Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Taş Alet Yapımı ile Dil Arasındaki İlişki ve Nöroarkeoloji

Taş Alet Yapımı ile Dil Arasındaki İlişki ve Nöroarkeoloji smithsonianmag.com
4 dakika
1,264
Tüm Reklamları Kapat

Beyin görüntülenme teknolojisi sayesinde erken dönem insanlarının zekası hakkında fikir sahibi olabiliyoruz.

İnsanlar ne zaman ve nasıl bu kadar ‘akıllı’ olmaya başladılar? Bu sorunun cevabı 1.8 milyon yıl önce yaşamış olan atalarımızda olabilir. Çünkü bu dönemde taş alet teknolojisinde yeni aletler ortaya çıktı ve bu insan zekasının kapasitesinin arttığına işarettir. Bazı araştırmacılara göre gelişmiş bir teknolojinin daha büyük bir beyinle ve zekayla ilişkisi bulunur. Bu da belki de ilk dil becerisinin işaretleri olabilir. Ne yazık ki atalarımızdan bize kalan tek şey fosiller ve taş aletlerdir. Elimizde bir zaman makinesi olsaydı belki onların bilişsel özellikleri veya bir dile sahip olup olmadıklarını bilebilirdik. Diğer türlüsü oldukça güçtür.

Zor fakat imkansız değil!

Günümüzde yeni beyin görüntüleme teknolojileri sayesinde, disiplinlerarası araştırma ekipleri atalarımızın alet yapımında ne kadar zeki olduğunu gösteriyor. Günümüz insanı eski atalarımızın yaptıkları aletlerin yapım aşamalarını tekrarlarken, yeni teknoloji sayesinde bu süreçte beynimizin hangi bölgelerinde ne tür süreçler yaşanıyor öğrenebiliriz.

Taş alet teknolojisinde bir sıçrama

Arkeolojik kayıtlarla elde ettiğimiz taş aletler atalarımızın zekası hakkında bize bir şeyler söyleyebilir. Atalarımız kesinlikle birer aptal değildi. Taş aletlerin kullanımına dair 3.3 milyon yıllık kanıtlar bulunur. Ancak daha kolay bozulan (tahta vb) aletler de yapılmış olabilir. 2.6 milyon yıl önce bazı küçük gövdeli ve daha küçük beyinli insan ataları, büyük taşlardan küçük parçalar elde ettiler. Bu tür taş aletleri ilk kez olarak Tanzanya’nın Olduvai Gorge’de çıkartıldı ve ismine Oldowan taş alet endüstrisi denildi.

Tüm Reklamları Kapat

Yaklaşık 1.8 milyon yıl önce Doğu Afrika’da daha büyük bedene ve daha büyük beyine sahip olan atalarımız daha gelişmiş bir alet teknolojisine sahipti; Acheulian (Aşölyen) endüstrisi. Bu aletler ile et, yer altı kök besinlerini, küçük canlıları ve fındık gibi yüksek enerjili besinlerin tüketimi de artmış olabilir. Daha iyi araçlara sahip olmalarıyla daha yoğun enerjili gıdalara erişim kolaylaşmış oldu. Bundan yavrularda faydalandı.

Bir grup araştırmacı, insan türünün zaten bu türden karmaşık taş alet üretimi için önceden var olan bir beyin ağının üzerine koyarak evrimleşmiş olabileceğini öne sürdü.

Peki Acheulian taş alet endüstrisi 1.8 milyon yıl öncesinde yaşayan insanlar diğer türlere göre daha akıllı ve dil gibi olgulara sahip miydi? Bu sorunun cevabı için devreye nöroarkeoloji giriyor.

Geçmişteki beyin aktivitelerini yeniden görüntüleme

Bu çalışma ekibi içerisinde, Stone Age Institute’den paleoantropologlar ve Iowa Üniversitesi’nden de nörobilimciler bulunuyor. Bu ekip modern insanların Oldowan taş aletleri üretirken beyin aktivelerini görüntülemek amacıyla bir araya geldi. Uzun zaman önce yapılan taş aletleri tekrar üreterek modern insanın beyin alanlarındaki hareketler izlendi. Fonksiyonel yakın-kızılötesi spektroskopi (fNIRS) isimli bir beyin görüntüleme teknolojisi kullanılarak bu araştırma gerçekleştirildi. Beyin görüntüleme teknikleri arasında benzersizdir çünkü beyin görüntüsü çekilen kişinin herhangi bir harekete izin vermeyen diğer tekniklere göre deneğe hareket özgürlüğü sunar. Bu teknikte denek kollarını ve ellerini rahatça hareket ettirebilir.

Tüm Reklamları Kapat

Bu çalışmaya katılan herkes FNIRS sistemine bağlanmadan önce Oldowan ve Acheulian taş aletlerinin nasıl hazırlanacağı konusunda eğitim aldılar.

Dilin ve taş alet yapımının beyinde ortak bir devre paylaştığı fikrinin test edilmesi için deneyde dil kontrolü de yapılması gerekiyordu. Böylece katılımcılar iki gruba ayrıldı; bir grup dil komutlarıyla yapılmış videodan taş alet yapımını öğrendi, diğer grup ise aynı videodan ses kapalıyken öğrendi.

Eğer dil ve alet yapımı gerçekten birlikte evrimsel bir ilişki paylaşıyorsa, o zaman ses olmadan öğrenen grubun katılımcıları, taş aletleri yaparken beynin dil alanlarını hala kullanıyor ise dil süreçleri ile alet üretimi beyinde aynı sinirsel devreleri harekete geçiyorsa bu beklenilen sonuç olur.

Nörogörüntüleme sırasında katılımcılardan üç görev istenmiştir; motor temel görevi için iki yuvarlak taşın birbirine vurarak parçalar üretmek, çekirdeği şekillendirmeye dayalı basit bir görev olarak Oldowan görevi ve daha gelişmiş bir parça çıkarmak için el baltası şeklinde Acheulian görevi.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Acheulian bilişsel ağını biçimlendiren beyin bölümleri, ayrıca piyanistler piyano çalışırken de aktif.
Acheulian bilişsel ağını biçimlendiren beyin bölümleri, ayrıca piyanistler piyano çalışırken de aktif.
Shelby S. Putt, CC BY-ND

İnsan atalarının bilişsel evrimi

Keşfedilen şey, sadece dil destekli taş alet yapmayı öğrenenlerin, beynin dil işleme kısımlarını da kullandıklarıydı. Bu çalışma ayrıca insanların dil ile ilgili beyin kısımlarını harekete geçirmeden taş aletleri yapabileceğini gösterdi. Bu şu anlama gelir, taş alet üretiminde dilin önemli bir rol oynadığı fikrinden pek emin değiliz. Tam olarak dilin ne zaman ortaya çıktığı hala çözülmesi gereken bir gizemdir. Ayrıca, Oldowan taş alet yapımında esas olarak beyinde görsel kontrol ve el hareketi bölgeleri çalışıyor. Daha gelişmiş olan Acheulian alet yapımı ise serebral korteksin büyük bir bölümüne yayılmış daha üst düzey bilişsel bir ağ oluşturur.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
3
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Smithsonian Magazine | Arşiv Bağlantısı
  • Shelby Putt. How Smart Were Early Humans? “Neuroarchaeology” Offers Some Answers. (8 Mayıs 2017). Alındığı Tarih: 13 Temmuz 2018. Alındığı Yer: Smithsonian Magazine | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 22/04/2024 13:20:23 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7187

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Kafatası
Beslenme Biçimi
Hastalık
Jinekoloji
Hayvan Davranışları
Uygulama
Bilinç
Obstetrik
Tıp
Evrimsel Tarih
Küresel Isınma
Bilim
İnsan
Asteroid
Bebek Doğumu
İletişim
Dilbilim
Önlem
Genel Halk
Elektrokimya
Tohum
Hukuk
Uzun
Parçacık
Foton
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
A. Köz, et al. Taş Alet Yapımı ile Dil Arasındaki İlişki ve Nöroarkeoloji. (26 Aralık 2017). Alındığı Tarih: 22 Nisan 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/7187
Köz, A., Özdoğan, K. T. (2017, December 26). Taş Alet Yapımı ile Dil Arasındaki İlişki ve Nöroarkeoloji. Evrim Ağacı. Retrieved April 22, 2024. from https://evrimagaci.org/s/7187
A. Köz, et al. “Taş Alet Yapımı ile Dil Arasındaki İlişki ve Nöroarkeoloji.” Edited by Kadir Toykan Özdoğan. Translated by Ahmet Köz, Evrim Ağacı, 26 Dec. 2017, https://evrimagaci.org/s/7187.
Köz, Ahmet. Özdoğan, Kadir Toykan. “Taş Alet Yapımı ile Dil Arasındaki İlişki ve Nöroarkeoloji.” Edited by Kadir Toykan Özdoğan. Translated by Ahmet Köz. Evrim Ağacı, December 26, 2017. https://evrimagaci.org/s/7187.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close