Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Hiyerarşi Problemi: Evren Neden Bu Kadar, Abartılı Denebilecek Kadar Büyük?

Hiyerarşi Problemi: Evren Neden Bu Kadar, Abartılı Denebilecek Kadar Büyük? Pinterest
7 dakika
21,734
  • Fiziksel Kozmoloji
  • Varlık Felsefesi (Ontoloji)

"Neden", aslında bilim içerisinde "tehlikeli" bir sorudur. Çünkü bu soruyla sadece neden-sonuç ilişkileri sorgulanmaz, amaç-sonuç ilişkileri de sorgulanabilir. Bilim, neden-sonucu inceleyen felsefe türüdür. Amaç-sonuç, bilimle aynı kefeye konulamayacak kadar daha güvenilmez (ve çoğu zaman dayanaksız ve hatalı) olan, bilim-harici felsefe türlerinin ilgi alanıdır. Bilim içerisinde "neden" sorusu, çoğu zaman "nasıl" sorusu ile harmanlanmış haldedir. Ancak aynı zamanda Evren'de ve dolayısıyla doğada "nasıl" sorusunun cevapları, genellikle aynı zamanda "neden" sorusunun da yanıtıdır. 

Evrimsel biyolojinin "neden" sorusuna cevap verebilmek konusundaki başarısı, bunun en güzel örneğidir: Bir çitanın neden hızlı koşabilecek yapıda olduğunu, onun evrim tarihi sayesinde cevaplayabiliriz. Peki "çita" olarak tanımladığımız olgu, "hızlı" sıfatı ile tanımlanabilir olmak zorunda mıydı? Yani "çitaların özü hızlı mıdır?" Bir diğer şekilde soracak olursak: "Çitalar, evrimsel nedenlerle hızlanmışlar, evet; ancak çitalar neden hızlıdır?"

Tüm Reklamları Kapat

Felsefede soruların ardı arkası kesilmez ve çoğu zaman bu soruların işe yarar bir yanıtı da olmaz. Tıpkı ünlü bilim insanı Sean Carroll'ın, "Evren neden bu kadar büyük?" sorusunun cevabının, son derece basit bir şekilde "Çünkü, öyle." olabileceğini söylemesi gibi...

Evren'in nasıl bu kadar büyük olduğunu belki yanıtlayabiliriz ve belki, bu cevap aynı zamanda neden bu kadar büyük olduğuna da yanıt olur. Fakat Evren'in öz bakımından büyüklüğünün geliş kökeni, belki de hiçbir zaman cevaplayamayacağımız bir sorudur. Tabii belki de, bundan 300 sene sonra yaşayan insanların "Su donunca buz olur." gerçeği kadar basit bir şekilde bileceği bir yanıtı da vardır, kim bilir?

Tüm Reklamları Kapat

Bilim bu... Merakı bastırmak istiyorsak, cevapsız olabilecek/kalabilecek soruların da üzerine, veri ve mantık temelli şekilde yürümemiz gerekiyor. Gelin Carroll'un "Evren neden bu kadar büyük?" sorusuna verdiği yanıta hep birlikte bakalım. Belki yazının sonunda çok fazla yanıt bulamayacaksınız; ancak üzerinde kafa yorabileceğiniz çok daha kapsamlı ve önemli sorularla tanışmanız çok muhtemel. Buyrun:

Hiyerarşi Problemi: Evren Neden Bu Kadar Büyük?

Evren'in bir özelliği bakımından ne zaman hayrete düşsek veya bu konuda ne zaman aklımız karışsa, bunun nedeni neredeyse her zaman o konuyla ilgili olarak daha önceden sahip olduğumuz bir "ön-beklenti"dir: Evren, şu şekilde olmalıdır. Ya da, "doğal bir Evren" ancak böyle var olabilirdi. Bunlar, hep ön-beklentilerdir.. Ancak yalın bir gerçek var: Evren'in herhangi bir amacı yok. Dahası, Doğa'nın kendisinden daha "doğal" olan hiçbir şey yok! Dolayısıyla aslında çözmeye çalıştığımız soru işareti, biz insanların beklentilerinin nasıl olması gerektiğidir.

Evren, insanların ölçeğine göre büyüktür. Ancak bunun pek de bir anlamı yok. İnsanlar Evren'e göre çok küçüktür; ancak atomlara göre de çok büyüktür. Bu özelliğin son derece yalın bir nedeni vardır: karmaşık (kompleks) yapılar, sadece "ara ölçeklerlerde" var olabilirler; en büyük ya da en küçük ölçekte değil. Çünkü bu yapılar, kendilerinden daha küçük yapıların bir araya gelmesiyle oluşurlar ve kendilerinden daha büyük bir diğer yapı içerisinde yer alırlar. Bu nedenle Evren'e göre küçük, atomlara göre büyük bir ölçekte yer alıyor olmamız şaşırtıcı değildir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Ancak sorunun aslen sorduğu bu da değildir elbet: soru, Evren'in parçacık fiziği ölçeğine göre neden bu kadar abartılı derecede büyük olduğudur. Asıl ilginç olan soru budur! Kuantum Kütleçekimi kapsamındaki ölçülebilir en küçük mesafe olan Planck Uzunluğu, 10-35 metredir. Yani 1 metrenin trilyon kere trilyon kere trilyon katından 10 kat küçüktür. Bir atomun büyüklüğü, kabaca 10-10 metredir. Yani 1 metrenin milyarda birinden 10 kat küçüktür. Daha bu iki ufacık sayı arasındaki fark bile baş döndürücüdür! Bildiğimiz en küçük mesafe olan Planck Uzunluğu, henüz gözlemekte bile zorlanacağımız kadar küçük olan bir atomdan trilyon kere trilyondan 10 kat daha küçüktür! İşte buna, parçacık fiziği dahilinde Hiyerarşi Problemi adı verilir. Bu problem, çok temel bir düzeyde şundan doğar: Atomların boyutları, Evren'in 4 temel kuvvetinden biri olan elektrozayıf kuvvet etkileşimlerinin neden olduğu uzunluk ölçeğiyle belirlenir. Buna karşılık Planck Uzunluğu, Newton Sabiti olarak bilinen bir sabit tarafından belirlenir. İki uzunluk ölçüsü birbirinden aşırı farklıdır ve henüz bunun sebebi bilinmemektedir. Tüm bunlara karşılık, Evren'imizin bir "ucundan" diğer "ucuna" olan mesafe 1025 metredir. Yani 1 metreden 10 kere trilyon kere trilyon kat daha uzundur. Bu sayının az önceki verdiğimiz sayılara göre büyüklüğü, kelimelerle ifade edilebilir bile değildir. İşte bu nedenle, başlıktaki soruyu sormamız oldukça makuldür.

Şimdi cevaplamaya başlayalım: Cevabın bir kısmı, etrafımızdaki şeylerin "tipik" düzenlerinin (konfigürasyonlarının) fizik yasalarının bildiğimiz hallerinin boş uzaya çok yakın olmaya meyilli olmasındandır. Burada "tipik"ten kastımız, yüksek entropi (düşük düzenlilik) halidir. Bu durum, Genel Görelilik'in bir özelliğidir. Bu teoriye göre uzay dinamik yapılıdır; dolayısıyla genişleyip daralabilir. Bu nedenle, uzay içerisinde herhangi bir maddenin herhangi bir düzen halini inceleyecek olursanız, aynı maddenin çok daha geniş bir hacme yayılmış halini de tanımlayabilmeniz mümkün olacaktır. Dolayısıyla, eğer ki fizik kurallarına uymak kaydıyla, etrafımızdaki şeylerin rastgele bir grubunu seçecek olursak, bunun çok büyük bir kısmı "boş uzay" olacaktır. İşte bizim Evren'imiz de böyledir.

Ancak bununla ilgili büyük bir sorun var. İlk olarak, boş uzayın bile doğal bir uzunluk ölçüsü vardır ve bu ölçü, vakumun enerjisi olarak da bilinen Kozmolojik Sabit ile belirlenir. 1998 senesinde Kozmolojik Sabit'in sanılanın aksine 0 olmadığını keşfettik. Yine de, 0'a çok yakın ama 0 olmayan, çok küçük bir sayıydı... Bu sabitin belirlediği uzunluk ölçeği, gerçekten de Evren'imizin bugünkü uzunluğuna denktir; dolayısıyla sonucumuzun doğru olması çok muhtemel. Burada fark edebileceğiniz üzere, Kozmolojik Sabit ile uzunluk ölçeği birbiriyle ters orantılıdır: Kozmolojik Sabit ne kadar küçükse, Evren'imizin uzunluk ölçeği o kadar büyük olacaktır.

Tesadüf Problemi

Bu da, 2 soru işareti doğurmaktadır: ilki, Tesadüf Problemi olarak tanımlayabileceğimiz sorundur: Evren sürekli genişlemektedir; ancak Kozmolojik Sabit ile belirlenen uzunluk ölçeği sabittir. İyi de, bu ikisi neden tam da bugün birbirine eşittir? Bu tesadüf müdür? Biraz açalım: Evren'in uzunluk ölçüsünün Kozmolojik Sabit ile orantılı olduğunu söylemiştik. Bu orantıyı, Evren'in günümüzdeki büyüklüğüne bakarak tespit ettik. Fakat Evren hep aynı büyüklükte değildi ve asla da aynı büyüklükte kalmayacak. Giderek ve hızla genişliyor. Bu durumda, bundan 5 milyar yıl önce Evren'in uzunluk ölçüsü ile Kozmolojik Sabit arasındaki oran, bugünkü ve bundan 5 milyar yıl sonrakinden farklı olacaktır. Ancak bu, fiziksel hesaplamalarla uyuşmamaktadır. Tesadüfen, Evren'in tam da Kozmolojik Sabit'in belirlediği uzunluk ölçeğine eriştiği boyutlarda mı bizler var olduk ve fizik yapmaya başladık? Bu ne kadar muhtemel? Dolayısıyla ya müthiş bir tesadüfün eseri olarak tam da fiziksel hesapların uygun olacağı bir zaman diliminde yaşıyoruz; ya da Kozmolojik "Sabit" dediğimiz şeyle ilgili bazı sıkıntılar ve bilinmeyenler var. Henüz nihai bir cevap bulunmuyor.

Kozmolojik Sabit Sorunu

İkinci soru işareti ise, basitçe, Kozmolojik Sabit Sorunu'dur. Değindiğimiz gibi, bu sorun, Kozmolojik Sabit tarafından belirlenen uzunluk ölçeğinin, Planck ölçeğinden ve hatta atomik ölçekten neden bu kadar devasa miktarda büyük olduğu sorunudur. Ne yazık ki henüz bunlara güvenilir bir şekilde cevap verilememiştir.

Tüm Reklamları Kapat

Dolayısıyla "Evren neden bu kadar büyük?" sorusunun direkt cevabı, "Kozmolojik Sabit fazlasıyla küçük de ondan."dır. Bunu takiben gelecek "Peki Kozmolojik Sabit neden bu kadar küçük?" sorusunun direkt cevabı, "Kimse bilmiyor."dur.

Ancak konuyla ilgili bir diğer sıkıntı daha var. Dediğimiz gibi, etrafımızdaki şeylerin tipik düzenleri boş uzaya benzemeye meyillidir. Ancak Evren'imiz göreceli olarak boş olsa da, o kadar da "bomboş" değildir! İçerisinde, her birinin içerisinde 1050 civarında atom bulunan yüz milyarlarca yıldızı içerisinde barındıran yüz milyarlarca galaksi bulunur. Daha kötüsü, sadece Gözlenebilir Evren içerisinde çoğu fotonlar ve nötrinolardan oluşan 1088 civarında parçacık bulunur. Aşırı fazla sayıda parçacık! Evren'in şu andakinden "çok daha doğal" bir hali, bundan çok daha boş olmalıydı. Gerçekten de uzay genişledikçe, parçacıkların yoğunluğu hızla azalır. Yani Evren'imiz yaşlandıkça, çok daha doğal bir hale yol alıyor. Bu hal dahilinde Evren'imiz, şu andakinden çok daha boş olacak.

Bu durumda, fizik sayesinde bildiklerimizi düşünecek olursak, gerçek soru şudur: "Neden Gözlenebilir Evren içerisinde bu kadar fazla parçacık bulunmaktadır?" Aslında bu da, daha büyük bir sorunun sadece bir açısıdır: "Neden Gözlenebilir Evren içerisindeki entropi bu kadar küçüktür?" Tabii ki, Evren'in erken zamanlarında parçacıkların yoğunluğu çok daha fazlaydı ve entropi de çok daha düşüktü.

Ne yazık ki, bu soruların net yanıtları bulunmuyor.

Şimdilik.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
14
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 9
  • Muhteşem! 5
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 5
  • Umut Verici! 5
  • Bilim Budur! 4
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • İnanılmaz 2
  • Güldürdü 1
  • Üzücü! 1
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Prospesterous Universe | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 06/02/2023 09:17:34 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/3778

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Bilgi
Gezegen
Sağlık Bilimleri
Kuyruk
Toprak
Antibiyotik
Teyit
Algoritma
İklim Değişimi
Balina
Bilinç
Analiz
Deri
Diyabet
Coğrafya
Bilimkurgu
Antikor
Bağırsak
Hidrotermal Baca
Maske
Zehirli Mantar
Kuş
Kadın Doğum
Bakteri
Uyku
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. Hiyerarşi Problemi: Evren Neden Bu Kadar, Abartılı Denebilecek Kadar Büyük?. (22 Temmuz 2015). Alındığı Tarih: 6 Şubat 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/3778
Bakırcı, Ç. M. (2015, July 22). Hiyerarşi Problemi: Evren Neden Bu Kadar, Abartılı Denebilecek Kadar Büyük?. Evrim Ağacı. Retrieved February 06, 2023. from https://evrimagaci.org/s/3778
Ç. M. Bakırcı. “Hiyerarşi Problemi: Evren Neden Bu Kadar, Abartılı Denebilecek Kadar Büyük?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 22 Jul. 2015, https://evrimagaci.org/s/3778.
Bakırcı, Çağrı Mert. “Hiyerarşi Problemi: Evren Neden Bu Kadar, Abartılı Denebilecek Kadar Büyük?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, July 22, 2015. https://evrimagaci.org/s/3778.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Kural İhlali Seç
Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Kural İhlali Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.