Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Tek Çenekli Bitkiler (Monocots)

Tek Çenekli Bitkiler (Monocots)
2 dakika
6,387
Tüm Reklamları Kapat
Tek Çenekli Bitkiler
  • Bilimsel Adı Monocots
  • Halk Arasındaki Türkçe Adı Tek Çenekli Bitkiler
  • Halk Arasındaki İngilizce Adı Monocotyledon
Taksonomi
  • Bu içerik, Evrim Ağacı'nın tür gözlemleri ve türlere dair bilgileri barındıran Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.
  • Gözlem Ekle

Tek çenekliler yani monokotil bitkiler, kapalı tohumlu bitkilerin yani anjiospermlerin en önemli iki grubundan biridir; bir diğer önemli grup da çift çenekli yani dikotil bitkilerdir (veya daha genel tabiriyle, çok çenekli bitkilerdir).

Tek çenekli bitkiler, aralarında ekonomik olarak son derece önemli bitkiler olan Buğdaygiller (Poaceae) ve bitki ailelerinin en genişi olan Orkideler (Orchidaceae) gibi bitkilerin de bulunduğu yaklaşık 60,000 türe sahiptir.

Öne çıkan diğer tek çenekli bitki aileleri arasında Zambakgiller (Liliaceae), Palmiyegiller (Arecaceae) ve Süsengiller (Iridaceae) bulunmaktadır.

Tek çenekli bitkilerin ayırt edici en önemli özelliği adından da anlaşılacağı üzere tohumunda tek bir çeneğe yani tohum yaprağına (kotiledon) sahip olmasıdır. Kotiledon yani "çenek", tohumlu bitkilerin ilk yaprakları oluşturan yapısıdır ve embriyo için besin depolamakta kullanılır.[1]

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

Tek çenekli bitkiler monofiletiklerdir, yani tek bir ortak evrimsel tarihe sahiptirler. Tek çeneklilerin ilkel çift çeneklilerden türedikleri düşünülmektedir. Bilinen en eski tek çenekli bitki fosilleri 125 ila 113 milyon yıl öncesine, Erken Kretase Dönemi'ne tarihlenmektedir. Bir grubun atalarından ne zaman ayrıldığını tahmin etmek üzere DNA farklıklarını gözeten moleküler saat çalışmaları, tek çenekli bitkilerin en erken 140 milyon yıl önce ortaya çıktığını öne sürmektedir.

Tek çenekli bitkilerin evrimsel çeşitliliği, gruba özgü birkaç temel özellikle sınırlıdır. Bunlardan en çok öne çıkanlar bu bitkilerin tipik vasküler kambiyumun bulunmaması ve ağ biçimindeki damar dokusu yerine paralel damarlı yapraklarının olmasıdır. Bu sınırlamalar dahilinde, tek çenekli bitkiler yapı ve habitat açısından oldukça geniş bir çeşitlilik göstermektedir.

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Tek çenekli bitkiler, yeryüzünde her yere dağılmışlardır. Tek çenekli bitkiler, sadece karasal değillerdir; ayrıca göl, gölet ve nehirlerde de yetişirler. Kimileri okyanus kenarlarında gelgit bölgelerinde, pek azı da kısmi olarak denize batmış bir biçimde kıyı boyunca sığ sularda yetişir.

Tüm Reklamları Kapat

Davranış ve Vücut Planı

Tek çenekli bitkilerin tohumlarında tek bir kotiledon bulunur, yaprakları ince uzundur ve yapraklardaki damar yapısı birbirine paraleldir, kök sistemleri saçaklıdır. Çiçeklerin çanak ve taç yaprakları genellikle üç ve üçün katları halindedir. Tek çeneklilerin iletim demetleri genellikle dağınıktır. Kambiyum olmadığından normal sekonder kalınlaşma yani enine büyüme görülmez. Dolayısıyla genellikle bu gruptaki bitkilerin boyları uzun, gövdeleri incedir.[2]

İnsanlarla Etkileşim ve Kültürel Referanslar

Tek çenekli bitkiler, ekonomik ve kültürel anlamda son derece önemli bitkilerdir. Dünyanın dört bir yanında temel gıda maddesi olarak kullanılan buğday, pirinç ve mısır gibi tahıllar ve nişastalı kök sebzeler, palmiye, orkide, zambak, şeker kamışı ve bambu gibi inşaat sektöründen ilaç sanayine dek pek çok alanda kullanılan bitkiler bu gruptandır. Tek çenekli bitkiler arasında buğdaygiller hem temel gıda maddesi hem de hayvan yemi olarak son derece büyük bir ekonomik öneme sahiptir. Diğer ekonomik öneme sahip tek çenekli bitkiler arasında zencefil, zerdeçal, kuşkonmaz, ananas, pırasa, soğan ve sarımsak gibi bitkiler sıralanabilir. Zambak, nergis, lale, süsen ve gana gibi ev ve peyzaj için yetiştirilen soğanlı bitkiler de tek çeneklidir.[3]

Etimoloji

Tek çenekli bitkilerin geleneksel botanik dilindeki karşılığı olan "Monokotiledon" kelimesi Latinceden gelir ve bu gruptaki bitkilerin tohumlarında "mono" sözcüğü "bir adet" anlamına gelir, "kotiledon" sözcüğü ise bitkinin embriyonik yaprağı bulunduğunu anlatır.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
4
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Umut Verici! 2
  • Muhteşem! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 20/07/2024 22:56:53 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11838

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Kuyruksuz Maymun
Deniz
Dna
Hastalık Kontrolü
Sağlık Bakanlığı
Hastalık Yayılımı
Hindistan
Sperm
Gıda
Gebelik
Einstein
Damar
Organizma
Erkek
Beslenme Davranışı
Eşey
Kimyasal Element
Karar
Bilgi
Öğrenme Alanı
Hızlı
Filogenetik
Grup
İmmünoloji
Sars Mers
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
B. Aknam, et al. Tek Çenekli Bitkiler (Monocots). (28 Ocak 2022). Alındığı Tarih: 20 Temmuz 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/11838
Aknam, B., Bakırcı, Ç. M. (2022, January 28). Tek Çenekli Bitkiler (Monocots). Evrim Ağacı. Retrieved July 20, 2024. from https://evrimagaci.org/s/11838
B. Aknam, et al. “Tek Çenekli Bitkiler (Monocots).” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 28 Jan. 2022, https://evrimagaci.org/s/11838.
Aknam, Bilge. Bakırcı, Çağrı Mert. “Tek Çenekli Bitkiler (Monocots).” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, January 28, 2022. https://evrimagaci.org/s/11838.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close