmadığı hakkında da kanıtlar mevcuttur. Araştırmalar göstermektedir ki olumsuz psikolojik ve duygusal etkiler basın maruziyeti aracılığıyla da ortaya çıkabilir.

Örneğin, 11 Eylül saldırılarına ait tekrar tekrar yayınlanan televizyon programları ve görselleri milyonlarca insan izledi. 2013’te yapılmış olan bir araştırma gösterdi ki, saldırılara ait basın bültenlerini izleyen insanlar travma sonrası stres ve fiziksel sağlık belirtilerini sonraki yıllar boyunca yaşamıştı.  

İnsanlar Travma Sonrası Aynı Şekilde İyileşmiyor!

Nisan 1999’daki Columbine Lisesi saldırısında kriz danışmanı olarak, bu etkilere birinci elden tanık olmuştum. Saldırıdan saatler ve günler sonra, sadece okulda mahsur kalmış olan öğrenciler için değil, aile bireyleri ve hatta kurbanların komşuları için acil kriz müdahalesinde bulunduk.

Takip eden haftalarda ve aylarda, televizyonda gözler önüne serilen olayları izlemiş olan insanlar, tamamı basında şahit oldukları görüntülerle ilgili olan, kabuslar, yüksek endişe, depresyon sebebiyle danışmaya geldi. Bu kişiler sadece Littleton, Colorado’da lisenin çevresindeki alanda yaşayan insanlar değildi, metropolit Denver bölgesinin her yanından gelen insanlardı. 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Sonraki birkaç yıl boyunca, Denver’da bir yerel üniversite kampüsünde öğretim görevlisiydim ve pek çok eski Columbine öğrencisi derslerimi almaktaydı. Okuldan mezun olmuşlardı, ama o günün travmasını asla tamamen atlatamamışlardı. Koridordan gelen ani sesler onları yerinden sıçratırdı. Bir ders sırasında çalışan yangın alarmı hepsini olmasa da bazılarını panikletti.

Bu da normaldir. Herkes travmaya aynı tepkiyi vermez, ya da aynı şekilde ya da belirlenmiş bir sürede iyileşmez. Araştırmalar, travmayı atlatma konusunda, kimin çabuk iyileşip kimin iyileşmeyeceğini gösteren bazı göstergeler ile geniş bir çeşitlilik olduğunu göstermiştir. 

Bir insanın başa çıkma yöntemleri, yani olumsuz durumlarla nasıl başa çıktığımız, elbette başa çıkma davranışları olumlu olduğu sürece, insanların kendilerini koruma yollarından biri olabilir. Bunlar, destekleyici bir arkadaş ile konuşmak, bir destek grubuna katılmak, günlük işleri yeniden kurmak ve düzenlemek için zaman tanımayı içerebilir. 

Pes etmek, inkar etmek ya da olay hakkında konuşmaktan kaçınmak gibi zayıf başa çıkma yöntemleri, travmayı daha zor atlatma ile ilişkilidir. Bu; süregelen depresyon, anımsamalar, duygusal uyuşma ve ilişkilerde zorluk yaşama gibi olumsuz belirtiler anlamına gelir.

Örneğin eşlerine karşı uzak ve kötü davrandıkları sebebiyle, kurbanların travma sonrası kendilerini boşanma aşamasında bulmaları alışılmadık değildir. Eğer bir kişi depresyon ya da diğer ruh sağlığı meselelerine travmatik olay ortaya çıkmadan evvel meyilli ise, bu, o kişinin travma etkilerini nasıl atlatacağı konusunda etkili olmaktadır. 

Yeni Travma, Eski Anıları Geri Getirebilir!

Ek olarak, savaş gazileri gibi önceden travma geçmişine sahip insanlar, yeni travmatik olayların etkilerine daha savunmasızdır. Boston Maratonu saldırısında etkilenen savaş gazileri ile ilgili bir çalışmada, araştırmacılar birçok gazinin savaş deneyimlerini anımsadıklarını, artan endişe, psikolojik uyuşma, kabuslar ve artan öfkeden muzdarip olduğunu görmüştür.

Öğrenciler ve terapi hastalarından, haberlerdeki travmatik olayların kendilerine uzun zaman önce meydana gelmiş olayları aniden hatırlattığına dair hikayeler duyuyorum.  

Bir öğrenci, Virginia Teknik Üniversitesi saldırısının basın görüntülerini gördükten sonra, neden aniden yedi yaşındayken gözleri önünde köpeğinin bir araba çarpması sonucu öldüğü zamanı hatırladığını anlayamadığını anlatmıştı. Köpeğinin ölümüne ait anıları sanki bir önceki gün yaşanmış gibi deneyimlediğini söylemişti. Bu görünüşte ilgisiz olan olaylar, onun hafızasında her iki olaya verilen aynı duygusal tepkiler ile bağlantılanmıştı.

İnsanlar Travma ile Nasıl Başa Çıkabilir?

Öyleyse insanlar böyle olayların artetkilerini hafifletip olağan günlük yaşamlarına dönmek için ne yapabilirler? Amerikan Psikoloji Derneği başka insanlarla iletişimde kalmayı, değişimi kabullenmeyi, sorunlarla doğrudan yüzleşmeyi ve kendine dikkat etmeyi öneriyor.

Aynı zamanda, unutmamak gerekir ki insan hiçbir zaman böyle olayları tamamen unutamaz, uzmanlar da bunun bir iyileşme hedefi olduğunu ileri sürmez. Sağlıklı bir iyileşme, olayların korkunç olduğunu bilmeyi, ancak aynı zamanda bu olayların günlük hayatı engellemesine izin vermemeyi kapsar. On sene sonra bir ani ses anlık bir korkuyu tetiklese bile.

Eğer etkiler bunaltıcı hale gelirse insanları, bir uzman yardımı almaları konusunda teşvik ediyorum. Bunlar sadece sağduyu ile verilmiş öneriler değil, aynı zamanda onlarca yıllık araştırmalarla destekleniyor.

Unutulmamalı ki, iyileşmek kolay değil, fakat mümkündür ve bu duygusal ve psikolojik tepkiler, olağan dışı durumlara verilen olağan cevaplardır.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 3
  • Umut Verici! 2
  • Bilim Budur! 1
  • Muhteşem! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 08/07/2020 09:54:35 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/5146

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Mutasyon
Hayvanlar
Müfredat
Beyin
Parçacık
Yaşlılık
Yumurtalık
Canlılık Cansızlık
Kuş
Hastalık Kontrolü
Albert Einstein
Vaka
Yılan
İmmünoloji
Konuşma
Hücre
Uzay
Işık Hızı
Teyit
Ses Kaydı
Kromozom
Galaksi
Doğal Seçilim
Su
Sinirbilim
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Boş bir zihin, tehlikeli mahkumların davetçisidir.”
Nicholas Hilliard
Geri Bildirim Gönder