Evrim Ağacı
Reklamı Kapat
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Uyarı: Bu metin güncelliğini yitirmiş olsa da, arşivsel değeri olduğu için sitemize eklenmiştir. Konuyla ilgili güncel durum için yazı sonundaki açıklamamızı okuyabilirsiniz.

Bilim insanlarının, genetiği değiştirilmiş ekinler üzerine bağımsız araştırma yayınlamadan önce şirketlerden izin almaları gerekiyor. Bu kısıtlama sona ermeli.

Tarım teknolojisindeki gelişmeler (besin ürünlerinin genetik değiştirilmesi de dahil, fakat bununla sınırlı olmamak üzere) tarlaları önceden olduğundan daha verimli hale getirdi. Çiftçiler, daha az alan kullanarak daha fazla ekin yetiştiriyor ve daha fazla insanı besliyorlar. Daha az böcek öldürücü ilaç kullanabiliyorlar ve erozyona yol açan toprak sürme miktarını azaltabiliyorlar. Ayrıca önümüzdeki iki yıl içinde tarım şirketleri, iklim değişikliğinin göze çarptığı bir dünyada gitgide artan şekilde daha önemli hale gelecek, sıcak hava dalgalarına ve kuraklıklara karşı hayatta kalmak gibi güçlü özelliklere sahip, gelişmiş ekinler sunmayı tasarlıyorlar. Maalesef, reklamının yapıldığı gibi, genetiği değiştirilmiş ekinlerden verim alındığını doğrulamak imkansız. Bunun sebebi, bağımsız araştırmacıların çalışmaları üzerinde, tarım şirketlerinin kendilerine veto etme gücü vermiş olmaları.

Bir müşterinin genetiği değiştirilmiş tohumları satın alması için, onlar ile ne yapılabileceğini kısıtlayan bir antlaşma imzalaması gerekiyor (eğer son zamanlarda bir yazılım yüklediyseniz, “kullanıcı sözleşmesi” kavramı size tanıdık gelecektir). Sözleşmeler, bir şirketin fikri mülkiyetini korumak için gerekli olarak düşünülür ve bunlar, tohumları eşsiz yapan genetik geliştirmelerin taklidini haklı olarak önler. Fakat Monsanto, Pioneer ve Syngenta gibi tarım şirketleri bununla sınırlı kalmıyor. Bu şirketlerin kullanıcı sözleşmeleri, tohumlarının herhangi bir bağımsız araştırma için kullanılmasını on yıldır, açık bir şekilde, yasaklamaktadır. Bilim insanları dava tehdidi altında olduklarından, geliştiği veya başarısız olduğu farklı koşulları araştırmak amacıyla bir tohumu test edemiyorlar. Bir şirketin tohumlarını başka bir şirketin tohumlarıyla karşılaştıramıyorlar. Ve belki de en önemlisi, genetiği değiştirilmiş ekinlerin, kasıtsız çevresel yan etkilere yol açıp açmadığını sınayamıyorlar. 

Genetiği değiştirilmiş ekinler üzerine yapılan araştırmalar elbette hâlâ yayınlanıyor. Fakat sadece tohum şirketlerinin onayladığı çalışmalar, hakem denetimli bir bültenin ışığını görebiliyor. Pek çok vakada, tohum şirketinin üstü kapalı şekilde izin vermiş olduğu deneyler, sonuçlarının olumsuz göstermesi nedeniyle, daha sonra, yayınlanmaları engellendi. Cornell Üniversitesi'nde bir böcekbilimci olan Elson J. Shields, Çevre Koruma Dairesi'ne (genetiği değiştirilmiş ekinlerin çevresel sonuçlarını düzenlemek ile görevli kurum) şöyle yazdı: 

Bunun her zaman, yeterince kötü bir durum olan tüm araştırma taleplerinin basit bir şekilde genel kapsamlı reddi olmadığını, fakat belli bir bilim insanının tohum geliştirme teknolojisine ne kadar 'dost' veya 'düşman' olduğu konusunda endüstri algılarına dayanan seçici ret ve izinler olduğunu anlamak önemlidir.

Shields, bu uygulamalara karşı çıkan 24 mısır böceği bilimcisinden oluşan bir grubun sözcüsü. Bilim insanları, yaptıkları araştırmalarda şirketlerin işbirliğine güvendikleri için (sonuçta, çalışmalar için tohumlara erişim elde etmeliler), çoğu bilim insanı, misilleme korkusundan dolayı isimsiz kalmayı seçti. Grup, EPA'ya sundukları bir ifadede şu itirazda bulundu: 

Kısıtlı erişimin bir sonucu olarak, bu teknolojiye ilişkin çoğu önemli kuşku üzerinde gerçekten bağımsız olan hiçbir araştırma yasal olarak yapılamamaktadır.

Eğer diğer herhangi bir şirket türü, bağımsız araştırmacıları kendi ürünlerini sınamaktan ve bulduklarını bildirmekten alıkoyabilseydi, bu durum oldukça ürkütücü olurdu; örneğin otomobil şirketlerinin, Consumer Reports (tüketici ürünlerini test eden bir şirket) tarafından yapılan birebir model karşılaştırmalarını engellemeye çalıştığını hayal edin. Fakat bilim insanları, ülkemizin besin tedariğindeki ham bileşenleri denetlemekten veya ülkenin tarımsal arazisinin büyük bir kısmını kapsayan bitki materyali sınamaktan alıkonduğu zaman, özgür araştırmadaki bu kısıtlamalar tehlikeli hale gelebilir.

Tarım teknolojisinin başarılarına yol açan araştırma ve geliştirmeye yapılan yatırımları teşvik etmiş fikri mülkiyet haklarını koruma ihtiyacına değer versek de, biz aynı zamanda gıda güvenliği ve çevresel korumanın, bitki ürünlerini düzenli bilimsel incelemeye açık hale getirmeye bağlı olduğuna inanıyoruz. Tarımsal teknoloji şirketleri bu sebeple kendi son kullanıcı sözleşmelerinden araştırma üzerindeki kısıtlamayı derhal kaldırmalıdırlar. Daha ileri gidersek, EPA da yeni tohumların satışını onaylama şartı olarak, bağımsız araştırmacıların şu an pazardaki bütün ürünlere serbest erişim sahibi olmasını gerektirmelidir. Tarımsal devrim, kapalı kapılar ardında kilitli tutulamayacak kadar önemlidir. 

Evrim Ağacı Eklemesi: Scientific American dergisinde 2009 yılında yayınlanan bu metin, güncelliğini bir miktar yitirmiş durumdadır. 2009 senesindeki benzer sorunlar The New York Times gibi yayın organlarınca da bildirilmiştir. Bu ve bunun gibi tespitler ve şikayetler üzerine Dünya'nın en büyük 3 tohum şirketi (Monsanto, Pioneer ve Syngenta) 2011 senesinde Amerikan Tarım Bakanlığı (USDA) ve sayısız üniversite ile akademik araştırma kısıtlamalarını ortadan kaldıracak sözleşmeler imzalamışlardır. Bu sözleşmeler, Amerikan Tohum Ticareti Derneği'nce de onaylanarak yayınlanmıştır. 2013 yılında Grist dergisinin bildirdiği üzere, bu sözleşmeler son derece etkili olmuştur ve bilim insanları üzerindeki ticari baskıları neredeyse tamamen ortadan kaldırmıştır. Bu firmalar arasında patentlerinin kullanılmasını ve ticari ürünlerinin açığa çıkarılması gibi ticari kaygıları umursamaksızın bilimsel araştırmaları en fazla destekleyen ve özgür bırakan firma Monsanto'dur. İşin ironik tarafı, Monsanto'nun tohum bilimi konusundaki araştırmaların özgürleştirilmesi konusundaki adımları, metin içerisinde de söz edilen bilim insanlarının şikayetlerinin başlamasından önce çoktan başlamıştır; ancak tamamlanamamıştır. Sözleşmelerin tamamlanması 2011 yılını bulmuştur. O zamandan bu yana tohum bilimindeki araştırmalar özgürce, herhangi bir izne gerek kalmaksızın yapılabilmektedir. Dolayısıyla başlıktaki sorunun cevabı büyük oranda "hayır"dır. 

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • Scientific American. Do Seed Companies Control Gm Crop Research?. (13 Mayıs 2020). Alındığı Tarih: 13 Mayıs 2020. Alındığı Yer: Scientific American | Arşiv Bağlantısı
  • S. Novella . Do Seed Companies Restrict Research?. (13 Mayıs 2020). Alındığı Tarih: 13 Mayıs 2020. Alındığı Yer: The Ness | Arşiv Bağlantısı
  • N. Johnson. Genetically Modified Seed Research: What’s Locked And What Isn’t. (13 Mayıs 2020). Alındığı Tarih: 13 Mayıs 2020. Alındığı Yer: GRIST | Arşiv Bağlantısı
  • American Seed Trade Association. Research With Commercially Available Seed Products . (13 Mayıs 2020). Alındığı Tarih: 13 Mayıs 2020. Alındığı Yer: American Seed Trade Association | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 15/08/2020 16:46:14 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/4401

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Agora
Aşı
Cinsellik Araştırmaları
Sosyal
Eğitim
İnsan
Gezegen
Evrim Teorisi
İstatistik
Kelebek
Beslenme Davranışı
Beslenme Davranışları
Mit
Maymun
Canlı
Bitki
Sars-Cov-2 (Covid19 Koronavirüs Salgını)
Yapay Seçilim
Meteor
Sars-Cov-2
Avrupa
Nöron
İnsanlık
Deney
Küresel Isınma
Köpek
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Geleceğimizi en çok tehdit eden şey umursamazlıktır.”
Jane Goodall
Geri Bildirim Gönder