Evrim Ağacı
Reklamı Kapat
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bütün hayvanlar hayatta kalmak, sosyal ve fiziksel ortamlarında başarılı olmak amacıyla dâhil oldukları sosyal sistemler ile etkileşim içinde olmalıdırlar. Bu etkileşim karşımıza iki şekilde çıkar: rekabet ve işbirliği. Aynı türden hayvanlar eş bulma, besin alanını koruma gibi konularda rekabet ederken; tehlike oluşturan diğer türlerle mücadele gibi konularda işbirliği yaparlar. Bu iki olgu hayvanlarda toplumsal davranışları belirler. Bu açıdan bakıldığında psikoloji ya da etoloji fark etmeksizin davranışsal yelpazenin hem psikolojik hem toplumsal hem biyolojik bir bütün olarak ele alınması gerektiği anlaşılmaktadır. Bir davranışın biyolojik temellerini anlamak, davranışı sergileyen organizmanın ihtiyaçlarını ortaya koyacaktır.

Rekabet içeren toplumsal davranışlar sonucunda bireyler, üyesi oldukları sosyal sistemlerde statü değişiklikleri yaşarlar. Hayvanlar üzerinde yapılan çalışmalar, bu statü değişikliklerinin beyinde ve organizmanın gen ifadesinde de çeşitli değişiklikleri de beraberinde getirdiğini gösteriyor.

Russell D. Fernald tarafından yapılan bir çalışmada Afrika’daki Tanganyika Gölü’nde yaşayan Çiklit balık familyasına ait Astatotilapia burtoni (eski adıyla Haplochromis burtoni) balık türünün sosyal davranışları incelenmiştir. Astatotilapia burtoni'lerin bu etkileşimleri yukarıda da bahsettiğimiz gibi beyinde değişiklikler meydana getiriyor. Ayrıca çalışmada kullanılan model organizmalarda erkek bireylerin oluşturduğu rekabete dayanan sosyal sistemin birtakım belirli sosyal becerileri gerektirdiği ortaya çıkmıştır.

A. burtoni'lerin Sosyal Sistemleri

Astatotilapia burtoni türünün erkek bireyleri, aralarında hızlıca geçiş sağlanabilen ve sosyal statüleri tarafından kontrol edilen iki fenotipe sahiptir: üreme yeteneğine sahip dominant erkekler ve üreme yeteneğinden yoksun dominant olmayan erkekler. Dominant erkekler parlak renklere sahiptir, kendi besin alanlarını agresif bir şekilde korurlar ve dişi A. burtoni’lere kur yapabilme becerisine sahiptir. Çarpıcı bir şekilde baskın olmayan erkekler soluk renklidir. Ve dominant erkeğin bulunduğu ortamlarda “eril” dış görünümlerini terk edip dominant erkeklere tehdit oluşturmadıklarına dair onları ikna etmeye çalışırlar.

Gözle görülebilen bu fiziksel farklılıklar, sosyal statüye bağlı olarak başlıca fizyolojik farklılıkları yansıtır. Astatotilapia burtoni erkekleri bir fenotipten diğerine geçiş yaparken siyah çizginin belirmesi, vücut renginin parlaklığı ve davranış değişiklikleri gibi bazı değişimler birkaç dakika içinde gerçekleşir.

Sosyal Statünün Beyinde Meydana Getirdiği Değişiklikler

Gonadotropin Salgılayıcı Hormon -Gonadotropin releasing hormone, ilerleyen kısımlarda GnRH olarak geçecektir- organizmanın büyümesini, üremesini ve metabolik işlevlerini düzgün yerine getirmesini sağlar. Diğer tüm omurgalılarda beyindeki GnRH nöronları üremeyi kontrol ederken Astatotilapia burtoni'lerde üreme erkek sosyal statüsünden etkilenen GnRH nöronları tarafından düzenlenir.

Astatotilapia burtoni erkeklerinin yaşadıkları fenotip değişiklikleri, beyindeki GnRH nöron boyutlarını ve GnRH üretimini etkilemektedir. Birçok sosyal sistemde de görüldüğü üzere dominant olan erkeklerin testosteron hormon düzeyi yüksek olup kortizol adı verilen stres hormonu düşüktür ve bu durum dominant olmayan bireylerde tam tersi olarak karşımıza çıkmaktadır.

Dominant olmayan bir Astatotilapia burtoni erkeklerinin davranış repertuvarı sadece iki davranış ile sınırlıyken sosyal statülerinin yükselmesi üzerine on yedi farklı davranışı sergileyebilir duruma hızlıca gelir. Dominant olmayan bir erkeğin sosyal statüsü yükselirken beyninde üreme yeteneklerini ortaya çıkaran birtakım eylemler yaşanır: GnRH nöronları hacmini sekiz kat arttırır ve GnRH peptidinin üretimi hızla artar.

Bununla birlikte, kendi sistemi içerisinde dominant bir erkek, kendisinden daha güçlü ve büyük erkek Astatotilapia burtoni'lerin olduğu bir sosyal sisteme dâhil olduğunda bir dakikadan kısa bir sürede parlak rengini kaybederek diğer dominant olmayan erkek ve dişilerin arasına katılır. GnRH içeren nöronlar, hacminin sekizde biri kadar küçülür ve daha az GnRH mRNA'sı ve peptidi üretir. Ve bu da üreme yeteneklerini kaybetmesine yol açar.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Sosyal Statü ve Gözlemleme Yeteneği İlişkisi

Diğer tüm hayvan gruplarında olduğu gibi Astatotilapia burtoni'lerde de bir koloninin parçası olmak onları yiyecek bulma konusunda rekabete sokarken, düşmanlardan kaçınma konusunda iş birliği yapmalarını sağlar. Bu noktada Astatotilapia burtoni erkekleri kendilerine savunulabilir besin alanları ve "dost" arayışına girer. Bu dost bulma arayışı, karşı tarafın davranışlarını ve etkileşimlerini gözlemleme yeteneğiyle ilişkilidir. Bu gözlemler diğer Astatotilapia burtoni'lerin gelecekte dost veya düşman mı olacağına dair bilgileri içerir.

Türdeş Savaşları ve Gözlemlere Etkisi

Dominant olmayan her A. burtoni erkeğinin nihai amacının bir parçası sosyal statülerini yükseltip üreme yeteneğine sahip dominant bir erkek olmaktır. Ve bu amaç için evrimleşmiş davranışları kullanarak arkadaşlar bulmaktır. A. burtoni erkekleri gözlemlerinden yararlanıp bilişsel zincirlemeler kurarak hiyerarşideki yerlerini kestirmeye ve buna bağlı olarak eril davranışlarını sergileme ya da gizleme yollarına başvururlar.

Tanganyika Gölü'ndeki A. burtoni kolonilerinin boyutu birkaç düzineden yüzün üzerine kadar ulaşabilmektedir. Bu sayı koloninin besin kaynaklarının kaç balığı destekleyebileceğine bağlı olarak değişmektedir. Erkek A. burtoni'ler, kendi besin alanlarını tehdit eden düşmanlarla savaşmak zorunluluğundadır. Bununla birlikte kolonilerini büyütmek, yeni besin alanları bulmak amacıyla kendilerinden zayıf bir besin alanı sahibi ile karşılaştıklarında da savaşmak durumundadır.

Çalışmanın bir başka bulgusu da A. burtoni balıklarının kendi besin alanlarını korumak ya da besin alanlarını büyütmek amacıyla savaşmak dışında türdeş erkekler arasındaki bu savaşları gözlemledikleridir. Bu gözlemler aracılığıyla çıkarımlarda bulunarak kendi potansiyel kavgalarının sonuçlarını tahmin etmeye çalışırlar. Piaget'in bilişsel gelişim kuramında da üzerinde durduğu kavramlardan biri olan "geçişli çıkarım" gibi "A ile B balığının kavgasını izleyen C balığı, kimin galip geldiğini dikkatle izleyerek kendisini A ve B balıkları arasında bir güç sırasına koyar." Bu sayede yukarıda da belirtildiği üzere saldırgan tavırlarını gizleyerek ya da saldırgan tavırlar sergileyerek hayatta kalmaya çalışırlar.

Dişilerin Eş Seçimi ve Etkileri

Peki, dişi A. burtoni'ler eş seçimlerinin erkeklerin davranışlarından etkileniyor mu? Evet, etkileniyorlar. Russell D. Fernald'ın çalışmasına göre üreme çağında olan dişiler dominant ve saldırgan tavırlar sergileyen erkekleri seçmektedir.

Erkekler arasındaki bir kavgayı gören ve kazanan erkeği seçmiş 13 dişi A. burtoni'den yalnızca ikisinin eş seçimini değiştirdiği, kavgaya şahit olup kaybeden erkeği seçen 12 dişide 11'inin seçimini değiştirip kazanan erkeğe yöneldiği aşağıdaki tabloda görülebilmektedir. Bu tablodan çıkarılabilecek başka bir bulgu da dişi A. burtoni'ler bu kavgaları izlediğinde erkeklerin saldırgan davranışlarını artırdığıdır.

Sonuç olarak hayvanlarla yapılan çalışmaların insanlara uyarlanmasında pek doğru sonuçlar elde edilmese de söz konusu sosyal sistemler ve statü olduğunda evrimsel süreçte kazanılmış yeteneklerin ve yaşanan değişikliklerin anlaşılmasına ışık tutabileceği kabul edilebilir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Muhteşem! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/10/2020 20:09:36 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/5229

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Hamile
Evrim Ağacı Duyurusu
Eşcinsellik
Lhc (Büyük Hadron Çarpıştırıcısı)
Mühendislik
Bakteri
Erkek
Pandemik
Astrobiyoloji
Sars Mers
Eczacılık
Antropoloji
Lipit
Kuantum Fiziği
Maskeler
Genetik Müdahale
Koku
İhtiyoloji
Genel Halk
Olasılık
Kuyrukluyıldız
Diş Hastalıkları
Nörobilim
Genetik
Diş Gelişimi
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Biyoloji, Dünya'nın ve üzerindeki tüm yaşamın tarihidir. Geçmişi, bugünü, geleceğidir.”
Rachel Carson
Geri Bildirim Gönder