Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Taş Alet Yapımı ile Dil Arasındaki İlişki ve Nöroarkeoloji

Taş Alet Yapımı ile Dil Arasındaki İlişki ve Nöroarkeoloji smithsonianmag.com
Reklamı Kapat

Bu yazı, Smithsonian Magazine isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Beyin görüntülenme teknolojisi sayesinde erken dönem insanlarının zekası hakkında fikir sahibi olabiliyoruz.

İnsanlar ne zaman ve nasıl bu kadar ‘akıllı’ olmaya başladılar? Bu sorunun cevabı 1.8 milyon yıl önce yaşamış olan atalarımızda olabilir. Çünkü bu dönemde taş alet teknolojisinde yeni aletler ortaya çıktı ve bu insan zekasının kapasitesinin arttığına işarettir. Bazı araştırmacılara göre gelişmiş bir teknolojinin daha büyük bir beyinle ve zekayla ilişkisi bulunur. Bu da belki de ilk dil becerisinin işaretleri olabilir. Ne yazık ki atalarımızdan bize kalan tek şey fosiller ve taş aletlerdir. Elimizde bir zaman makinesi olsaydı belki onların bilişsel özellikleri veya bir dile sahip olup olmadıklarını bilebilirdik. Diğer türlüsü oldukça güçtür.

Zor fakat imkansız değil!

Günümüzde yeni beyin görüntüleme teknolojileri sayesinde, disiplinlerarası araştırma ekipleri atalarımızın alet yapımında ne kadar zeki olduğunu gösteriyor. Günümüz insanı eski atalarımızın yaptıkları aletlerin yapım aşamalarını tekrarlarken, yeni teknoloji sayesinde bu süreçte beynimizin hangi bölgelerinde ne tür süreçler yaşanıyor öğrenebiliriz.

Taş alet teknolojisinde bir sıçrama

Arkeolojik kayıtlarla elde ettiğimiz taş aletler atalarımızın zekası hakkında bize bir şeyler söyleyebilir. Atalarımız kesinlikle birer aptal değildi. Taş aletlerin kullanımına dair 3.3 milyon yıllık kanıtlar bulunur. Ancak daha kolay bozulan (tahta vb) aletler de yapılmış olabilir. 2.6 milyon yıl önce bazı küçük gövdeli ve daha küçük beyinli insan ataları, büyük taşlardan küçük parçalar elde ettiler. Bu tür taş aletleri ilk kez olarak Tanzanya’nın Olduvai Gorge’de çıkartıldı ve ismine Oldowan taş alet endüstrisi denildi.

Yaklaşık 1.8 milyon yıl önce Doğu Afrika’da daha büyük bedene ve daha büyük beyine sahip olan atalarımız daha gelişmiş bir alet teknolojisine sahipti; Acheulian (Aşölyen) endüstrisi. Bu aletler ile et, yer altı kök besinlerini, küçük canlıları ve fındık gibi yüksek enerjili besinlerin tüketimi de artmış olabilir. Daha iyi araçlara sahip olmalarıyla daha yoğun enerjili gıdalara erişim kolaylaşmış oldu. Bundan yavrularda faydalandı.

Bir grup araştırmacı, insan türünün zaten bu türden karmaşık taş alet üretimi için önceden var olan bir beyin ağının üzerine koyarak evrimleşmiş olabileceğini öne sürdü.

Peki Acheulian taş alet endüstrisi 1.8 milyon yıl öncesinde yaşayan insanlar diğer türlere göre daha akıllı ve dil gibi olgulara sahip miydi? Bu sorunun cevabı için devreye nöroarkeoloji giriyor.

Geçmişteki beyin aktivitelerini yeniden görüntüleme

Bu çalışma ekibi içerisinde, Stone Age Institute’den paleoantropologlar ve Iowa Üniversitesi’nden de nörobilimciler bulunuyor. Bu ekip modern insanların Oldowan taş aletleri üretirken beyin aktivelerini görüntülemek amacıyla bir araya geldi. Uzun zaman önce yapılan taş aletleri tekrar üreterek modern insanın beyin alanlarındaki hareketler izlendi. Fonksiyonel yakın-kızılötesi spektroskopi (fNIRS) isimli bir beyin görüntüleme teknolojisi kullanılarak bu araştırma gerçekleştirildi. Beyin görüntüleme teknikleri arasında benzersizdir çünkü beyin görüntüsü çekilen kişinin herhangi bir harekete izin vermeyen diğer tekniklere göre deneğe hareket özgürlüğü sunar. Bu teknikte denek kollarını ve ellerini rahatça hareket ettirebilir.

Bu çalışmaya katılan herkes FNIRS sistemine bağlanmadan önce Oldowan ve Acheulian taş aletlerinin nasıl hazırlanacağı konusunda eğitim aldılar.

Dilin ve taş alet yapımının beyinde ortak bir devre paylaştığı fikrinin test edilmesi için deneyde dil kontrolü de yapılması gerekiyordu. Böylece katılımcılar iki gruba ayrıldı; bir grup dil komutlarıyla yapılmış videodan taş alet yapımını öğrendi, diğer grup ise aynı videodan ses kapalıyken öğrendi.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Eğer dil ve alet yapımı gerçekten birlikte evrimsel bir ilişki paylaşıyorsa, o zaman ses olmadan öğrenen grubun katılımcıları, taş aletleri yaparken beynin dil alanlarını hala kullanıyor ise dil süreçleri ile alet üretimi beyinde aynı sinirsel devreleri harekete geçiyorsa bu beklenilen sonuç olur.

Nörogörüntüleme sırasında katılımcılardan üç görev istenmiştir; motor temel görevi için iki yuvarlak taşın birbirine vurarak parçalar üretmek, çekirdeği şekillendirmeye dayalı basit bir görev olarak Oldowan görevi ve daha gelişmiş bir parça çıkarmak için el baltası şeklinde Acheulian görevi.

Acheulian bilişsel ağını biçimlendiren beyin bölümleri, ayrıca piyanistler piyano çalışırken de aktif.
Acheulian bilişsel ağını biçimlendiren beyin bölümleri, ayrıca piyanistler piyano çalışırken de aktif.
Shelby S. Putt, CC BY-ND

İnsan atalarının bilişsel evrimi

Keşfedilen şey, sadece dil destekli taş alet yapmayı öğrenenlerin, beynin dil işleme kısımlarını da kullandıklarıydı. Bu çalışma ayrıca insanların dil ile ilgili beyin kısımlarını harekete geçirmeden taş aletleri yapabileceğini gösterdi. Bu şu anlama gelir, taş alet üretiminde dilin önemli bir rol oynadığı fikrinden pek emin değiliz. Tam olarak dilin ne zaman ortaya çıktığı hala çözülmesi gereken bir gizemdir. Ayrıca, Oldowan taş alet yapımında esas olarak beyinde görsel kontrol ve el hareketi bölgeleri çalışıyor. Daha gelişmiş olan Acheulian alet yapımı ise serebral korteksin büyük bir bölümüne yayılmış daha üst düzey bilişsel bir ağ oluşturur.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Smithsonian Magazine | Arşiv Bağlantısı
  • Shelby Putt. How Smart Were Early Humans? “Neuroarchaeology” Offers Some Answers. (08 Mayıs 2017). Alındığı Tarih: 13 Temmuz 2018. Alındığı Yer: Smithsonian Magazine | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 02/10/2020 02:28:59 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7187

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Enerji
Viral Enfeksiyon
Fosil
Sosyal Mesafelendirme
Abd
Sağlık Personeli
Şüphecilik
Su
Memeli
Bilgi
Kalıtım
Parazit
Radyasyon
Yumurtalık
Cinsel Seçilim
Kan
Deri
Kanat
Tüy
Biyolojik Antropoloji
Doğum
Balıkçılık
Mers
Moleküler Biyoloji Ve Genetik
Teyit
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bir işin yapılamayacağını söyleyenler, o işi yapanların önünü kesmemelidir.”
Anonim
Geri Bildirim Gönder