Evrim Ağacı Soru & Cevap
Reklamı Kapat
Puan Ver
2
Puan Ver

Tarihi belgelerin gerçek olduğunu nasıl anlarız?

Tarih konusunda özellikle yakın tarih konusunda çok büyük tartışmalar geçiyor her iki tarafta kaynaklar belgeler sunuyor peki ben bir okur olarak bak bu resmi belgedir denilen şeyin resmi olduğunu nasıl anlıyacağım?

3
103 görüntülenme
Teşekkür (3)
Hatırla
Takip (1)
Paylaş
Reklamı Kapat
3 Cevap

Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerine ait belge arşivleri, günümüzde bütün araştırmacıların ön araştırma yapmalarına olanak verecek şekilde internet ortamına da aktarılmıştır. Birileri "Osmanlı Arşivi'nde filanca belgede şöyle yazıyor" dediği zaman, en azından böyle bir belge olup olmadığına dair yüzeysel taramalar yapabilmeniz mümkündür. Devlet Arşivleri sitesine (aşağıda adresi var) üye olup çeşitli taramalar yaparak bazı bilgilere ulaşmanız mümkündür. Bu arşivde olanlar dışında da "belge" niteliği taşıyan birçok yazılı-basılı kaynak, farklı platformlarda ya da kütüphanelerde bulunmaktadır. Bunlara ulaşmak, yine çok zor olmamakla birlikte, her alanda olduğu gibi bu alanda da "kesinlikle emin olmak" istiyorsanız, dil öğrenmeniz gerekmektedir. O belgede gerçekten söylendiği gibi bir yazı var mı, yok mu, hiçbir şüpheye yer vermeden emin olmanın tek yolu o belgedeki yazıları (örneğin Osmanlıca) okuyabilecek donanımı edinmektir. Aksi halde samimi ve bilgili olduğunu düşündüğünüz başka insanlara güvenmek de bir seçenektir.

Alanda faaliyet gösteren araştırmacılar genellikle, karşılaştıkları iddiaları, bilgileri sözünü ettiğim yöntemlerle kontrol ederler.

Yaşadığımız coğrafyanın ~700 yıllık geçmişinde Osmanlı egemenliği söz konusu olduğu için "Tarihi belge" kavramını bu çerçevede ele almayı sürdürüyorum:

Bazı Osmanlı kaynak türleri şöyledir:

  • Bugünkü resmi kurum yazışmalarına benzer özellikte olan Osmanlı ve Erken Cumhuriyet Dönemleri Resmi Evrakları (Bk. https://katalog.devletarsivleri.gov.tr/ )
  • Çeşitli El Yazmaları (Bunların içinde Bozoklu Osman Şakir gibi ressam-yazar olan devlet görevlilerinin resimli anlatıları; Evliya Çelebi gibi seyyahların eserleri; sultanların çıktıkları seferlerin günlükleri olan ve geçilen yollar, yaşanan olaylar dahil her şeyin yazıldığı Rûznâmeler gibi çeşitlidir.) (Bk. örneğin; http://www.millet.yek.gov.tr/ ; http://www.suleymaniye.yek.gov.tr/ )
  • Vilayet Salnameleri (1847'den sonra. Valiliklerce, kendi vilayetlerini idari, coğrafi, ekonomik, demografik, hatta arkeolojik yönlerden tanıttıkları, her konudaki faaliyetleri ve gelişmeleri anlattıkları ve hatta görsel de ekledikleri yıllık yayınlardır; merkezi yönetime rapor mahiyeti de taşır.) (Bk. http://ktp.isam.org.tr/?url=salname)
  • Mühimme Defterleri (bk. https://islamansiklopedisi.org.tr/muhimme-defteri)
  • Şer'iyye Sicilleri (hukuki yazışmalar, mahkeme kayıtları)
  • Vakfiyeler (Ankara'da Vakıflar Genel Müdürlüğü'nde büyük bir bölümü transkribe edilmiş olarak araştırmacıların incelemesine açıktır. Bunlar Vakıfların kuruluş, işleyiş ve idaresiyle ilgili olduğu gibi, vakıflar bünyesinde bulunan ve bugün "tarihi eser" dediğimiz birçok mimari yapı hakkında fiziki ve tarihi bilgiler sağlamaları açısından da çok değerlidir.)
  • Tapu Tahrir Defterleri (Ülkenin mezralarına varıncaya kadar tutulmuş demografik, tarımsal, ekonomik, idari bilgiler içerir)

Bu tür kaynakların, eserlerin, belgelerin fiziksel olarak taklit/uydurma olup olmadığı konusu ise biraz daha başka bir konudur; o konuda devreye, kağıdı ve mürekkebi analiz edecek olan kimya bilimi, yazının karakterini, kıvrımlarını üslup uyumu açısından inceleyecek olan epigrafi, paleografi gibi uzmanlık alanları girer. (Ekstrem durumlar olarak çok kaliteli ve uygun taklitlerin ayırt edilememesi mümkündür.)

Son söz olarak belirtmem gerekir ki "tarihi belge" denilince akla "üzeri yazılı kağıt"lardan başka birçok şey de gelmelidir: Örneğin Mezopotamya'nın, Ugarit'lilerin kil tabletleri de, Mısırlılar'ın hiyeroglifleri de, Romalılar'ın, Selçuklular'ın çeşitli binalara aplike ettikleri taş kitabeleri (yazıtları) de "tarihi belge"dir ve "gerçek"liklerini değil ama, içerik doğruluklarını sınamak için, diğer yanıtta da belirtildiği gibi "karşılaştırma" yöntemine başvurmak önemli ve gereklidir.

214 görüntülenme
Kabul Edilen Cevap
Puan Ver
7
Puan Ver
Teşekkür (5)
Paylaş
7

Bu tarz durumlarda en doğru davranış tarafsız kaynaklardan bakmaktır örneğin osmanlı-rus savaşını iki taraf da işine geldiği gibi anlatır ama o dönemin başka bir ülkesinin kayıtlarında bu olay genel olarak tarafsız işlenir

119 görüntülenme
Puan Ver
2
Puan Ver
Teşekkür (1)
Paylaş
2

Öncelikle gösterilen kaynağın resmi belge olup olmadığını devlet arşivlerinden bakarak öğrenebilirsiniz .

eğer kast ettiğiniz gösterilen kaynakların bir birleriyle uyuşmaması durumuysa bu durumda genelde üçüncü ve dördüncü bir kaynağa baş vurulur ve bu durumda hangi kaynağın doğru olduğu ve olabileceği anlaşılır .Kaynaktan kastım illa bir belge olmak zorunda değil bir hatıra bir gezi yazısı da olabilir kaynakların doğruluğuna genelde o olaya hakkında tüm ÇAĞDAŞ kaynaklar incelenerek karar verilir.

Belgelerde tarihi kaynaklardır bu durumda ilk olarak o olay hakkındaki tüm belgeleri incelemelisiniz ona göre karar verebileceğinizi düşünüyorum.

Bir şey daha belirtmek isterim yakın tarih konusunda genelde Nutuk kaynak olarak kullanılır ama şu da unutulmamalıdır ki tarihi açıdan Nutukta sıradan bir tarihi kaynaktır kesinlikle tenkit edilmeli ve asla tenkit edilmeden doğru kabul edilmemelidir

Puan Ver
1
Puan Ver
Teşekkür (1)
Paylaş
1

Kaynaklar

  1. Tarihi malzemenin tenkidi burada anlatılan kısa bir yazı tenkidin nasıl yapılacağıyla ilgili araştırma yapabilirsin
Cevap Ver
Bu soruya cevap vermek için lütfen
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Cesaret, erdemdir ve cesur olmanın tek yolu cesaret etmektir. Nasıl ki yüzme öğrenmek için yüzmeniz gerekirse, cesur olmak için de cesaret gerekir.”
Marie Daly