Toplumsal Davranış Nasıl Evrimleşir?

Toplumsal Davranış Nasıl Evrimleşir?
Yazar Terrence P. McGlynn Serhat Beyaz Editör Serhat Beyaz  OsmanÖztürk 2. Editör Osman Öztürk
9 dakika
3,325 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Hayvanlar, kendi üremelerini ve hayatlarını tehlikeye atacak olmasına rağmen neden diğerlerine yardım eder?

Toplumsal davranış, aynı tür içindeki bireyler arasındaki bir dizi etkileşimden oluşur. Hayvanlar arasında çok çeşitli toplumsal eylem çeşitleri mevcuttur. Bazı hayvanlar, konu ebeveynlik davranışları olduğunda dahi birbiriyle nadiren etkileşime girer. Nispeten daha az sosyal hayvanlar arasında sivrisinekler ve kutup ayıları görülür. Sosyal organizmalar ise büyük gruplar halinde birlikte yaşarlar ve çoğu zaman çeşitli işlerin üstesinden gelebilmek için iş birliği yaparlar. Kurt ve balık sürüleri bu tür sosyal hayvanlara örnektir (Figür 1). Tüm karınca türleri ve termitler, bazı arılar ve yaban arıları ile diğer birkaç organizma, sosyalliğin en yoğun şekilde gözlendiği hayvan türleri arasında sayılır ve bu hayvanlar sıkı bağların oluşturduğu koloniler kurarlar.

Figür 1: Bireysel üyelerin hayatta kalma ve üreme şansını artırmak için kurulmuş sosyal gruplar: kurt sürüsü (a) ve balık sürüsü (b)
Figür 1: Bireysel üyelerin hayatta kalma ve üreme şansını artırmak için kurulmuş sosyal gruplar: kurt sürüsü (a) ve balık sürüsü (b)

Toplumsal Davranış Uyum Sağlayıcıdır

Hayvanların birçok toplumsal davranışı uyum sağlayıcıdır; yani sosyal olmak hayvanın seçilim değerini - hayat boyu üreme şansını - yükseltir. Avcılara karşı yığınlar halinde dolaşmak, toplumsal davranışın uyum sağlayıcı özelliğine bir örnektir. Bu davranış biçimi bir yaprak üzerinde küme halinde beslenen tırtıllar, öküz başlı Güney Afrika antilobu grupları, balık kümeleri ve kuş sürülerinde gözlenir.

Reklamı Kapat

Tek başına dolaşan antiloplarla dolu bir arazi, aslanlar gibi büyük yırtıcılar için oldukça kolay bir beslenme alanı sunar (Figür 2). Eğer antiloplar tek bir grup halinde toplanırlarsa, tek bir antilobun av olma ihtimali de azalır. Bir avcı tarafından yapılan saldırı anında, tek bir antilobun hedef olma olasılığı yalnızken %100, 100 kişilik bir grup içinde %1 ve 1000 kişilik bir grupta ise %0.1’dir. Antiloplar grup halinde dolaşmanın dezavantajlarını da yaşar. Örneğin, otlak alanlar grup içindeki her bir birey için yeterince yiyecek sağlayamayabilir. Yine de grup halinde dolaşmanın dezavantajlarının, av olmaya karşı korunmak gibi avantajlarının yanında çok küçük kaldığını hayal etmek zor değildir. Bu durum, toplumsal davranışın avantajlarının ve dezavantajlarının nasıl evrimleştiği ve sürdürüldüğüne dair basit bir örnektir.

Figür 2: Gruplar halinde gezen antiloplar, avcılara karşı tek başına gezen antiloplardan daha korunaklıdır.
Figür 2: Gruplar halinde gezen antiloplar, avcılara karşı tek başına gezen antiloplardan daha korunaklıdır.

Grup halinde yaşamak, topluluk halinde yaşamanın avantaj ve dezavantajlarına bağlı olarak şekillenen bir iş birliği ve çatışma dengesini de beraberinde getirir. Bilim insanları, grup halinde yaşamanın avantajları toplu yaşamın risk ve dezavantajlarına ağır bastığında, sosyal iş birliğinin tercih edileceğini düşünüyorlar.

Altrüizm: Sosyal Fedakarlık

Sosyal yaşamın faydası genellikle bir birey altrüistik davranıştan yararlandığında gerçekleşir. Altrüistik davranış, bu davranışı sergileyen bireyin deneyimleyeceği kesin ya da muhtemel dezavantaj karşılığında başka bir bireyin refahını artıran davranıştır.

Gruplarındaki diğer üyeleri yaklaşan bir şahin tehdidine karşı uyaran tarla sincapları altrüizme bir örnektir. Bu uyarı, şahinin dikkatini uyarıyı yapan sincabın üzerine çeker. Uyarıcı sincap için riskli olan bu davranış gruptaki diğer sincapların yararınadır. Altrüistik davranışın diğer örnekleri hayvanın kendisinden bağımsız bir bireyin yavrularını yetiştirmesine yardım etmesi ve yuva alanını paylaşmasını içerir. 

Altrüistik davranışın faydası, hayvanın hayat boyu gösterdiği üreme başarısı üzerinden ölçülür. Evrimsel biyologlar ve hayvan davranışçıları, bazıları tarafından “altrüizm problemi” olarak anılan mekanizmaları araştırmaktalar. Doğal seçilim, kendi seçilim değerini düşüren bireylerin aleyhine işler. Altrüizm de tanımı gereği bireyin seçilim değerini düşürür. Peki, bu davranış nasıl sürdürülür? Altrüizm “problemine” çözüm, on yıllardır süren ve bize altrüizmin doğal seçilimin işlemeye devam eden güçlü bir göstergesi olduğunu öğreten genetik ve hayvan davranışları ile ilgili araştırmalardan geliyor. 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Karşılıklı Davranış

Başarısız bir avlanma merasiminden dönen vampir yarasalar (Figür 3), yiyeceklerini kendileriyle paylaşmaları için başarılı bireylere yalvarırlar. Besinler hayatta kalmak ve üremek için gerekli olduğundan besinini paylaşıp paylaşmamak talebin alıcısı olan yarasanın inisiyatifindedir; yemeğinin bir kısmından vazgeçmek ise altrüistik bir davranış olur. Hem ekolojik hem de evrimsel şartlar düşünüldüğünde, bu yarasanın kendi türünün diğer bireyleri aslında onun en büyük rakipleridir.

Figür 3: Bir vampir yarasa: altrüistik yemek paylaşımı teorilerini test etmek için mükemmel bir model.
Figür 3: Bir vampir yarasa: altrüistik yemek paylaşımı teorilerini test etmek için mükemmel bir model.

Peki, bir vampir yarasa neden yiyeceği olan kanı paylaşır? Cevap, karşılıklı davranıştır. 1980’lerin başlarında yüksek lisans öğrencisi ve araştırmacı Gerald Wilkinson, Kosta Rika’daki vampir yarasaların, kendileriyle tüneme alanını paylaşan yarasalarla sıklıkla kanlarını paylaştıklarını gösteren bir dizi araştırma yaptı. Ancak, sonuç olarak yarasaların yiyeceklerini diğer yarasalarla eşit şekilde paylaşmadıklarını gözlemledi.

Yarasalar yiyeceklerini neden eşit şekilde paylaşmazlar? Tüneme yuvalarında yapılan uzun dönemli yarasa hareketleri ölçümlerine göre, Wilkinson bazı yarasaların grup içindeki belli yarasalarla daha fazla etkileşime geçtiğini gördü. Yarasalar, kanlarını gelecekte tekrar karşılaşma ihtimalleri yüksek yarasalarla paylaşmaya meyillilerdi. Diğer bir deyişle, ortada gerçekleşmesi daha muhtemel bir karşılıklı davranış olasılığı olduğunda yarasalar yiyeceklerini paylaşma konusunda daha gönüllü davranıyorlardı. Yiyeceklerini paylaştıkları yarasa, karşılığında onlara bir şey veremeyecekse, yarasalar kendi yiyeceklerini paylaşmak istemiyorlardı.

Karşılıklı davranış altrüizmin varlığını mümkün kılar, çünkü uzun vadede altrüizmin faydaları zararlarına ağır basabilir. Bahsettiğimiz örnekte, gelecek zamanda olabilecek bir açlık durumunda yiyecek elde edebilmenin faydası, kendi yiyeceğini paylaşmanın zararından daha karlıdır.

Reklamı Kapat

Akraba Seçimi

Vampir yarasalar sadece karşılığını alabilmek umuduyla yiyeceklerini paylaşmazlar. Yiyeceklerini akrabalarıyla paylaşmaları daha yüksek olasılık taşır. Karşılığını alma ihtimalini göz önünde bulundurduktan sonra, yiyeceklerini kendileriyle bir ilişiği olmayan bireylerdense kendi akrabalarıyla paylaşmaya daha meyillidirler. Araştırmacılar, genetik analizleri kullanarak bireyler arasındaki akrabalık bağını hesaplayabilir. Birbirlerine akrabalık açısından daha yakın olan yarasalar, kaynaklarını paylaşmakta daha istekliler.

Akrabalar, niçin akraba olmayan bireylere kıyasla altrüistik davranışlar sergilemeye daha yatkınlar? Bireyler yeğenleri için, kardeşleri için olduğundan daha az – hatta üçüncü derece kuzenleri için daha da az - altrüistik davranış sergilerler. Altrüizmde bağlılık faktörünün ardında yatan mekanizma akraba seçimidir. Doğal seçilim bireylerin kendi gen kopyalarını hayatta kalma ve üreme aracılığıyla nasıl nesilden nesile ilettiğini gösterir. Akraba seçimi ise bireyin genlerinin kopyalarının kendi akrabalarının hayatta kalma ve üreme süreçlerinde nasıl aktarıldığını yansıtır. Tıpkı doğal seçilimde bireyin kendi seçilim değerini en yüksek seviyeye taşıyacak şekilde hareket etmesi gibi akraba seçiminde de bireyler altrüistik bir şekilde kendi akrabalarının seçilim değerini en üst seviyeye taşıyacak şekilde hareket ederler.

Fakat altrüizmin de limitleri var. Bir bireyin doğrudan uyum başarısı çocukları, torunları ve diğer akrabalarına nakledilen genlerinin kopyaları aracılığı ile ölçülür. Dolaylı uyum başarısı ise bireyin gen kopyalarının kuzen, kardeş, yeğen gibi altsoyu olmayan akrabalarına naklinin ölçümüdür. Eğer altrüistik bir davranışın faydası (dolaylı uyum başarısı bakımından), zararına (doğrudan uyum başarısı bakımından) baskın ise bu davranış seçilim tarafından desteklenebilir. Bireyler birbirlerine ne kadar yakınlarsa bağlılık dereceleri (r) de o kadar fazla olur ve bu koşullarda altrüizmin gerçekleşmesi daha olasıdır. Bağlılık derecesi 0 ve 1 arasında bir ölçek ile ölçülür ve iki birey arasında paylaşılan genlerin oranını yansıtır. Sıfır bireyler arasında hiç bağlılık olmadığını ifade eder. Çiftler arasındaki bağlılık değeri katsayısı kardeşler arasında 0.5, ebeveyn-yavru arasında 0.5, ebeveynlerin ebeveynleri ve torunlar arasında 0.25, kuzenler arasında ise 0.125’tir.

W. D. Hamilton 1960’larda, şimdilerde Hamilton Kuralı olarak bilinen ve altrüistik davranışın gerçekleşme olasılığını saptamak için bağlılık değerinin kullanıldığı düşüncesini ortaya atmıştır. Hamilton Kuralı’na göre, altrüistik davranışın alıcıya faydaları (B), bağlılık değeri (r) ile eylemi gerçekleştiren birey için de artıp, bu birey için olası zararları (C) aştığında altrüizm tercih edilir. Bu durum, matematiksel olarak rB > C şeklinde ifade edilir. Vampir yarasaların yanı sıra sincaplar, yaban arıları ve yabani hindiler de Hamilton Kuralı’nı uygularlar.

Reklamı Kapat

Eusociality: Yoğun Sosyal Yaşam

Toplumsal davranışın evriminin en karışık ve derin şekli yoğun sosyal hayvanlarda (eusocial animals) görülür. Yoğun sosyal türler koloniler halinde yaşarlar. Kolonideki hayvanların sadece küçük bir kısmı ürerler. Doğurgan olmayan koloni üyeleri ise kaynak sağlama, korunma ve genç bireylerle ilgilenmekle meşguldürler. Bilinen yoğun sosyal hayvanlar arasında karıncalar, kanatlı karıncalar, bazı yaban arıları, bazı arılar, bitki yaprak ve saplarıyla beslenen böceklerin ve kirpik kanatlı böceklerin küçük bir kısmı, iki tür memeli (çıplak köstebek sıçanı ve Damaraland köstebek sıçanı), resif yaşayan birçok karides türü vardır.

Doğal seçilim, nasıl uyum başarısı tamamen koloni eşlerine bağlı olan, bağımsız olarak üreme şansı olmayan bir organizma yaratabilir? Diğer bir deyişle, hayvanlar nasıl doğrudan uyum başarısı değil de yalnızca dolaylı uyum başarısına sahip olabilirler? Koloni içindeki bireyler çoğunlukla birbirlerine bağlıdırlar ve bağlılık değeri, bazı böcek gruplarının eşsiz genleri ya da eş üreme (yakın akrabalar arasındaki çiftleşme) sonucunda 0.5’ten daha büyük olabilir. Hamilton kuralı ve akraba seçimi yoğun sosyal yaşamın evrimi için en azından kısmi bir açıklama sağlarlar.

Yoğun sosyal yaşamın evrimi için ekolojik bir açıklama olarak, kolonilerin çoğunlukla çok fazla miktarlarda yavru ürettiği için bağlılık değeri düşük olduğunda dahi, üremeyen çalışanların dolaylı seçilim değerinin bağımsız olarak üreme kapasitesine sahip olmaları durumunda daha yüksek olabileceği düşünülebilir. Yoğun sosyal hayvanlarda komünal yaşamdan kaynaklanan yüksek üretkenlik ve çalışanlar arasındaki verimli iş bölümü, çoğunlukla doğal düşmanlara karşı oldukça iyi korunan bir çevrede gerçekleşir (Figür 4). Neredeyse tüm yoğun sosyal türlerde, koloniler yapısal araçlarla (örneğin odunlar içindeki kanatlı karınca yuvaları ya da deniz süngerleri içerisindeki karidesler) ve zehirle (yaban arıları, arılar ve karıncalar) ya da her ikisiyle aynı anda korunurlar.

Figür 4: Kanatlı karıncalar (a), yaban arıları (b) ve arıları (c) kapsayan sosyal böcekler oldukça iyi korunan ve kollanan yuvalara sahiptirler.
Figür 4: Kanatlı karıncalar (a), yaban arıları (b) ve arıları (c) kapsayan sosyal böcekler oldukça iyi korunan ve kollanan yuvalara sahiptirler.

Özet

Toplumsal ve altrüistik davranışlar geniş bir Darwinist seçilim değeri görüşü ve hayvanların kısa ve uzun dönemli uyum başarısına cevap verecek davranışlar sergileyebildikleri algısı gerektirir. Organizmaların çevreleriyle nasıl etkileştikleri ve çevrenin, onların hayatta kalma ve üreme başarılarında nasıl belirleyici olduğu konularındaki araştırmalar sayesinde, araştırmacılar artık toplumsal davranışın doğal seçilim mekanizması aracılığıyla nasıl evrimleştiğini açıklayabiliyorlar.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 3
  • Tebrikler! 2
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Nature | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 20/10/2021 20:27:45 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/469

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Retrovirüs
İnsanlık
Önlem
Sinir
Pandemik
Şüphecilik
Doğru
Alan
Uzay Görevleri
Biyolojik Antropoloji
Ölüm
Virüsler
Köpekbalığı
Normal Doğum
Besin Değeri
Farmakoloji
Periyodik Cetvel
Kimyasal Bağ
Ara Geçiş Türleri
Evren
Güve
Çekirdek
Darwin
Türlerin Kökeni
Çalışma
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın