Tavus kelebeği (Nymphalis io)

Bu içerik, Evrim Ağacı'nın Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır. Yaşam Ağacı projesinin amacı, başta Türkiye'de bulunan türleri, Türkiye'deki doğa gözlemcilerimizin özgün fotoğraf ve video içerikleri ışığında, evrimsel akrabalık ilişkilerine uygun bir şekilde filogenetik bir ağaç üzerinde kategorize etmek, nihayetinde ise Dünya'daki tüm türleri yavaş yavaş Yaşam Ağacı'na eklemektir.

Gözlem Bilgileri

Dünya'nın en güzel kelebeklerinden biri olarak kabul edilen Tavus kelebeği (Nymphalis io) türünü 10 ‎Mart ‎2019 tarihinde Ondokuz Mayıs Üniversitesi (OMÜ) Kurupelit kampüsünde gözlemledik.

Tanım ve Genel Bilgiler

Kelebeğin kanat genişliği yaklaşık olarak 50-55 mm'dir. Kanat üstü paslı kırmızı renkte olup ve kanat uçlarında siyah, mavi ve sarı renklerden oluşan bir göz lekesi vardır. Kanat üstünde bulunan bu göz lekelerini, avcılara karşı caydırıcı güç olarak kullanılır. Kanat altı koyu kahverengi veya siyah renktedir. Dişiler erkeklerden biraz daha büyüktür. Tırtıllar siyah renkte olup gövde üzerinde parlak siyah renkte kıllar vardır. Pupalar sarımsı yeşil veya koyu gri renktedir.

Tavuskelebeği  (Nymphalis io) kanat üstü ve kanat altı görüntüsü, Samsun.
Tavuskelebeği (Nymphalis io) kanat üstü ve kanat altı görüntüsü, Samsun.
Gökhan Eren

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

Papilionoidea üst ailesi içerisinde Fırçaayaklılar (Nymphalidae) ailesinde sınıflandırılırlar. İlk olarak taksonominin babası sayılan meşhur İsveçli doğa bilimci Carl Linnaeus tarafından Sistema Naturae eserinin 10. baskısında tanımlanmıştır. Yaklaşık 50 ila 25 milyon yıl öncesine denk gelen Eosen'de tanığımız dış görünüşe ulaşmışlardır.

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Küresel ölçekte; Batı Avrupa, Kuzey Avrupa, Orta Avrupa, Doğu Avrupa, Güney Avrupa, Güney Doğu Asya, Uzak Doğu kesimlerinde gözlemlenebilirler. Ülkemizde ise görülebildikleri yerler Trakya, Marmara, Ege, Batı Akdeniz, Doğu Akdeniz, Batı Karadeniz, Orta Karadeniz, Doğu Karadeniz, Güneydoğu Anadolu.

En çok ovalarda, tarlalarda, çayırlarda, meralarda, parklarda ve bahçelerde yaşamayı tercih ederler. Düşük rakımlı alanlardan 2.500 metreye kadar olan alanlarda yaşabilmektedirler. 

Popülasyon ve Koruma Statüsü

Türkiye Kelebekleri Kırmızı Kitabına göre tehlike statüsü LC (Asgari Endişe) olarak belirtilmiştir. Yani sayısız popülasyonu bulunan nesli tehlikede bir tür değildir.

Davranış ve Etoloji

Bu kelebekler genelde tek nesil verirler. Ancak sıcak yıllarda ikinci bir nesil görünebilir. Erişkinler yılın herhangi bir zamanında görülebilir, sıcak hava koşulları kış uykusundan erken uyanmasına neden olabilir. Çoğunlukla kış uykusundan Mart ayının sonunda veya Nisan ayının başında uyanırlar ve çiftleşirler.

Tavus kelebeği (Nymphalis io) kanat üstü görüntüsü, Samsun.
Tavus kelebeği (Nymphalis io) kanat üstü görüntüsü, Samsun.
Gökhan Eren

Yeni kelebekler ağırlıklı olarak Haziranda ortaya çıkar. En çok görüldükleri dönem de Türkiye'de genelde Haziran ayıdır. Eylülden itibaren tekrar kış uykusuna (hibernasyona) yatmaya başladıkları için Eylül-Mart arası pek görülmezler.

Tehlike anlarında kanat üstündeki göz lekelerini göstermekteler ve bu iri gözler genelde kuşları korkutup kaçırmaktadır. Orman içlerinde, otların arasında gizlendikleri ve kış uykusuna (hibernasyona) yattıkları ortamlarda ise farelerin saldırısı ile karşı karşıya kalabilmektedirler. Bu esnada da kanatlarını birbirine sürterek çıkardıkları sesler ile fareleri caydırmayı denemektedirler.

Diyet ve Metabolizma

Bu türün tırtılları (larva), ısırgan (Urtica) türlerinde, nadiren de şerbetçi otu (Humulus lupulus) türlerinde yaşarlar. Erişkin bireyler diğer kelebekler gibi çiçek özü ve nektar ile beslenir.

İnsanlarla Etkileşim ve Kültürel Referanslar

Isırgan otlarının tırtıl evresi (larva) zamanında biçilmesi ya da kimyasal maddeler tarafından imha edilmeleri, yerel olarak kayıplara neden olabilir.

Etimoloji

Tür epiteti olan io, Yunan mitolojisinde bir figürdür (Argos'ta Hera'nın rahibesi).

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • pyrgus. Nymphalis Io (Linnaeus, 1758). (2019, Mart 27). Alındığı Tarih: 27 Mart 2019. Alındığı Yer: pyrgus
  • adamerkelebek. Nymphalis Io / Tavuskelebeği / Peacock | European Peacock. (2019, Mart 27). Alındığı Tarih: 27 Mart 2019. Alındığı Yer: adamerkelebek
  • ukbutterflies. Peacock. (2019, Mart 27). Alındığı Tarih: 27 Mart 2019. Alındığı Yer: ukbutterflies
  • animaldiversity. Aglais Io Peacock Butterfly. (2019, Mart 27). Alındığı Tarih: 27 Mart 2019. Alındığı Yer: animaldiversity
  • trakel. Nymphalidae / Tavus Kelebeği / / Inachis Io. (2019, Mart 27). Alındığı Tarih: 27 Mart 2019. Alındığı Yer: trakel
  • wikipedia. Aglais Io. (2019, Mart 27). Alındığı Tarih: 27 Mart 2019. Alındığı Yer: wikipedia

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/06/2019 17:50:24 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7714

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder