Merhaba Dostum!

İlk 3 boyutu deneyimliyoruz ancak niçin mi 4 ve 4+ boyutları gözlemleyemiyoruz?

cevabı aslında çok basit 4 ve üzeri boyutlar, uzay-zaman yapısının çok küçük bir bölgede bükülüp katlanmaları ile oluşur. Stephen Hawking Ceviz Kabuğundaki Evren adlı kitabında böylesine yüksek boyutlu bir uzay-zamanın, bir saç telinden bile daha küçük bir alana bükülebileceğini söylemiştir. Bu nedenler dolayısıyla biz insanlar öylesine küçük bir yapıyı gözlemleyemeyiz ama bunların var olduğunu nokta atışı nasıl bilebiliyoruz? İşte burada ise karşımıza sicim teorisi çıkıyor.

Sicim Teorisi: evrendeki maddenin oluşumunun altında titreşim yapan sicim benzeri iplikler olduğu teorisidir. Hesaplamalarımıza göre bu iplikler 10 ve 11. boyutta farklı yapılara dönüşüyorlar ancak özünde aynılar bunlar:

• 10. boyutta süpersicimler
• 11. boyutta membranlar

Sicim teorisinde 11. boyuta kadar bilmemizin sebebi sicimlerin hesaplamalaramıza göre 10 ve 11 de farklı yapılara bürünmesi ve kaotik bir yapıdan bir miktar kurtulması sebebi iledir

Neden Farklı Boyutları Göremiyoruz?

Bu soru, İsmail hayratcı tarafından sorulmuştur.

Gözümüz 3. boyuta kadar olan boyutlara alıştığı için 4. boyutu ve daha ilerisini görmekte ve anlamakta zorluk çekeriz [1] 4. boyutu biliyoruz fakat 5. boyut ise hala bir tartışma konusu. Daha ne olduğunu tam olarak bilemiyoruz. 4. boyutun ilerisinde ruhların olacağından bahsediliyor fakat bununla ilgili kanıtlar ortaya atılmamış.

Yani şu anlık 1,2,3 ve 4. boyutlarla kısıtlıyız daha ilerisi de ileride keşfedilebilir. 5. boyutun var olduğu biliniyor fakat varlığını keşfetmemiz ve görmemiz zor gibi.^[1]

Tam bir cevap sayılır mı bilmem. Ancak ben de zaman zaman insanlara boyutun ne demek olduğunu, 3 boyutlu gözleme dayalı yaşıyoruz. Geçmişi geleceği görebilir miyiz veya üst boyuttakiler görebilir mi gibisinden konuşurken şu şekilde anlatıyorum.

Süper mario 2 boyutlu bir evrende yaşıyor ve önüne o yeşil boru geldi. Üstünden atlaması gerekiyor. Biz o borunun ardında ne var görebiliyoruz. Orada bir çukur var ve önce borunun üstüne zıplayacağız, sonra o çukurun üstünden, ancak mario göremiyor. Ben onunla konuşabilsem, sakın o kutuyu direk geçme çukura düşersin desem inanmaz, çünkü marioya göre borunun üstüne çıkmadan o borunun arkasını görmek imkansız. Üst boyutun, alt boyuta üstünlüğü diye düşünüyorum ben hep bu konuyu.

Peki 3 boyutlu evrende yaşayan bizler 4. boyuta genelde zaman deriz. Zamanın ilerisi görülebilir mi diye düşündüğümde ise kafam biraz fazla karışıyor. Mesela yüzüklerin efendisini açtım izliyorum. Boromire dedim ki, yüzüğü almaya çalışma, sonrasında olacaklar çok tehlikeli, çünkü ben ileri geri sarabiliyorum, ama boromir o an onu yaşıyor ve onun beni anlayabilmesi için (film temelinde) zamana hükmedebildiğim yere çıkabilmesi gerekiyor. Ama tabiki bu da olanaksız oluyor.

İlk paragrafın sonunda da söylediğim gibi bu konu hakkında sürekli kendi kendime düşünürken hoşuma giden ve galiba kendim ürettiğim söz "Üst boyutun, alt boyuta üstünlüğü" Yani üst boyutu maalesef göremiyoruz, hissedemiyoruz.

Kısacası aslında kendi içerisinde bir paradoksa sahip bir soru bu. Üst boyutu görebiliyor olursak zaten o boyutta yaşıyor olmamız gerekiyor. Doğal olarak soru yine yenileniyor ve "X ve ilerisini göremiyoruz" oluyor.

Belki de yoktur!

Belki de yanlış yere yanlış gözlükler ile bakıyoruz!

Üç boyutlu bir evrende yaşıyoruz ve aslında bunun ne üstünün ne de altının varlığına dair hiç bir kanıtımız yok.

Tek boyut, ikinci boyut gerçekte olmadığı gibi onları sezgisel olarak hayal ederken bile aslında üç boyutlu bir zemin üzerinden hayal ediyoruz.

Örneğin evrende tek boyut adına nokta diye bir şey yok, ancak biz bir yere nakşettiğimizde var olabiliyor ve aslında ona biraz zum yaptığımızda üç boyuta geri dönüyoruz. Bu durum iki boyutlu olarak bugün en gelişmiş teknoloji ile tasarladığımız en ince şey için de geçerli.

Bir de şu zaman boyutu var, aslında maddi temelli bir boyut olmayan ve esasında üç boyutlu maddi evrenin deviniminin kaydını tutan.

Ötesi ile ilgili ise elimizde matematiğe dayalı olasılıklar dışında bir şey yok.

Bu konuda, herşeyin teorisinin izahı üzerinden geliştirilen sicim teorisi vb. teoriler 11. ve hatta 12. boyuta kadar, matematiksel olarak bile öyle olduğu, öyle olacağı için değil, ancak bu boyutlara ulaşılabildiğinde her şeyin teorisinin çalışabilme olasılığındandır ve yine matematiksel olarak.

Bu konuda yapılan çizimlerin, tasarlanan modellerin zemini zorunlu olarak üç boyutlu maddi evrenimiz olduğundan ortaya muhtemeldir ki anlatılanla, anlatılmak istenenle alakası olmayan sonuçlar çıkıyor ve iş aslında ta en başta söylenip sanki söylenmemiş gibi farklı bir sonucu heyecanla beklerken sonda da karşımıza çıkan sezgiye gelip dayanıyor Haliyle sezgi de maddi temelli bir zihnin maddi temelli zemini olmadan yol alamadığından o da yine en başta ismi geçip en sonda yinelenen matematiğe işi havale ediyor.

Kim bilir belki de yanılıyoruzdur. Kim bilir belki de hayalimizi aşacak denli boyut hemen burnunuzun dibinde fakat biz onları zihnimizi şekillendiren üç boyutun ön yargısı ve beklentisi ile görmeye motive olduğumuz için göremiyoruz. Tıpkı canlılığı, hayatı, her yeni bir keşifte yeniden tanımlama ihtiyacı duyuşumuz ve vesilesi ile daha önce burnumuzun dibinde olup göremediğimizi görmeye ve yeniden tanımlamaya ve yine ve yeniden bu birbirini besleyen döngüyü sürdürmeye devam edişimiz gibi.

Bu pilav daha çok su kaldırır ve fakat pişirecek olan yine bilimden başkası değildir. Sevgiyle...