Evrim Ağacı Logo Evrim AğacıSoru & Cevap
Evrim Ağacı Soru & Cevap
Reklamı Kapat
Puan Ver
1
Puan Ver

Carl sagan, "ateizm aptallıktan başka bir şey değildir. " demiş midir? Dediyse, nerede ve neye istinaden söylemiştir?

1
275 görüntülenme
Teşekkür
Hatırla
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
1 Cevap

Merhabalar,

Öncelikle Carl Sagan'ın bu konudaki söylediği söz tam olarak "Ateizm aptallıktan başka bir şey değildir" değildir! Bahsettiğiniz söz İngilizce dilinde şöyledir: "By some definitions atheism is very stupid." Yani Türkçeye çevirdiğimizde: "Bazı tanımları gereği ateizm oldukça aptalcadır."

Bu "Ateizm aptallıktır." ile aynı anlama gelmemektedir. Buna rağmen neden böyle bir söz kullandı?

Sagan bir bilim insanı olmakla birlikte açık fikirli olmayı değerli gören birisiydi. "Orada bir yerlerde bir şey keşfedilmeyi bekliyor" gibi sözleri halen evrende gizemlerin olduğuna ve onların keşfedilebilir olduğuna değiniyor, ancak henüz keşfedilmemiş şeylerin yerine de sahtebilimcilerin yaptığı gibi uydurma bir alternatif cevap vermiyor, "inanmak istemiyorum, bilmek istiyorum" sözü bu tutumunu yeterince belli ediyor, ki Sagan bir bilim insanı olmakla birlikte ünlü bir skeptik idi aynı zamanda.

Açık fikirli olmaya verdiği değer kadar da "açık fikirli olun, fakat beyniniz dışarıya taşacak kadar değil" sözü de konulara olan bilimsel yaklaşımını gösteriyor. Yani elbette açık bir fikir tutalım ama, kanıta da değer verelim, sadece inanca dayalı olmayalım gibi düşünceleri Sagan'ın konulara olan yaklaşımını açık ve net bir şekilde gösteriyor. Bütün bunlarla birlikte din konusunda ise konuşmalarına ve kitaplarına baktığınızda, "tanım gereği" Sagan her ne kadar kendini bir "Agnostik" olarak tanımlasa da gerçekte bir "Ateist"ti. Ancak bu tanımı kendisine yakıştırmayı sevmemesinin nedeni ateizmin "Evrende tanrı yoktur!" gibi kesin bir yargı taşıdığını ve bunun dogmatik bir düşünce şekli olduğunu düşünmesinden kaynaklanıyordu. Ancak bugün ateizmin (Dawkins İnanç Skalasına bakınız) farklı tanımlarına baktığınızda Sagan'ı Negatif Ateist (yani Agnostik Ateist) kategorisine yakın bir yere yerleştirebiliriz. Yani belirli bir din veya tanrıya inanmıyor (bu sizi otomatik olarak ateist yapar zaten), ancak kanıt karşılığında da fikrini değiştirmeye daima açıktır (ki ateist olanların çoğu bu şekilde düşünmeli, ünlü ateist Richard Dawkins de kendisini aynı kısma yerleştiriyor).

Yani kısaca göreceğiniz gibi konu sadece kelimeleri nasıl tanımladığınıza bağlıdır (semantik). Sagan'ın kendi tanımına göre ateizm tanrı hakkında kesin bir yargıya sahip olan dogmatik bir düşünce yapısıdır, muhtemelen zamanla ateizmin tanımlamalarını başkalarından dinledikçe de en tepedeki söz gibi "bazı tanımlar gereği aptalcadır" demesine neden olmuştur. Tanrının yokluğuna dair yapılan bu mutlak tanım Pozitif Ateistler (yani Gnostik Ateistler) için geçerlidir ve bilimsellikten çıkmak istemeyen herkes bir konuda Gnostik olduğunu ileriye sürmekten kaçınır. Bir şeye en fazla %99 olasılıkla yok denilebilir ama %100 olmadığını söylemek bilimsel bir yaklaşım değildir. Bu noktada bazı muhafazakar dindarlar bunları duyunca "Yani olmadığını da kanıtlamıyorsun" diye geçersiz bir argüman* ileriye sürerler ve o argümanı desteklemek için de Sagan'ın sözlerinden olan "Kanıtın yokluğu, yokluğun kanıtı değildir" gibi sözleri dile getirirler, ancak bu da Sagan'ın inançtan ziyade bilgiye önem verdiği gerçeğini göz ardı etmektedir.

1996 senesinde Sagan şu sözleri sarf etmişti:

"Ben bir ateist değilim. Musevi-Hristiyan-İslam Tanrısının olmadığına dair ikna edici kanıtlara sahip birisine ateist denir. Ben o kadar akıllı değilim, ama ben de böyle bir tanrı için yeterli delile yaklaşan hiçbir şey olduğunu düşünmüyorum. Neden bir karar varmak için acele ediyorsun? Neden kesin kanıt gelene kadar beklemiyorsun?"

Sonuç;

Sagan günümüzdeki tanımlar gereği bir "Agnostik Ateist" konumundadır, ancak döneminde belki de dindar olan takipçilerin de gözüne batmamak için "Ben bir ateistim" gibi keskin ifadeler kullanmaktan kaçınmak istemişti. Bu da COSMOS gibi harika yapıtlarıyla birlikte inançlı insanların kendisinden uzaklaşmalarına engel oldu ve bilimi popülerleştirip herkese sevdirtmeyi başardı.

Yine de insanların hangi dine inanıp inanmadıkları, ateist olup olmadıklarını söylemeleri birilerinin sizden nefret etmesine ya da saygısız olmasına neden olmamalıdır. Ayrıca "Bilim sadece dinsiz kesim içindir" gibi bir kaide de yoktur. Sagan da bunun bilincinde olup insanların aklında mutlakçı gibi görünmemek için bu tarz kelimelerden kaçındığını düşünüyorum, yaşadığı dönem itibariyle de anlam verebiliyorum da, çünkü onca bilimsel gelişmeye rağmen 1996 senesinde hayatını kaybetti ve 2020 senesine kadar inanılmaz şeyler öğrendik ve başardık. Belki de Sagan bugün hayatta olsaydı, inançsız birisi olduğunu daha rahat bir şekilde dile getirebilecekti. Ancak bu önemli değil, Sagan "Ben X inancına/dinine mensubum" deseydi bile, birçok insanı bilime davet ettiği apaçık ortadadır ve birbirinden değerli kitaplar da geriye bırakmıştır. Gerisi teferruat :)

Umarım bu uzun yorumum sorunuzu cevaplamıştır. Teşekkürler...

*Not: Geçersizdir çünkü bir şeyin yokluğunu yani bir negatifi kanıtlayamazsınız, bu sihirli periler ve tek boynuzlu atlar için de geçeleridir, Betrand Russell'ın Çaydanlık argümanına bakınız. İspat yükü daima iddia sahibine aittir.

295 görüntülenme
Öne Çıkarılan Cevap
Puan Ver
3
Puan Ver
Teşekkür (5)
Paylaş
3

Kaynaklar

Cevap Ver
Bu soruya cevap vermek için lütfen
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Reklamı Kapat
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Etik olmayan biri, bu dünyaya salıverilmiş bir canavardır.”
Manly P. Hall
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol