Sorulara Dön
2
Varsayımsal & Hipotetik

Evrende bir düzen var mıdır?

3
1,480 görüntülenme
Teşekkür
Hatırla
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
3 Cevap
Orijinal Soru: Evrende kaos mu var düzen mi?

Birçok makale önerilebilir. Ancak ben size, makale önermeden önce konuya karşı farklı bir bakış tutturulabileceğine dair bir yorum sunmak istiyorum.

Neden evren sürekli bu iki kutup arasında tanımlanıyor? Düzen-Kaos... İkisinden biri olmak zorunda mı?

Daha önce hangi kaynaklardan beslendiniz ya da konuya hangi gözle bakıyorsunuz tam olarak bilemiyorum ama evreni düzen-kaos arasında konumlandırmaya çalışmanın zaten olaya baştan yanlış yaklaşmak olduğunu düşünüyorum. Ve bugüne kadar, evrene düzen-kaos ikilemi bağlamında bakan arkadaşların, genellikle, evrende bir anlam arayan kişiler olduğunu gördüm, siz bu kapsamda olmayabilirsiniz tabi, yanılıyorsam özür ama hata burada başlıyor zaten.

Biz insanlar, neredeyse tüm olguları, bizim için anlam sunan sıfatlara sığdırmaya çalışıyoruz. Hata burada. "Düzen" ne demek? Evren, düzen kelimesi ile tanımlanamaz. Kaos kelimesi ile de tanımlanamaz. Bunu yapmak, bir maymuna, bir salyangoza, bir sineğe, bir buluta, bir gezegene, bir galaksiye, bir göktaşına "çirkin" demeye benziyor. Bunların her biri, bizim estetik algımıza göre güzel-çirkin, büyük-küçük, önemli-önemsiz olabilir ama evrendeki sayısız olgu, bizim yaşamsal tanımlarımızdan sorumlu değildir. Andromeda galaksisi güzel mi? Jüpiter sevimli mi? Pluton kıskanç mı? Merkür tedirgin mi? R136A yıldızı tutarlı mı? Ganymede düzenli mi?... diye sormakla evren düzenli mi kaos halinde mi sormak arasında bir fark yok aslında. Andromedanın şekli, biçimi, saçtığı ışık ve enerji, estetik belirteçlerle, insani duygu ve yaklaşımlarla tanımlanamaz. "Andromeda güzel" demek onu anlamamız ve tanımamız için hiç bir veri sunmaz. Evreni de düzenli ya da kaoslu olarak konumlandırmak onu anlama çabası kapsamında yanlış bir bakış teşkil eder. Sürekli bu soru karşımıza gelir çünkü insanların bir şeyleri anlayıp algılamasına yardım eder gibi görünür ama gerçek öyle değil.

İlla bunu yapacaksak şunu söyleyebiliriz: Evrenin hal, biçim ve durumunu ortaya çıkaran kurallar tamamen belirlidir, tutarlıdır ve düzenlidir. Fizik yasalarıdır bunlar. Ancak bu fizik yasaları dahilinde evren, fiziki anlamda tamamen bir kaos ortamıdır. Sadece bizim galaksimizde yüzmilyarlarca yıldız, sistem, gezegen, uydu ve başıboş gök cismi var. Her saniye belki onlarca gezegene, uyduya, onlarca göktaşı çarpıyordur. Sayısız yıldız patlıyor, sayısız karadelik sayısız gök cismini yutuyor, birçok gezegen çarpışıyor, sayısız yıldız komşusundan madde çalıyor vs. Eğer bu durumlar, sizin "kaos" tanımınıza uyuyor ise evet, evren kaos halinde. Ama aslında tüm bu karmaşıklık, evrenin gayet normal bir hali. Ve bu kaos ortamı da fizik yasaları dahilinde süregidiyor. Fizik yasalarına uyumsuz hareket eden tek bir yapı bulamayız. Eğer siz, bu durumu "düzen" hali olarak görüyorsanız (bence öyle yapmazsanız iyi olur ama elbette tercih sizin) evren düzenli. Yok, her saniyede binlerce yapının birbirine çarpması, patlaması, yörüngeden çıkması, birbirini yutması vs. sizin için kaos demekse evren kaos dolu.

Özetle... Stephen Hawking'in Zamanın Kısa Tarihi ya da Büyük Sorulara Kısa Yanıtlar kitaplarını okuyabilirsiniz ama ondan önce konuya, kozmolojiye, evrene bakış açınızı tekrar gözden geçirmenizi önerir, keyifli okumalar ve çalışmalar dilerim. :)

1,055 görüntülenme
8
Teşekkür (4)
Paylaş
8
Orijinal Soru: Evrende düzen ve özgürlük var mıdır?

Evrende hakim olan işleyiş, kaos. Düzen değil. Kaos, kendi içinde geçici düzenler oluşturuyor. Ancak her düzen, yok olmaya mahkum. Evren etropik yapıda. Termodinamik ilkelerin 2. olan entropi evrende hüküm sürdüğü için, zamanla giderek daha büyük hızda düzensizliğe gidiyor. Bu yüzden de bu haliyle kalması mümkün değil. Yok olacak, ya da başka bir forma dönüşebileceği düşünülmekte. En güçlü düzenlerden biri de biyoloji - organizmalar. Her biyolojik organizma, entropiye karşı direnç gösterir. Ancak biliyoruz ki, eninde sonunda entropi kazanır.

Özgürlük, onu nasıl tanımladığımıza bağlı olarak varlığını tartışabileceğimiz bir olgu. Bir varlığın istediği herşeyi yapabilmesi açısından bir özgürlük tanımı yaparsak, bu evren için ve bu insan bilinç düzeyi için imkansıza çok yakın bir noktaya varırız. İnsan henüz kendi bağımlılıklarını normal gören bir bilinç yapısında olduğu için yürümesi gereken çok uzun bir yol var. Kendini yok etmezse tabii ki. Var olmada, gezegen seçiminde, bakım veren seçiminde, kendi bedeninin seçiminde, kendi karakterinin seçiminde etkisi olmayan bir irade, özgür olduğunu ifade edebilmek için geçerli nedenlere ihtiyacı var.

Bir irade, ona verilen tercihler arasında seçim yapmak zorunda olduğunda tam anlamıyla özgür olmaz. Gerçek özgürlük, seçenekleri oluşturabilen bir iradeye aittir. İrade bu açıdan insan için oldukça tartışmalı bir kavram. Seçeceği şeylerin zaten belirlenmiş olduğu şartlarda bir iradeden bahsedilebilir mi

Tartışmak gerek.

601 görüntülenme
3
Teşekkür (1)
Paylaş
3

Kaynaklar

  • C. Dyke. Entropy, Information And Evolution: New Perspectives On Physical And Biological Evolution. (27 Şubat 2021). Alındığı Tarih: 27 Şubat 2021. Alındığı Yer: philpapers.org | Arşiv Bağlantısı

Şu ana kadar elde ettiğimiz bilgiler ışığında evrende bir düzen yoktur. Düzen olmamasının ötesinde tamamen bir kaos ve karmaşa söz konusudur. Bu durum mikro düzeyde entropiyle de desteklenmektedir. Var olduğu iddia edilen düzen ve nizam yalnızca dini kaynaklarda bulunmaktadır.

1,091 görüntülenme
1
Teşekkür
Paylaş
1
Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın