Terk Edilmiş Tarım Arazisi, Tohum Ekilmeden Yaban Çiçeği Çayırına Dönüştürüldü!

Restoration Ecology dergisinde yayımlanan araştırma, 2005 yılında terk edilen 2 hektarlık bir tarım arazisinde 2011 ile 2022 yılları arasındaki uzun vadeli bitki örtüsü değişikliklerini takip etti. İngiltere'nin Norfolk bölgesinde yer alan bu tarla, geçmişte ürün yetiştirmek için kullanılıyordu. Araştırmacılar, arazinin terk edilmesinin ardından yıllık geleneksel saman kesimi dışında hiçbir müdahalede bulunmadı ve tüm iyileşme sürecini doğaya bıraktı.

Doğal Yollarla Çayır Restorasyonu

Çalışma, büyük ölçüde doğal yollarla sadece 10 ila 15 yıl içinde zengin bir bitki çeşitliliğine ulaşılabileceğini gösteriyor. Bu durum, ticari tohum stoklarının kullanımını destekleyen devlet destekli tarım arazisi koruma programlarındaki yaygın yaklaşımla büyük bir tezat oluşturuyor. Birleşik Krallık'taki yaban çiçeği çayırları birçok nadir bitkiye ev sahipliği yapıyor; polen taşıyan böcekler ve diğer yaban hayatı için kritik bir yaşam alanı sağlıyor. Ancak ne yazık ki bu eşsiz ekosistemlerin İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana %90'dan fazla azaldığını biliyoruz.

Birleşik Krallık ve Avrupa genelinde, hükümetlerin tür bakımından zengin çayırlar da dâhil olmak üzere biyoçeşitliliği yüksek yaşam alanlarına dönüştürmek istediği, bir zamanlar verimli olan ancak günümüzde terk edilmiş geniş tarım arazileri bulunuyor. Bu araştırma, söz konusu hedefe büyük ölçeklerde, düşük maliyetle ve minimum çabayla ulaşmanın pratik bir yolunu sunuyor. Araştırmanın başyazarı olan UCL Coğrafya Bölümünden Prof. Dr. Carl Sayer, bu yaklaşımın potansiyelini şöyle açıklıyor:

Çalışmamız, tohum ekmekten kaçınmanın ve doğanın kendi yolunu bulmasına izin vermenin, yaban çiçeği çayırlarının restorasyonunda çok daha fazla denenmeye değer olabileceğini gösteriyor. Doğal bitki iyileşmesi, genetik çeşitliliği tohum ekmekten daha iyi koruyor ve yerel türlerin gelişmesini sağlayarak çayırların sıradanlaşmasını engelliyor. Mevcut durumda, Birleşik Krallık'ın büyük ölçeklerde ve hızlı bir doğa iyileşmesine ihtiyacı var. Bu hedefe ulaşma çabasında çalışmamız şu soruyu gündeme getiriyor: Tohum paketlerinden daha çok sabra mı başvurmalıyız?

Gözlem Süreci ve Yöntemler

Çayır restorasyonunun kirliliği azaltmaya yardımcı olmak, polen taşıyıcıları, memelileri ve kuşları desteklemek, nesli tükenmekte olan türleri korumak ve iklim değişikliğine karşı direnci artırmak gibi çok çeşitli faydaları bulunuyor. Geleneksel yaban çiçeği çayırı restorasyon projeleri ise genellikle ticari tohum karışımlarının kullanılması ve bazen üst toprağın kaldırılması ya da derin sürüm yapılması gibi maliyetli ve emek yoğun yaklaşımlar içeriyor.

Şaşırtıcı bir şekilde, Birleşik Krallık'ta eski tarım arazilerinin sadece saman kesilip kaldırılarak tür bakımından zengin çayırlara ne kadar iyi dönüşebileceğini takip eden çok az araştırma yapılmış durumda. Bunun en büyük nedeni, yıllarca sürecek dikkatli ve kesintisiz bir izleme sürecine ihtiyaç duyulmasıdır. Araştırmacılar bu engeli aşmak için Kuzey Norfolk'taki Bodham bölgesinde yer alan Sayer's Meadow (Sayer Çayırı) adlı bölgeye odaklandılar. Bu arazi, başyazarın babası ve aynı zamanda çalışmanın ortak yazarı olan Derek Sayer'a ait. Mülkiyetin ailede olması, çalışma boyunca yıllık saman kesiminin aksatılmadan sürdürülebilmesini ve arazinin ayrıntılı bir geçmişinin elde edilebilmesini sağladı.

Sayer ve arkadaşı Pete Robinson, çayıra yerleşen bitkileri kaydetmek amacıyla her iki ila üç yılda bir ayrıntılı bitki örtüsü araştırmaları yürüttü. Bu araştırmalar sırasında ekip, tarla boyunca sistematik olarak yürürken karşılaştıkları her bitki türünü kayda geçirdi. Özellikle, iki farklı kesit hattı boyunca yer alan yirmi dört adet 1 metrekarelik alan üzerinde çok daha ayrıntılı bir inceleme gerçekleştirildi.

Beklenmedik Sonuçlar ve Gelecek

Ekip, 2011 ile 2022 yılları arasında çayırda tespit edilen bitki türü sayısının zamanla istikrarlı bir şekilde arttığını buldu. On yıllık bir sürenin ardından, güney bataklık orkidesi, büyük püsküllü ayakotu, sarı hışırotu ve yaygın kantaron gibi yerel olarak nadir bulunan birçok tür tespit edildi. Tek bir araştırma alanındaki ortalama bitki türü sayısı, 2011'de yaklaşık 10 iken 2022'de neredeyse 20'ye çıkarak iki katına ulaştı.

Buna ek olarak araştırmacılar, çayırın bitki yaşamındaki olumlu değişimlerin öncüsü olarak kabul edilen orkide ve sarı hışırotlarının kesin GPS konumlarını özenle kaydettiler. Bu kayıt işlemi, bitkiler artık sayılamayacak kadar çoğalana dek aynı ciddiyetle sürdürüldü.

Araştırmacılar, en yakın bilinen popülasyonlara olan önemli mesafeler göz önüne alındığında, daha nadir görülen türlerden bazılarının çayıra tam olarak nasıl ulaştığının belirsiz olduğunu belirttiler. Ancak bu tohumların, bölgedeki geyikler tarafından taşınmış olabileceğini düşünüyorlar. Prof. Dr. Carl Sayer, bu uzun ve sabır gerektiren süreci şu sözlerle özetliyor:

Tarla aileme ait ve 2005 yılındaki kolza ekiminden sonra arazinin drenajı zor olduğu için orada çiftçilik yapmayı bıraktık. Gerçekten bir yaban çiçeği çayırım olsun istiyordum ve verilen tüm tavsiyeler oraya tohum ekmem yönündeydi. Ancak doğanın kendi kendini iyileştirme yeteneği her zaman ilgimi çektiği için bu cazibeye karşı koydum. Araştırmalarımızda ilk orkideler görünmeye başladığında çok heyecanlandık; şimdi ise çayır, köydeki insanları büyüleyen binlerce orkidesiyle inanılmaz derecede çeşitli bir hal aldı. Çalışmamız, geleneksel saman kesme yaklaşımının doğanın o muhteşem kendiliğindenliği ile birleştiğinde neler başarılabileceğini gösteriyor. Çayırı ziyaret etmek, adeta zamanda geriye gitmek gibi hissettiriyor.