Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Stephen Hawking'e Göre, Karadelikler Sandığımız Gibi Olmayabilir!

Stephen Hawking'e Göre, Karadelikler Sandığımız Gibi Olmayabilir! Astronomy
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, National Geographic isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Kara delikler yok - en azından bizim bildiğimiz şekilde değil, diyor ünlü fizikçi Stephen Hawking, bizi uzayın en gizemli objelerinden biri hakkında tekrar düşünmeye sevk edecek gibi görünüyor. Hawking'in yeni çalışması, kara deliklerin "ateş duvarı" denen yok edici ışıma (radyasyon) çemberlerine sahip olmayabileceği yönünde açıklama getiriyor. Kimi bilim insanlarının öne sürdüğü şekliyle içinden geçen her şeyi yakabilecek bu çember, bazı bilim insanlarınca imkânsız sayılıyor.

Geleneksel görüşe göre kara deliklerin kütle çekim kuvveti öyle büyük ki hiçbir şey ondan kaçamaz, ışık bile; işte bu yüzden kara delik olarak anılır. Geçildikten sonra bir daha geri dönüşü olmadığı varsayılan sınır da olay ufku olarak bilinir. Bu kavramdan yola çıkarak, kara deliğin olay ufkundan geçen her türlü bilgi yok olur. Öte yandan evrenin atom altı düzeydeki davranışlarının şimdiye kadarki en geçerli açıklaması olan kuantum fiziği, bilginin asla yok edilemeyeceğini öngörür. Bu da teoride temel bir çelişmeye yol açar.

Olay Ufku Yok

İşte Hawking, bu çelişkiye bir çözüm öneriyor: Kara delikler hiç de olay ufku içermez, bu nedenle bilgiyi yok etmez. 22 Ocak 2014’te çevrimiçi yayınladığı bir makalede Hawking şöyle diyordu:

Olay ufuklarının olmaması, ışığın kaçış yolu bulamaması bağlamında düşündüğümüz kara deliklerin olmadığı anlamına gelir.

Bu makale, geçen Ağustos’ta Kaliforniya - Santa Barbara'da bulunan Kavli Teorik Fizik Enstitüsü'ndeki bir seminerde yaptığı konuşma temel alınarak hazırlanmıştı.

Olay ufuklarının yerine, Hawking kara deliklerin "görünen ufuklar”a sahip olduğu görüşünü öneriyor. Sadece geçici olarak madde ve enerjiyi hapseden, sonunda da ışıma olarak yeniden ortaya çıkaran bir görünen ufuk. Yayılan bu ışıma, kara deliğin içine düşen şeyin barındırdığı orijinal bilgiyi tümüyle barındırıyor, esasen değişik bir formda olsa da. Hawking’in makalesinde belirttiğine göre, dışarıya çıkan bilgi bozunmaya uğradığı için pratikte dışarı çıkan hiçbir şeyi, içeri düştüğü haliyle yeniden inşa etmenin bir yolu yoktur. Bozunma kaçınılmazdır, çünkü görünen ufuk doğası gereği kaotiktir. Tıpkı Dünya iklimlerinin kaotik olması gibi...

Ateş Duvarı Kaldırıldı

Hawking'in olay ufku aleyhine düşünme şekli, ateş duvarlarını da rafa kaldıracak gibi duruyor. Ateş duvarları, bazı bilim insanlarının son zamanlarda (ve ihtilaflı bir şekilde) olay ufkunda veya yakınında bulunduğunu söylediği yoğun ışımalı dağlama bölgeleridir.

Bu revizyonun önemini daha iyi anlamak için Hawking'in yıllar önce yaptığı açıklamayı bilmek yardımcı olacaktır: Kara delikler aslında tam da "kara" değildir, onun yerine olay ufuklarının hemen ötesine ışıma yayarlar. Kütle çekim alanlarının enerjisi, parçacık çiftlerinin çevredeki vakumlanmış alanda birdenbire ortaya çıkmasına neden olur. Zamanla, Hawking ışıması diyebileceğimiz bu ışımayı yaymak, kara deliklerin kütle kaybetmesine yol açacaktır, belki de tamamen buharlaşıp kaybolmasına...

Bu teoriye göre, kara delikler etrafında yaratılan bu parçacık çiftleri birbirine dolanmış olmalılar. Bu, her iki eş parçacığın davranışının, uzaklığa bağlı olmaksızın, birbirine bağlantılı olduğu anlamına geliyor. Bunlardan birisi kara deliğin içine düşerken diğeri kaçıyor.

Ancak son araştırmalar içeriden çıkan her parçacığın, daha önce kara deliği terk etmiş olan her bir parçacıkla dolanması gerektiğini söylüyor. Bu da kuantumun fiziğinin defalarca test edilmiş bir yasasıyla doğrudan çelişiyor: Birbirine dolanma her zaman "tek eşlidir" yani var oldukları andan itibaren sadece belirli iki parçacık eşleşebilir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Hiçbir parçacık aynı anda iki ayrı dolanma oluşumunda yer alamayacağı için -biri kökeninde bağlı olduğu eş parçacıkla, ve diğeri de kara delikten çıkan bütün diğer parçacıklarla- bu dolanmalardan biri veya ötekisi teorik olarak çözülmelidir. Bu da muazzam miktarda enerjinin açığa çıkarak ateş duvarını yaratması demektir.

Ateş duvarları kuantum fiziği yasalarına bağlı kalarak, kara deliklerin dolanmayla ilgili doğurduğu muammayı çözer. Ama bu duvarlar, bir kara deliğin olay ufkunu aşmanın sıradan bir olay olması gerektiğini ifade eden, Einstein'ın deneylerle kanıtlanmış "eşitlik prensibi” ile çelişerek başka bir sorun doğurur. Varsayımsal olarak olay ufkunu aşan bir astronot, bu geçişin farkında bile olmayacaktır. Halbuki bir ateş duvarı olsaydı, astronot anında yanacaktı. Bu durum, Einstein'ın ilkesini ihlal edeceği için Hawking ve diğerleri, ateş duvarlarının imkânsız olduğuna dair kanıt arayışındalar. Kavli Enstitüsü fizikçilerinden, Hawking’in çalışmasında yer almamış olan Joe Polchinski şunu söyledi:

Hawking, ateş duvarının yerine bir kaos duvarı koyuyor gibi.

Cevaplanmamış Sorular

Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’ndeki kuantum fizikçi Seth Lloyd her ne kadar Hawking'in düşüncesini, ateş duvarlarını hiçe saymak konusunda iyi bir yol olarak görse de bu düşüncenin ateş duvarlarının ortaya çıkardığı problemleri tam olarak ele almadığını söylüyor.

Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'ndeki teorik fizikçi, bu çalışmada yer almamış olan Sean Carroll şöyle konuştu:

Hawking'in kara delikler hakkında her şeyi cevaplayan yeni bir dramatik çözüm getirdiği inanışına karşı ihtiyatlı olmanızı öneririm. Bu problemler çözüme ulaşmış olmaktan çok uzak.

Kaliforniya'daki Stanford Üniversitesi teorik fizikçisi, yine Hawking'in çalışmalarında da görev almamış olan Leonard Susskind, kara deliklerin yarattığı muammaların başka çözümleri olabileceğini düşünüyor. Mesela Susskind ve iş arkadaşı Juan Maldacena, dolanmanın solucan delikleriyle (teoride uzay-zamanda büyük uzaklıklar arasındaki kestirme yol) bağlantılı olabileceğini ima ediyorlar. Bu düşünce şeklinin, ateş duvarı muammasını çözebilecek bir araştırmanın temelini oluşturabileceğini söylüyor Susskind.

Kanada, Edmonton'da bulunan Alberta Üniversitesi’ndeki teorik fizikçi Don Page, yakın gelecekte Hawking'in düşüncesini destekleyecek hiçbir delil bulunamayacağını belirtiyor. Astronomlar kara deliklerin davranışlarında, şimdiye kadarki gözlemlerinden daha farklı bir tespitte bulunamayacaklar. Yine de, Page'e göre, Hawking'in yeni önerisi "kuantum çekimiyle ilgili daha kapsamlı bir teoriye kapı açabilir. Bu da test edilebilir tahminler yapmaya imkân sağlar." Carroll önümüzdeki günlerde Hawking'i takibe almayı planlıyor: 

Hawking'in henüz kâğıda dökmediği hâlde aklında bulunan çok daha iyi bir argümanı vardır muhtemelen.

Teşekkür: Bu yazıyı çeviren Kemal Uçar'a teşekkür ederiz.

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

İlginizi Çekebilecek Sorular
Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Umut Verici! 1
  • Tebrikler! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 19/09/2020 15:51:37 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/1958

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Yüz
Bilim Felsefesi
Karanlık Enerji
İnsan Türü
Evrimsel Biyoloji
Koku
Sars
Canlılık
Türleşme
Yayılım
Kimya
Eşey
Sosyal Mesafelendirme
Su
Dinozor
Etoloji
Doğa Yasaları
Aminoasit
Işık
Araştırma
Jeoloji
Einstein
Zeka
Seçilim
Zehirli Mantar
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Biyolojide amaca yer yoktur.”
George Kubler
Geri Bildirim Gönder