Bu Reklamı Kapat
Sorulara Dön
5

Evrende bir düzen var mıdır?

4,807 görüntülenme
  • Soruyu Takip Et
  • Raporla
8 Cevap
Kabul Edilen Cevap
Ahmetcan Dalçiçek
Ahmetcan Dalçiçek Felsefe okumaları yapmaktayım.
Orijinal Soru: Evrende belirli bir düzen var mı?

Evren kendi başına kaotik veya düzenli değildir. Bu tamamen bizim bakış açımıza göre değişen bir şeydir. Bizim bakış açımıza göre bu değişir yani bunu biz belirleriz. Çünkü, Herhangi bir evrenin kaotik mi yoksa düzenli mi olmasını hangi kriterlere göre belirleyeceğimizi bilmiyoruz. Şöyle olursa düzenli olur veya şöyle olursa kaotik olur diyemeyiz. Ancak bu kriterler kendimiz oluşturabiliriz. Bu durumda da bu, bizim yorumumuz olur ve kesin bir tanım oluşturamayız.

345 görüntülenme
Bu cevap, soru sahibi tarafından kabul edilmiştir. Ancak bu, cevabın doğru olduğunu garanti etmez.
8
  • Raporla
Cevap
Görkem Öge
Görkem Öge Kozmoloji meraklısı.
Orijinal Soru: Evrende kaos mu var düzen mi?

Birçok makale önerilebilir. Ancak ben size, makale önermeden önce konuya karşı farklı bir bakış tutturulabileceğine dair bir yorum sunmak istiyorum.

Neden evren sürekli bu iki kutup arasında tanımlanıyor? Düzen-Kaos... İkisinden biri olmak zorunda mı?

Bu Reklamı Kapat

Daha önce hangi kaynaklardan beslendiniz ya da konuya hangi gözle bakıyorsunuz tam olarak bilemiyorum ama evreni düzen-kaos arasında konumlandırmaya çalışmanın zaten olaya baştan yanlış yaklaşmak olduğunu düşünüyorum. Ve bugüne kadar, evrene düzen-kaos ikilemi bağlamında bakan arkadaşların, genellikle, evrende bir anlam arayan kişiler olduğunu gördüm, siz bu kapsamda olmayabilirsiniz tabi, yanılıyorsam özür ama hata burada başlıyor zaten.

Biz insanlar, neredeyse tüm olguları, bizim için anlam sunan sıfatlara sığdırmaya çalışıyoruz. Hata burada. "Düzen" ne demek? Evren, düzen kelimesi ile tanımlanamaz. Kaos kelimesi ile de tanımlanamaz. Bunu yapmak, bir maymuna, bir salyangoza, bir sineğe, bir buluta, bir gezegene, bir galaksiye, bir göktaşına "çirkin" demeye benziyor. Bunların her biri, bizim estetik algımıza göre güzel-çirkin, büyük-küçük, önemli-önemsiz olabilir ama evrendeki sayısız olgu, bizim yaşamsal tanımlarımızdan sorumlu değildir. Andromeda galaksisi güzel mi? Jüpiter sevimli mi? Pluton kıskanç mı? Merkür tedirgin mi? R136A yıldızı tutarlı mı? Ganymede düzenli mi?... diye sormakla evren düzenli mi kaos halinde mi sormak arasında bir fark yok aslında. Andromedanın şekli, biçimi, saçtığı ışık ve enerji, estetik belirteçlerle, insani duygu ve yaklaşımlarla tanımlanamaz. "Andromeda güzel" demek onu anlamamız ve tanımamız için hiç bir veri sunmaz. Evreni de düzenli ya da kaoslu olarak konumlandırmak onu anlama çabası kapsamında yanlış bir bakış teşkil eder. Sürekli bu soru karşımıza gelir çünkü insanların bir şeyleri anlayıp algılamasına yardım eder gibi görünür ama gerçek öyle değil.

Bu Reklamı Kapat

İlla bunu yapacaksak şunu söyleyebiliriz: Evrenin hal, biçim ve durumunu ortaya çıkaran kurallar tamamen belirlidir, tutarlıdır ve düzenlidir. Fizik yasalarıdır bunlar. Ancak bu fizik yasaları dahilinde evren, fiziki anlamda tamamen bir kaos ortamıdır. Sadece bizim galaksimizde yüzmilyarlarca yıldız, sistem, gezegen, uydu ve başıboş gök cismi var. Her saniye belki onlarca gezegene, uyduya, onlarca göktaşı çarpıyordur. Sayısız yıldız patlıyor, sayısız karadelik sayısız gök cismini yutuyor, birçok gezegen çarpışıyor, sayısız yıldız komşusundan madde çalıyor vs. Eğer bu durumlar, sizin "kaos" tanımınıza uyuyor ise evet, evren kaos halinde. Ama aslında tüm bu karmaşıklık, evrenin gayet normal bir hali. Ve bu kaos ortamı da fizik yasaları dahilinde süregidiyor. Fizik yasalarına uyumsuz hareket eden tek bir yapı bulamayız. Eğer siz, bu durumu "düzen" hali olarak görüyorsanız (bence öyle yapmazsanız iyi olur ama elbette tercih sizin) evren düzenli. Yok, her saniyede binlerce yapının birbirine çarpması, patlaması, yörüngeden çıkması, birbirini yutması vs. sizin için kaos demekse evren kaos dolu.

Özetle... Stephen Hawking'in Zamanın Kısa Tarihi ya da Büyük Sorulara Kısa Yanıtlar kitaplarını okuyabilirsiniz ama ondan önce konuya, kozmolojiye, evrene bakış açınızı tekrar gözden geçirmenizi önerir, keyifli okumalar ve çalışmalar dilerim. :)

2,687 görüntülenme
13
  • Raporla
Cevap
Ersals Krononot
Ersals Krononot Krononot⁸
Orijinal Soru: Evrende düzen ve özgürlük var mıdır?

Evrende hakim olan işleyiş, kaos. Düzen değil. Kaos, kendi içinde geçici düzenler oluşturuyor. Ancak her düzen, yok olmaya mahkum. Evren etropik yapıda. Termodinamik ilkelerin 2. olan entropi evrende hüküm sürdüğü için, zamanla giderek daha büyük hızda düzensizliğe gidiyor. Bu yüzden de bu haliyle kalması mümkün değil. Yok olacak, ya da başka bir forma dönüşebileceği düşünülmekte. En güçlü düzenlerden biri de biyoloji - organizmalar. Her biyolojik organizma, entropiye karşı direnç gösterir. Ancak biliyoruz ki, eninde sonunda entropi kazanır.

Özgürlük, onu nasıl tanımladığımıza bağlı olarak varlığını tartışabileceğimiz bir olgu. Bir varlığın istediği herşeyi yapabilmesi açısından bir özgürlük tanımı yaparsak, bu evren için ve bu insan bilinç düzeyi için imkansıza çok yakın bir noktaya varırız. İnsan henüz kendi bağımlılıklarını normal gören bir bilinç yapısında olduğu için yürümesi gereken çok uzun bir yol var. Kendini yok etmezse tabii ki. Var olmada, gezegen seçiminde, bakım veren seçiminde, kendi bedeninin seçiminde, kendi karakterinin seçiminde etkisi olmayan bir irade, özgür olduğunu ifade edebilmek için geçerli nedenlere ihtiyacı var.

Bu Reklamı Kapat

Bir irade, ona verilen tercihler arasında seçim yapmak zorunda olduğunda tam anlamıyla özgür olmaz. Gerçek özgürlük, seçenekleri oluşturabilen bir iradeye aittir. İrade bu açıdan insan için oldukça tartışmalı bir kavram. Seçeceği şeylerin zaten belirlenmiş olduğu şartlarda bir iradeden bahsedilebilir mi

Tartışmak gerek.

1,752 görüntülenme

Kaynaklar

  1. C. Dyke. Entropy, Information And Evolution: New Perspectives On Physical And Biological Evolution. (27 Şubat 2021). Alındığı Tarih: 27 Şubat 2021. Alındığı Yer: philpapers.org | Arşiv Bağlantısı
5
  • Raporla
Cevap
Hasan Dağtekin
Hasan Dağtekin Ordinaryus

Şu ana kadar elde ettiğimiz bilgiler ışığında evrende bir düzen yoktur. Düzen olmamasının ötesinde tamamen bir kaos ve karmaşa söz konusudur. Bu durum mikro düzeyde entropiyle de desteklenmektedir. Var olduğu iddia edilen düzen ve nizam yalnızca dini kaynaklarda bulunmaktadır.

2,026 görüntülenme
3
  • Raporla
Cevap
Ufuk Derin
Ufuk Derin Öğrenci-Okur
Orijinal Soru: Evrende atomlar bütün fizik kurallarına uyuyorsa bu evrende düzen olduğunu göstermez mi?

"Güneşe bir metre yakın olsak ölürdük." tarzında bir düzen görüşü zaten yanlış, onlara hiç girmeyeceğim. Yerel ölçekte bakınca bize göre düzen olarak algıladığımız şeyler biraz daha dikkatli ve geniş bakınca kaos olarak görülebiliyor. Kaosun da bir çeşit düzen olduğu da savunulabilir. Yani bu da tamamen bizim algılarımıza göre olan bir şey aslında. Kaos yerel ölçekte geçici düzenler oluşturabiliyor ama bu düzenler yok olmaya mahkum entropi gereği. Örneğin bizim yapımız düzenli ama yaşlandıkça bu düzen bozuluyor ve sonunda da ölüyoruz. Tabii ki "Bütün düzenlerin yok olacak olması da bir düzendir." gibi ek argümanlarla durum kurtarılmaya çalışılacaktır. Ama başka bir evreni bile tam olarak bilmiyoruz ya da evren görmedik ki düzen ile ilgili gerçekten karar verelim. Bu yüzden artık doğa yasalarını "düzen" olarak kullanıyorlar. Bu biraz garip çünkü evi dağınık birine evini düzenlemesini söylediğinizde durumu kurtarmak için "Fizik yasalarına uyuyor ya düzenli işte!" demesine benziyor. Örneğin tarihleme yöntemlerini düzen olarak öne sürerseniz bunda da birkaç hata olacaktır. Düzenli olmadığı için "hata payları olduğunu", bazen düzgün çalışmadığını ve tam sonuç vermektense bir olasılık aralığı gibi sonuç verdiğini" gördüğümüz için buna ne kadar "düzen" diyebiliriz, tartışmalı olurdu. Başka bir örnek olarak evrimden gidebiliriz. Evrim olayı sürekli kendini tekrar ettiği için "düzen" diyebiliriz belki ama "düzenli" bir şekilde işlemiyor ki. Hatta mekanizmaları ile tam düzenli işlemiyor, her zaman en uyumlu olan hayatta kalmıyor, türün soyu tükenebiliyor ve daha birçok farklı konu sayılabilir. Yani düzenden farklı şeyler kastederek konunun istediğimiz her yere çekilebildiğini görüyoruz.

169 görüntülenme
2
  • Raporla
Daha Fazla Cevap Göster
Cevap Ver
İlginizi Çekebilecek Sorular
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Alıntı Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et