Sorulara Dön
1
Felsefe

Doğru, insanın bulunduğu yere göre değişir mi?

2
Teşekkür
Hatırla (1)
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
2 Cevap

Doğru yanlış, iyi kötü, güzel çirkin gibi rölatif deneyimlenen olgular, tamamen insan kognisyon üretimi yapay değerlerdir. İnsan kendi faydası merkezli düşündüğü için, bu odakta iyi kötü doğru yanlış güzel çirkin tanımlamalarına ihtiyaç duydu. İşlevsel ve anlam için önemli tabii ki bu kavramlar. Ancak bir yere kadar.

En çarpıcı ve geçerli örnek ile bakarsak, avcı toplayıcı bireylerde, gasp eden, başka topluluklardaki bireylere tecavüz eden, çalan genler aktarıldı. Mağarasında sakin oturanlar elendi. Ya da yaşamda kalmayla ilgili tehdit altında olan kişinin eylemleri, sıradan zamandaki halindeki kriterler ile değerlendirilebilir mi... Eğitim düzeyine bağlı bile kişinin yaklaşım biçimi ve faaliyetlerinde otomatik öngörüler oluşur ve bu hiyerarşiye uygun beklentiler oluştururuz.

Sosyal doğru yanlışları şartlar belirler. Kişinin bireysel doğru yanlışlarını da yaşam şekli ve şartlar etkiler ve değiştirir sürekli olarak. Aynı birey dürtüleri arttığında farklı, tatmin iken farklı davranış biçimlerine girer.

Değerler anlamında doğru yanlışları da daha çok kültür gelenek belirliyor. Zamana ve bilinç gelişimine göre onlar da değişiyor. Bir zamanlar kölelik yasal ve doğru iken, artık yasak ve yanlış.

291 görüntülenme
2
Teşekkür (2)
Paylaş
2

Kavramlar biraz karışmış: iyi (right) ve kötü (wrong) ahlak yasaları ile belirlenir (Ahlak felsefesi). Doğru (true) ve yanlış (false) pozitif bilim ve rasyonel düşünme ile belirlenir (pozitivizm, bilim felsefesi).

Gerçeklik (reality) ve doğruluk/hakikat (thruth) ise neoklasik felsefe, rasyonalizm gibi felsefelerde karşımıza çıkar. Doğuruluk (hakikat) ve gerçeklik arasında da şöyle bir fark gözlenir: gerçek zihnimize bağlı olmadan da varolan, doğruluk ise gerçekliğin zihnimizdeki algıyla uyumlu biçimde vardığı yargıdır.

Doğru değişir. Pozitif bilimlerde yapılan deneylerde örneğin suyun kaynama noktası 1 Atmosfer basınçta 100 C derece doğruyken Atmosfer basıncının azaldığı yerde kaynama noktası 100 C derece olduğu doğru değildir .. gibi.

Ahlaki veya etik açıdan doğru olan (right) da toplumun ahlak kuralları veya yaşanılan zamanın değer yargılarına göre değişir. Örneğin savaşta toplumun erkeklerin çoğunu kaybettiği dönemde bir erkeğin birden fazla kadınla evlenmesini o zamanın ahlak kuralları doğru bulurken bugünün ahlak kuralları bir erkeğin birden fazla kadınla evlenmesini yanlış (wrong) olarak kabul eder.

Doğruluk / hakikat da değişebilir. Kişinin bilgisi, tecrübesi, algısı zamanla değişeceğinden gerçekliği algılaması da değişiklik gösterebilir. Misal günümüzde post-truth olarak nitelendirilen dönemde politik liderlerin aleni yalanları kalabalık kitleler tarafından hakikat/doğruluk olarak görülüp kabul edilmektedir. Ya da fiziksel bir örnek. Kuantum fiziği bir gerçektir. Kuantumun varlığı deneylerle doğrulanmıştır. Ama bizim bedensel algılarımızla uyum göstermediğinden doğruluğunu idrak edemeyiz, yani hakikat diyemiyoruz.

0
Teşekkür
Paylaş
0
Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın