Soyu Tükenmiş Kuşların Seslerini Dinleyin: Dijital Ses Arşivleri Soyu Tükenmiş Kuşları (Kısa Bir Süreliğine) Hayata Döndürebilir!

İnsanlar soyu tükenmiş hayvanları düşündüklerinde, akıllarında taksidermi, iskeletler, 19. yüzyıl illüstrasyonları veya belki düşük çözünürlüklü siyah beyaz fotoğraflar canlanabilir. Çok yakın zamana kadar, bunlar kayıp varlıklarla karşılaşmanın tek yoluydu.

Buna rağmen teknolojik gelişmeler sayesinde, soyu tükenmiş türlerle yeni yollar aracılığıyla karşılaşmak mümkün. Bugünlerde birkaç tıklama ile internet üzerinden seslerini dinleyebiliriz.

Eylül 2021'de ABD Balık ve Yaban Hayatı Servisi, 23 türün "nesli tükenmekte olan türler" listesinden çıkarılmasını önerdi; çünkü bu hayvanların artık soyunun tükenmişti. Bu grupta 11 kuş türünün yanı sıra çeşitli su canlıları, bir meyve yarasası ve bir Hawaii bitkisi vardı.^[1]

Yüksek ihtimalle soyu tükenmiş olarak listelenen kuşlardan altısının sesi, onlar hala hayattayken kaydedilmişti: Bachman ötleğeni, Fildişi gagalı ağaçkakan ve dört yerli Hawaii ve Pasifik Adası türü: dizginlenmiş beyaz göz, Kaua'i 'o'o, büyük Kaua'i pamukçuğu (Kāma'o) ve siyah yüzlü bal sürüngeni (po'ouli). Kuş seslerini kaydedebilen teknoloji, yaklaşık bir asır önce geliştirildi, bu yüzden bulunan seslerin sahibi hayvanlar, şarkıları korunan ve şimdi soyu tükenmiş ilk türlerden bazıları olarak yer alıyor.

The Conversation

O Kadar Sessiz Olmayan Bir Bahar

Ses kayıtlarına, 1 milyondan fazla ses kaydı tutan dev bir multimedya yaban hayatı arşivi olan Cornell Ornitoloji Laboratuvarı Macaulay Kütüphanesi adlı internet sitesinden ulaşılabiliyor. 2020 yılı itibariyle dünyadaki tüm kuş türlerinin %89'unun seslerinin yanı sıra fotoğraf ile videolarını da içerisinde bulunduruyor. 7 Temmuz 2022 itibariyle sitenin istatistikleri şöyle:

• 40.516.792 fotoğraf, ses kaydı ve video,
• 10.056 kuş türü,
• 2.674 amfibi, balık ve diğer tür,
• 80.129 katkı sağlayan,
• (Arşivden faydalanarak yayınlanmış) 1.427 makale.

Site, hobisi olan kimseler, profesyonel ses kaydediciler ve bilim insanları tarafından yüklenen modern ses kayıtlarının yanı sıra 1929 yılına dek giden, dijitalleştirilmiş tarihi kayıtları içeriyor.^[2]

Bilim insanları, bu kayıtları kuşların şarkılarının nasıl evrimleştiği ve hayvanların nasıl davrandığı gibi sorular üzerinde çalışmak için kullanıyorlar. Bu kayıtlara aynı zamanda halk da erişebiliyor. Macaulay Kütüphanesi müdürü Mike Webster, ses kayıtlarını "zaman kapsülleri" olarak düşündüğünü söyledi ve devamında:

Dünyadaki seslerin eskiden neye benzediğini duymamıza ve hâlen var olan seslerimizi gelecek için korumamıza izin veriyorlar.

Ona göre, kütüphanedeki tüm kayıtlar çok değerli. Kayıp türlerin çıkardığı sesler, Rembrandt veya Van Gogh gibi paha biçilmez sanat eserlerine benziyor. Adeta emsâli bulunmaz kayıtlar...

Ne yazık ki, bu yeni soyu tükenmiş hayvan seslerinin artması bekleniyor. Kuşlar mevcut ekolojik krizden ciddi şekilde etkilendi. Yalnızca Kanada ve ABD'de habitat kaybı, zehirli böcek ilaçları ve serbest dolaşan evcil kediler gibi tehditler, 1970 yılından bu yana kuş popülasyonu yaklaşık 3 milyar azalttı.^{[3], [4]}

Rachel Carson'ın 1962 tarihli Sessiz Bahar kitabında, eğer insanlar Carson'ın bahsettiği şekilde pestisit kullanımı gibi yıkıcı davranışlarına devam ederse, ulusun kuş şarkısının olmadığı bir baharla yüzleşeceğini öne sürmesi, bir nesil Amerikan çevrecisine ilham verdi. Soyu tükenmiş kuşların ses kayıtları, neyin kaybolduğunu duymamıza izin vererek, bu öngörüye yeni bir güç katıyor.

Bu kayıtların değerini anlamak için iki türü dinleyelim: fildişi gagalı ağaçkakan ve Kaua'i 'ō'ō.

Fildişi Gagalı Ağaçkakan

Fildişi gagalı ağaçkakan veya kısaca fildişi gaga, çarpıcı görünümü ve son derece nadir olması nedeniyle "İlahi Kuş" veya "Kutsal Kâse Kuşu" olarak bilinen ikonik bir ağaçkakan türüdür. Güneydoğu ABD'de ve Küba'da bir alt türüyle mevcuttu, ancak 1800'lerden beri yok olduğu varsayılıyor. Azalışın ana sebeplerinin, Amerikan İç Savaşı'ndan sonra büyük ölçekli ormansızlaşma ve müze koleksiyoncuları tarafından yaygın olarak öldürülerek ortadan kaldırılması olduğu düşünülmektedir.^[5]

Bu tür, ABD Balık ve Yaban Hayatı Servisi'nin listesinde en tartışmalı olanıdır. Bazı insanlar, güneydoğu ABD ormanlarında fildişi gagalarının hala var olduğuna inanıyor. Türün son görüldüğü (ve bu gözlemin evrensel olarak kabul gördüğü) yıl 1944'tü; ama içerisinde 2000 yıllarındaki Cornell Ornitoloji Laboratuvarı'ndan bilim insanları da olmak üzere birçok kişi tarafından görüldüğü rapor edildi.^[6]

1935 yılında Louisiana'da, bu kuşların kaybolmasından önce seslerini ve görüntülerini yakalamak için ülke çapında bir ses kaydı gezisine çıkan Cornell kuş bilimcileri tarafından fildişi gagalarının ses kayıtları da toplandı.^[7] Yıllar boyunca, biri 1968 yılında ve bir kısmı da 2006 yılında olmak üzere, fildişi gagalarının başka birçok ses kaydı olduğu iddia edildi, ancak yalnızca 1935 yılında yapılan kayıtlar, kuşbilimciler ve kuş gözlemcileri arasında genel geçer olarak kabul gördü.^[8]

Hâlâ fildişi gagayı arayanlar için 1935 kaydı, özellikle de internette ücretsiz olarak bulunabildiği için önemli bir araçtır. İnsanlar, bu kuşu aramaya çalışmadan önce, bu kaydı kullanarak kulaklarını eğitiyorlar ve bazıları bunu "playback" adı verilen bir teknik için kullanıyor. Playback tekniği çerçevesinde, hayatta kalan fildişi gagaların yanıt vereceği umuduyla eldeki ses kaydı potansiyel habitatlarda oynatılıyor. Ayrıca bilim insanları bu ses kaydını kullanarak, fildişi gagası olabileceğini düşünülen diğer modern ses kayıtlarını kıyaslayabilmektedir.^[9]

The Conversation

Akıldan Çıkmayan, Tek Taraflı Bir Düet

Kaua'i 'ō'ō, (İngilizcede "kuh-wai-ee oh-oh" olarak, Türkçede "kuvayi-oğ-oğ" olarak telaffuz edilir), Hawaii adası Kaua'i'ye özgü küçük, koyu renkli bir kuştur ve karmaşık, flüt benzeri "oh-oh" şarkısıyla bilinir. ABD Balık ve Vahşi Yaşam Servisi listesindeki 11 Hawaii ve Pasifik Adası türünden biridir.

Hawaii, şeker kamışı ve nakit mahsullerini ekmek için hassas ada habitatlarını mahveden Avrupalı ve Amerikalı sömürgeciler nedeniyle özellikle çevresel kayıptan harap olmuştur.^[10] Egzotik yırtıcı hayvanların, sıtma taşıyan sivrisineklerin ve 1992 yılında gerçekleşen Iniki Kasırgası'nın da kuşların ölümünde payı vardır.^[11]

The Conversation

Kuş bilimci Jim Jacobi, 1986 yılında erkek bir Kaua'i 'ō'ō kuşunun düetinin yarısının ünlü bir kaydını almayı başardı.^[12] Elbette bunun gerçekten "son kuş" olup olmadığını bilmenin bir yolu yok; ancak kaydı, öyle değilmiş gibi dinlemek de çok zor.

Kaua'i 'ō'ō kuşunun şarkısının bir remiksi, arka plana eklenen ticari sömürü seslerini yansıtan bir yankıyla birlikte, Robert Davis tarafından 2009 yılında YouTube'a yüklendi. Kuşun ürkütücü çağrılarını, azalmasına sebep olan sömürünün gürültüsüyle yan yana getiren bu remiks, 1,5 milyondan fazla kez görüntülendi:

Hannah Hunter, doktorası sırasında, tarihi kuşların ses kayıtları hakkındaki araştırmasında, insanların sıklıkla bu türün şarkısıyla olan duygusal bağlarını gündeme getirdiklerini söylüyor. Bir bilim insanı ona, kaydı ağlamadan dinlemeyi oldukça zor bulduğunu söyledi. Bir başkası ise, derslerinde öğrencilerine kuş kaybının duygusal boyutlarını göstermek için ses kayıtlarını oynattığını anlatıyor.

The Conversation

Dünya'yı Kurtarmanın Sesi

Ses kayıtları, hayvanların sesine ses katıyor. Sesler, onların eşsiz ruhlarını ve kişiliklerini sergilemelerine yardım ediyor. Bize bu varlıkların paha biçilmez olduğunu ve insanların onları korumakla yükümlü olduğumuzu hatırlatıyor.

Umarız soyu tükenmiş kuşların sesini dinlemek, insanların çoktan kaybolmuş olana üzüntü duymasına ve diğer türlerin şarkı söylemeye devam etmesi için çaba sarf etmesine yardımcı olur.