Sorulara Dön
4
Fizik & Kuantum

Sebep sonuç ilişkisi olmak zorunda mı?

Evrende sebeplerin en derininde bir sebebin sebepsiz olduğunu yani sadece evren böyle çalışıyor diyebileceği kesin bir sonuç elde edebilir mi?Beyin yapımız itibariyle sebep sonuç ilişkisi kuruyoruz yalnız evrende bir noktada sebep sonuç ilişkisi olmayabilir mi?

2
315 görüntülenme
Hatırla (1)
Takip (1)
Paylaş
Reklamı Kapat
2 Cevap

Gazali'den tutun Hume'a kadar pek çok filozof "nedensellik bağıntısı" üzerine kafa patlatmıştır. Buna dair geliştirilen düşünceler ise, nedenselliğin olup olmamasından ziyade (zira nedensellik zaten var sayılarak hareket edilir), bizde nedensellik algısını oluşturanın ne olduğudur. Hume için zihnin iki tür algısı vardır: İzlenimler ve ideler/düşünceler. İzlenimleri anlık deneyimler, ideleri de bu izlenimlerin/anlık deneyimlerin daha sonra düşünülmesi olarak tanımlayabiliriz. Bu anlamda tüm idelerimizin izlenimleri olmalıdır. Carnap'ta önermelerin, çözümlenebilmeleri için empirik bir mahiyete sahip olan protokol önermelere geri götürülebilir olması gerektiği gibi, Hume'da da her idenin bir izlenimi olmalıdır. Örneğin ben, aslında olgusal karşılığı olmayan "unicorn" idesini edinmek için, olgusal karşılıkları olan "at" ve "boynuz" idelerini birleştiririm. Farklı ideler birleştirilerek, bölünerek, soyutlanarak vs. yeni ideler elde edilebilir. O hâlde her idenin bir izlenimi varsa, nedensellik bağıntısı idesinin izlenimini nerede bulacağız? Hume buna, gündelik hayatımızdaki tecrübelerimizden edindiğimiz "alışkanlık" kavramı ile cevap veriyor. Nedensellik bağıntısını "a priori", yani deneyden bağımsız bir akıl yürütmeyle edinemem; zira akli melekeleri yerinde olan fakat daha önce hiç ateş görmemiş bir insan düşünürsek, bu insanın elini ateşe değdirdiğinde elinin yanacağını a priori bir şekilde bilemeyeceğini düşünebiliriz. Elinin yanmasının nedeninin ateş olduğu bilgisine varabilmesi için, bunu deneyimlemesi gerekir. Biz de bu şekilde, benzer nedenlerden benzer etkiler çıkacağını tecrübelerimiz sonucunda ediniriz ve bu tarz bir alışkanlık, bizi nedensellik bağıntısına götürür.

Sorunun cevabına gelince, nedensellik bağıntısının olmadığı bir olgu durumunun var olması bana imkânsız gibi görünüyor. Bilim bu nedensellik ile işliyor ve nedenselliğin olmadığı bir durumda tamamen "rastgelelik" durumu söz konusu olacağından, bilimin imkânı da askıya alınmış olurdu. Bu nedensellik bağıntısını ister tecrübelerimiz ve alışkanlıklarımızla ister başka bir şekilde edinelim, yine de bu bağıntının var olduğunu, olmadığı takdirde zaten bilimin de var olamamış olması gerektiği kanaatindeyim. Evrenin bir kısmında nedensel bağıntılar hâkimken bir kısmında rastgeleliğin hâkim olduğu düşüncesi, evrenin farklı yerlerinde farklı yasaların işlediği düşüncesine çıkarsanabilir. Nedensellik bir yasa mıdır yoksa bizim şeyler arasında bağ kurmak için atfettiğimiz bir özellik midir bilemem fakat eğer ikincisiyse, bilimin önermelerinin gerçeklikle nasıl bu kadar uygun olduğu sorusu ortaya çıkacaktır.

503 görüntülenme
Kabul Edilen Cevap
7
Paylaş
7
Bu cevap, soruyu soran kullanıcı tarafından kabul edilen cevap seçilmiştir ve bu nedenle önde gösterilmektedir. Bir cevabın soruyu soran tarafından kabul edilmiş olması, cevabın doğru olduğunu garanti etmez.

Kaynaklar

  • D. Hume. (2021). İnsanın Anlama Yetisi Üzerine Bir Soruşturma. ISBN: 9786052951774. Yayınevi: TÜRKİYE İŞ BANKASI KÜLTÜR YAYINLARI.

Filozoflar arasında çok çeşitleri düşünülmüş ve kimisi çürütülmüş bir felsefe vardır: Determinizm. Determinizm belirlenimcilik demektir. Türkçe adından da anlaşılacağı üzere bir olayın veya olgunun önceden belirli koşullarca etkilendiğini ve bu koşullara bağlı olarak ortaya çıktığını anlatır. Buna göre evrende gerçekleşen her olayın bir ön koşullar silsilesi vardır ve bu yaşanan ilk olaydan itibaren başlar. Günümüzde yaşanmış, yaşanan ya da yaşanacak tüm olaylar bu ilk olayın zaman içindeki gelişimine ve çeşitlenmesine bağlı olarak ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla sebep- sonuç ilişkisi her olay için kurulmak zorundadır. Bizim ufkumuzun ötesinde, henüz varlığından haberdar olmadığımız koşullar da dahil olmak üzere her olayın ve olgunun bir koşullar kümesi vardır ve bu kümenin elemanları olayı ortaya çıkaracak denklemde yer alırlar. Ve denklemin sonucu kesindir. İlk olayın nasıl ortaya çıktığını anlamak için evrenin o anki koşullarını incelememiz gerekiyor. Ancak şu an ilk olay bahsettiğim şey "big bang" değildir. Çünkü "big bang"den önce o olayın yaşanmasını sağlayacak koşullar gelişmişti ki big bang oldu.

255 görüntülenme
4
Paylaş
4
Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et