Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Toplumsal Davranış Nasıl Evrimleşir?

Toplumsal Davranış Nasıl Evrimleşir?
9 dakika
3,912
  • Etoloji

Hayvanlar, kendi üremelerini ve hayatlarını tehlikeye atacak olmasına rağmen neden diğerlerine yardım eder?

Toplumsal davranış, aynı tür içindeki bireyler arasındaki bir dizi etkileşimden oluşur. Hayvanlar arasında çok çeşitli toplumsal eylem çeşitleri mevcuttur. Bazı hayvanlar, konu ebeveynlik davranışları olduğunda dahi birbiriyle nadiren etkileşime girer. Nispeten daha az sosyal hayvanlar arasında sivrisinekler ve kutup ayıları görülür. Sosyal organizmalar ise büyük gruplar halinde birlikte yaşarlar ve çoğu zaman çeşitli işlerin üstesinden gelebilmek için iş birliği yaparlar. Kurt ve balık sürüleri bu tür sosyal hayvanlara örnektir (Figür 1). Tüm karınca türleri ve termitler, bazı arılar ve yaban arıları ile diğer birkaç organizma, sosyalliğin en yoğun şekilde gözlendiği hayvan türleri arasında sayılır ve bu hayvanlar sıkı bağların oluşturduğu koloniler kurarlar.

Tüm Reklamları Kapat

Figür 1: Bireysel üyelerin hayatta kalma ve üreme şansını artırmak için kurulmuş sosyal gruplar: kurt sürüsü (a) ve balık sürüsü (b)
Figür 1: Bireysel üyelerin hayatta kalma ve üreme şansını artırmak için kurulmuş sosyal gruplar: kurt sürüsü (a) ve balık sürüsü (b)

Toplumsal Davranış Uyum Sağlayıcıdır

Hayvanların birçok toplumsal davranışı uyum sağlayıcıdır; yani sosyal olmak hayvanın seçilim değerini - hayat boyu üreme şansını - yükseltir. Avcılara karşı yığınlar halinde dolaşmak, toplumsal davranışın uyum sağlayıcı özelliğine bir örnektir. Bu davranış biçimi bir yaprak üzerinde küme halinde beslenen tırtıllar, öküz başlı Güney Afrika antilobu grupları, balık kümeleri ve kuş sürülerinde gözlenir.

Tek başına dolaşan antiloplarla dolu bir arazi, aslanlar gibi büyük yırtıcılar için oldukça kolay bir beslenme alanı sunar (Figür 2). Eğer antiloplar tek bir grup halinde toplanırlarsa, tek bir antilobun av olma ihtimali de azalır. Bir avcı tarafından yapılan saldırı anında, tek bir antilobun hedef olma olasılığı yalnızken %100, 100 kişilik bir grup içinde %1 ve 1000 kişilik bir grupta ise %0.1’dir. Antiloplar grup halinde dolaşmanın dezavantajlarını da yaşar. Örneğin, otlak alanlar grup içindeki her bir birey için yeterince yiyecek sağlayamayabilir. Yine de grup halinde dolaşmanın dezavantajlarının, av olmaya karşı korunmak gibi avantajlarının yanında çok küçük kaldığını hayal etmek zor değildir. Bu durum, toplumsal davranışın avantajlarının ve dezavantajlarının nasıl evrimleştiği ve sürdürüldüğüne dair basit bir örnektir.

Tüm Reklamları Kapat

Figür 2: Gruplar halinde gezen antiloplar, avcılara karşı tek başına gezen antiloplardan daha korunaklıdır.
Figür 2: Gruplar halinde gezen antiloplar, avcılara karşı tek başına gezen antiloplardan daha korunaklıdır.

Grup halinde yaşamak, topluluk halinde yaşamanın avantaj ve dezavantajlarına bağlı olarak şekillenen bir iş birliği ve çatışma dengesini de beraberinde getirir. Bilim insanları, grup halinde yaşamanın avantajları toplu yaşamın risk ve dezavantajlarına ağır bastığında, sosyal iş birliğinin tercih edileceğini düşünüyorlar.

Altrüizm: Sosyal Fedakarlık

Sosyal yaşamın faydası genellikle bir birey altrüistik davranıştan yararlandığında gerçekleşir. Altrüistik davranış, bu davranışı sergileyen bireyin deneyimleyeceği kesin ya da muhtemel dezavantaj karşılığında başka bir bireyin refahını artıran davranıştır.

Gruplarındaki diğer üyeleri yaklaşan bir şahin tehdidine karşı uyaran tarla sincapları altrüizme bir örnektir. Bu uyarı, şahinin dikkatini uyarıyı yapan sincabın üzerine çeker. Uyarıcı sincap için riskli olan bu davranış gruptaki diğer sincapların yararınadır. Altrüistik davranışın diğer örnekleri hayvanın kendisinden bağımsız bir bireyin yavrularını yetiştirmesine yardım etmesi ve yuva alanını paylaşmasını içerir. 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Altrüistik davranışın faydası, hayvanın hayat boyu gösterdiği üreme başarısı üzerinden ölçülür. Evrimsel biyologlar ve hayvan davranışçıları, bazıları tarafından “altrüizm problemi” olarak anılan mekanizmaları araştırmaktalar. Doğal seçilim, kendi seçilim değerini düşüren bireylerin aleyhine işler. Altrüizm de tanımı gereği bireyin seçilim değerini düşürür. Peki, bu davranış nasıl sürdürülür? Altrüizm “problemine” çözüm, on yıllardır süren ve bize altrüizmin doğal seçilimin işlemeye devam eden güçlü bir göstergesi olduğunu öğreten genetik ve hayvan davranışları ile ilgili araştırmalardan geliyor. 

Karşılıklı Davranış

Başarısız bir avlanma merasiminden dönen vampir yarasalar (Figür 3), yiyeceklerini kendileriyle paylaşmaları için başarılı bireylere yalvarırlar. Besinler hayatta kalmak ve üremek için gerekli olduğundan besinini paylaşıp paylaşmamak talebin alıcısı olan yarasanın inisiyatifindedir; yemeğinin bir kısmından vazgeçmek ise altrüistik bir davranış olur. Hem ekolojik hem de evrimsel şartlar düşünüldüğünde, bu yarasanın kendi türünün diğer bireyleri aslında onun en büyük rakipleridir.

Figür 3: Bir vampir yarasa: altrüistik yemek paylaşımı teorilerini test etmek için mükemmel bir model.
Figür 3: Bir vampir yarasa: altrüistik yemek paylaşımı teorilerini test etmek için mükemmel bir model.

Peki, bir vampir yarasa neden yiyeceği olan kanı paylaşır? Cevap, karşılıklı davranıştır. 1980’lerin başlarında yüksek lisans öğrencisi ve araştırmacı Gerald Wilkinson, Kosta Rika’daki vampir yarasaların, kendileriyle tüneme alanını paylaşan yarasalarla sıklıkla kanlarını paylaştıklarını gösteren bir dizi araştırma yaptı. Ancak, sonuç olarak yarasaların yiyeceklerini diğer yarasalarla eşit şekilde paylaşmadıklarını gözlemledi.

Yarasalar yiyeceklerini neden eşit şekilde paylaşmazlar? Tüneme yuvalarında yapılan uzun dönemli yarasa hareketleri ölçümlerine göre, Wilkinson bazı yarasaların grup içindeki belli yarasalarla daha fazla etkileşime geçtiğini gördü. Yarasalar, kanlarını gelecekte tekrar karşılaşma ihtimalleri yüksek yarasalarla paylaşmaya meyillilerdi. Diğer bir deyişle, ortada gerçekleşmesi daha muhtemel bir karşılıklı davranış olasılığı olduğunda yarasalar yiyeceklerini paylaşma konusunda daha gönüllü davranıyorlardı. Yiyeceklerini paylaştıkları yarasa, karşılığında onlara bir şey veremeyecekse, yarasalar kendi yiyeceklerini paylaşmak istemiyorlardı.

Karşılıklı davranış altrüizmin varlığını mümkün kılar, çünkü uzun vadede altrüizmin faydaları zararlarına ağır basabilir. Bahsettiğimiz örnekte, gelecek zamanda olabilecek bir açlık durumunda yiyecek elde edebilmenin faydası, kendi yiyeceğini paylaşmanın zararından daha karlıdır.

Tüm Reklamları Kapat

Akraba Seçimi

Vampir yarasalar sadece karşılığını alabilmek umuduyla yiyeceklerini paylaşmazlar. Yiyeceklerini akrabalarıyla paylaşmaları daha yüksek olasılık taşır. Karşılığını alma ihtimalini göz önünde bulundurduktan sonra, yiyeceklerini kendileriyle bir ilişiği olmayan bireylerdense kendi akrabalarıyla paylaşmaya daha meyillidirler. Araştırmacılar, genetik analizleri kullanarak bireyler arasındaki akrabalık bağını hesaplayabilir. Birbirlerine akrabalık açısından daha yakın olan yarasalar, kaynaklarını paylaşmakta daha istekliler.

Akrabalar, niçin akraba olmayan bireylere kıyasla altrüistik davranışlar sergilemeye daha yatkınlar? Bireyler yeğenleri için, kardeşleri için olduğundan daha az – hatta üçüncü derece kuzenleri için daha da az - altrüistik davranış sergilerler. Altrüizmde bağlılık faktörünün ardında yatan mekanizma akraba seçimidir. Doğal seçilim bireylerin kendi gen kopyalarını hayatta kalma ve üreme aracılığıyla nasıl nesilden nesile ilettiğini gösterir. Akraba seçimi ise bireyin genlerinin kopyalarının kendi akrabalarının hayatta kalma ve üreme süreçlerinde nasıl aktarıldığını yansıtır. Tıpkı doğal seçilimde bireyin kendi seçilim değerini en yüksek seviyeye taşıyacak şekilde hareket etmesi gibi akraba seçiminde de bireyler altrüistik bir şekilde kendi akrabalarının seçilim değerini en üst seviyeye taşıyacak şekilde hareket ederler.

Fakat altrüizmin de limitleri var. Bir bireyin doğrudan uyum başarısı çocukları, torunları ve diğer akrabalarına nakledilen genlerinin kopyaları aracılığı ile ölçülür. Dolaylı uyum başarısı ise bireyin gen kopyalarının kuzen, kardeş, yeğen gibi altsoyu olmayan akrabalarına naklinin ölçümüdür. Eğer altrüistik bir davranışın faydası (dolaylı uyum başarısı bakımından), zararına (doğrudan uyum başarısı bakımından) baskın ise bu davranış seçilim tarafından desteklenebilir. Bireyler birbirlerine ne kadar yakınlarsa bağlılık dereceleri (r) de o kadar fazla olur ve bu koşullarda altrüizmin gerçekleşmesi daha olasıdır. Bağlılık derecesi 0 ve 1 arasında bir ölçek ile ölçülür ve iki birey arasında paylaşılan genlerin oranını yansıtır. Sıfır bireyler arasında hiç bağlılık olmadığını ifade eder. Çiftler arasındaki bağlılık değeri katsayısı kardeşler arasında 0.5, ebeveyn-yavru arasında 0.5, ebeveynlerin ebeveynleri ve torunlar arasında 0.25, kuzenler arasında ise 0.125’tir.

W. D. Hamilton 1960’larda, şimdilerde Hamilton Kuralı olarak bilinen ve altrüistik davranışın gerçekleşme olasılığını saptamak için bağlılık değerinin kullanıldığı düşüncesini ortaya atmıştır. Hamilton Kuralı’na göre, altrüistik davranışın alıcıya faydaları (B), bağlılık değeri (r) ile eylemi gerçekleştiren birey için de artıp, bu birey için olası zararları (C) aştığında altrüizm tercih edilir. Bu durum, matematiksel olarak rB > C şeklinde ifade edilir. Vampir yarasaların yanı sıra sincaplar, yaban arıları ve yabani hindiler de Hamilton Kuralı’nı uygularlar.

Tüm Reklamları Kapat

Eusociality: Yoğun Sosyal Yaşam

Toplumsal davranışın evriminin en karışık ve derin şekli yoğun sosyal hayvanlarda (eusocial animals) görülür. Yoğun sosyal türler koloniler halinde yaşarlar. Kolonideki hayvanların sadece küçük bir kısmı ürerler. Doğurgan olmayan koloni üyeleri ise kaynak sağlama, korunma ve genç bireylerle ilgilenmekle meşguldürler. Bilinen yoğun sosyal hayvanlar arasında karıncalar, kanatlı karıncalar, bazı yaban arıları, bazı arılar, bitki yaprak ve saplarıyla beslenen böceklerin ve kirpik kanatlı böceklerin küçük bir kısmı, iki tür memeli (çıplak köstebek sıçanı ve Damaraland köstebek sıçanı), resif yaşayan birçok karides türü vardır.

Doğal seçilim, nasıl uyum başarısı tamamen koloni eşlerine bağlı olan, bağımsız olarak üreme şansı olmayan bir organizma yaratabilir? Diğer bir deyişle, hayvanlar nasıl doğrudan uyum başarısı değil de yalnızca dolaylı uyum başarısına sahip olabilirler? Koloni içindeki bireyler çoğunlukla birbirlerine bağlıdırlar ve bağlılık değeri, bazı böcek gruplarının eşsiz genleri ya da eş üreme (yakın akrabalar arasındaki çiftleşme) sonucunda 0.5’ten daha büyük olabilir. Hamilton kuralı ve akraba seçimi yoğun sosyal yaşamın evrimi için en azından kısmi bir açıklama sağlarlar.

Yoğun sosyal yaşamın evrimi için ekolojik bir açıklama olarak, kolonilerin çoğunlukla çok fazla miktarlarda yavru ürettiği için bağlılık değeri düşük olduğunda dahi, üremeyen çalışanların dolaylı seçilim değerinin bağımsız olarak üreme kapasitesine sahip olmaları durumunda daha yüksek olabileceği düşünülebilir. Yoğun sosyal hayvanlarda komünal yaşamdan kaynaklanan yüksek üretkenlik ve çalışanlar arasındaki verimli iş bölümü, çoğunlukla doğal düşmanlara karşı oldukça iyi korunan bir çevrede gerçekleşir (Figür 4). Neredeyse tüm yoğun sosyal türlerde, koloniler yapısal araçlarla (örneğin odunlar içindeki kanatlı karınca yuvaları ya da deniz süngerleri içerisindeki karidesler) ve zehirle (yaban arıları, arılar ve karıncalar) ya da her ikisiyle aynı anda korunurlar.

Figür 4: Kanatlı karıncalar (a), yaban arıları (b) ve arıları (c) kapsayan sosyal böcekler oldukça iyi korunan ve kollanan yuvalara sahiptirler.
Figür 4: Kanatlı karıncalar (a), yaban arıları (b) ve arıları (c) kapsayan sosyal böcekler oldukça iyi korunan ve kollanan yuvalara sahiptirler.

Özet

Toplumsal ve altrüistik davranışlar geniş bir Darwinist seçilim değeri görüşü ve hayvanların kısa ve uzun dönemli uyum başarısına cevap verecek davranışlar sergileyebildikleri algısı gerektirir. Organizmaların çevreleriyle nasıl etkileştikleri ve çevrenin, onların hayatta kalma ve üreme başarılarında nasıl belirleyici olduğu konularındaki araştırmalar sayesinde, araştırmacılar artık toplumsal davranışın doğal seçilim mekanizması aracılığıyla nasıl evrimleştiğini açıklayabiliyorlar.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
3
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 5
  • Bilim Budur! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Tebrikler! 2
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Nature | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 03/02/2023 10:11:20 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/469

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Beslenme Davranışları
Yok Oluş
Kuş
Hormon
Makroevrim
Genetik Mühendisliği
Doğa Gözlemleri
Eşey
Antikor
Biyocoğrafya
Doğa Yasası
Böcek Bilimi
Hız
Vejetaryen
Bilim İnsanı
Besin
Köpekgil
Kozmoloji
Radyasyon
Komplo
Kromozom
Bakteri
Robot
Enerji
Epidemik
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
T. P. McGlynn, et al. Toplumsal Davranış Nasıl Evrimleşir?. (23 Ağustos 2017). Alındığı Tarih: 3 Şubat 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/469
McGlynn, T. P., Ağacı, E., Beyaz, S. (2017, August 23). Toplumsal Davranış Nasıl Evrimleşir?. Evrim Ağacı. Retrieved February 03, 2023. from https://evrimagaci.org/s/469
T. P. McGlynn, et al. “Toplumsal Davranış Nasıl Evrimleşir?.” Edited by Serhat Beyaz. Translated by Evrim Ağacı, Evrim Ağacı, 23 Aug. 2017, https://evrimagaci.org/s/469.
McGlynn, Terrence P.. Ağacı, Evrim. Beyaz, Serhat. “Toplumsal Davranış Nasıl Evrimleşir?.” Edited by Serhat Beyaz. Translated by Evrim Ağacı. Evrim Ağacı, August 23, 2017. https://evrimagaci.org/s/469.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.